Η Κομισιόν θέλει να κόβει το ρεύμα παρακάμπτοντας εθνικές αρχές

Οι προτάσεις θα προσδώσουν στις Βρυξέλλες «πιο ενεργό ρόλο στη διαχείριση ενεργειακών κρίσεων», επιτρέποντας στην Επιτροπή να κηρύττει κατάσταση συναγερμού στον τομέα του ηλεκτρικού ρεύματος —σε περιφερειακό ή ενωσιακό επίπεδο— και να απαιτεί από τα κράτη-μέλη τη μείωση της κατανάλωσης κατά συγκεκριμένο ποσοστό».

Η δέσμη μέτρων της Επιτροπής για την ενεργειακή ασφάλεια είχε προγραμματιστεί αρχικά για νωρίτερα εντός του έτους και βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στα διδάγματα της ενεργειακής κρίσης του 2022-2023, όταν η Ευρώπη απώλεσε σημαντικό μέρος του ρωσικού φυσικού αερίου μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Μόσχας στην Ουκρανία.

Ωστόσο, νέες αναταράξεις στον εφοδιασμό και τις τιμές, που προκύπτουν από τη σύγκρουση ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν, έχουν ανατρέψει τα δεδομένα, αναγκάζοντας τις Βρυξέλλες να επανεξετάσουν τα σχέδιά τους.

Το προσχέδιο αναφέρεται στην «προετοιμασία της Ευρώπης απέναντι σε απειλές που κυμαίνονται από ελλείψεις στον εφοδιασμό και ακραία καιρικά φαινόμενα έως κυβερνοεπιθέσεις και φυσικές επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές». Βάσει των προτεινόμενων κανόνων, η Επιτροπή θα μπορεί να κηρύξει κατάσταση συναγερμού για τον ηλεκτρισμό σε περιφερειακό ή ενωσιακό επίπεδο, εάν διαπιστώσει σημαντικό κίνδυνο κρίσης στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας.

Υποχρεωτική οικονομία στο ηλεκτρικό ρεύμα

Κατόπιν διαβούλευσης με την Ομάδα Συντονισμού για τον Ηλεκτρισμό (Electricity Coordination Group) —μια ομάδα υψηλού επιπέδου που συγκεντρώνει εκπροσώπους κρατών της ΕΕ, της βιομηχανίας και αξιωματούχους της Ένωσης— οι Βρυξέλλες θα μπορούσαν να θεσπίσουν μέτρα όπως οι υποχρεωτικές αναπροσαρμογές της ζήτησης σε κάποια κράτη, με την Επιτροπή να αποφασίζει εκείνη τις απαιτούμενες περικοπές.

«Τέτοια μέτρα ενδέχεται να περιλαμβάνουν υποχρεωτικές εθνικές προσαρμογές. Η Επιτροπή θα καθορίζει, στη δήλωση κήρυξης συναγερμού, το επίπεδο των απαιτούμενων προσαρμογών», αναφέρει το προσχέδιο.

Τα κράτη θα εκδίδουν αρχικά μια προειδοποίηση ή θα κηρύσσουν εθνικό συναγερμό προτού προχωρήσουν στην κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης, αφού δηλαδή έχουν εξαντληθεί τα μέτρα που βασίζονται στην αγορά —όπως επιδοτήσεις, φορολογικές ρυθμίσεις ή συστήματα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (cap-and-trade)— και η προσφορά ηλεκτρικής ενέργειας δεν επαρκεί πλέον για την κάλυψη της ζήτησης.

Οι Βρυξέλλες ζητούν επίσης από τις κυβερνήσεις να συντονίζουν τις παρεμβάσεις τους και να αποφεύγουν εθνικά μέτρα που θα μπορούσαν να περιορίσουν τις διασυνοριακές ροές ηλεκτρικής ενέργειας ή φυσικού αερίου, επιδεινώνοντας ενδεχομένως τις ελλείψεις σε γειτονικές χώρες.

Μακρόν: Να επανεξετάσουμε το ρωσικό αέριο

Η Κομισιόν υποστηρίζει ότι «μονομερείς ενέργειες κάποιων κρατών  στη διάρκεια έλλειψης ενέργειας μπορεί να προκαλέσει ζημία στην ευρωπαϊκή αγορά. Το θέμα θεωρείται τόσο πιεστικό που ο Μακρόν ζητεί από τις Βρυξέλλες να επανεξετάσει στους μηχανισμούς προμήθειας ενέργειας και την απότομη διακοπή εισαγωγής αερίου από τη Ρωσία.

Το προσχέδιο ζητεί από τις χώρες της ΕΕ να προσδιορίσουν τις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με καύσιμο φυσικό αέριο η λειτουργία των οποίων θα περιορίζεται «αυστηρά στις κρίσιμες ποσότητες αερίου που απαιτούνται για τη διατήρηση της σταθερότητας του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας».

Καθώς εντείνεται η προσπάθεια, το σύστημα ηλεκτροδότησης της Ένωσης καθίσταται όλο και πιο εξαρτημένο από τον ηλεκτρισμό. Παράλληλα, δεδομένου ότι η παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες, εγείρονται ανησυχίες για ενδεχόμενες διακοπές στην ηλεκτροδότηση.

Το προσχέδιο ζητεί τη διενέργεια πιο λεπτομερών βραχυπρόθεσμων και εποχιακών αξιολογήσεων σχετικά με την επάρκεια ισχύος, λαμβάνοντας υπόψη κινδύνους όπως τα ακραία καιρικά φαινόμενα, οι διακοπές λειτουργίας μονάδων παραγωγής, οι βλάβες στα δίκτυα μεταφοράς, οι αιχμές ζήτησης και οι διακυμάνσεις στην παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές.

Οι Βρυξέλλες εξετάζουν επίσης, πέρα ​​από τον ενεργειακό εφοδιασμό, τη δημιουργία αποθεμάτων κρίσιμων ανταλλακτικών για τις υποδομές. Ενόψει των «αυξανόμενων απειλών από μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) κοντά σε ενεργειακές υποδομές, η Επιτροπή επιθυμεί να εντάξει τη δυνατότητα ταχείας επισκευής του συστήματος στο πλαίσιο της ενεργειακής ασφάλειας».

Αποθέματα ανταλλακτικών

Η πρόταση προβλέπει τη δημιουργία καταλόγου σε επίπεδο ΕΕ με τα απαραίτητα ανταλλακτικά που απαιτούνται για τη διασφάλιση της λειτουργίας των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, καθώς και για την ταχεία αποκατάστασή τους σε περίπτωση διαταραχής.

Οι διαχειριστές ενεργειακών δικτύων θα υποβάλλουν στοιχεία για τον εξοπλισμό που διαθέτουν, ενώ οι αρμόδιες αρχές ενέργειας της ΕΕ θα καθορίζουν τα ελάχιστα επίπεδα αποθεμάτων με βάση παράγοντες όπως οι κίνδυνοι εφοδιασμού, ο χρόνος που απαιτείται για την αντικατάσταση του εξοπλισμού και η σημασία κάθε εξαρτήματος για τις διασυνοριακές ροές ενέργειας.

Η Επιτροπή θα μπορούσε επίσης να συστήσει στις χώρες τη δημιουργία κοινών περιφερειακών αποθεμάτων βασικού εξοπλισμού. Σύμφωνα με τους προτεινόμενους κανόνες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα μπορεί να κηρύξει περιφερειακό ή πανευρωπαϊκό συναγερμό ηλεκτρικής ενέργειας, εάν εντοπίσει ουσιαστικό κίνδυνο ενεργειακής κρίσης.

Ύστατο μέτρο οι διακοπές στο ηλεκτρικό ρεύμα

Σύμφωνα με όσα έχουν διαρρεύσει, οι επιλεκτικές διακοπές ρεύματος, είναι ένα μέτρο ύστατης ανάγκης, που μπορεί να τεθεί σε εφαρμογή μόνο εφόσον συντρέχουν εξαιρετικές συνθήκες. Για να εφαρμοστούν τα μέτρα υποχρεωτικής μείωσης της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας θα πρέπει να πληρούνται ταυτόχρονα τρεις προϋποθέσεις: να έχει κηρυχθεί περιφερειακή κατάσταση έκτακτης ανάγκης, να το ζητήσουν τουλάχιστον δύο αρμόδιες εθνικές αρχές και να αναμένεται ότι η κατάσταση θα χειροτερέψει αν δεν ληφθούν μέτρα.