Ο Ρούμπιο στην Αθήνα, έπαινοι Τραμπ για Ερντογάν – Σε διπλό ταμπλό παίζουν οι ΗΠΑ

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο φτάνει στην Αθήνα το βράδυ της Τρίτης 6 Οκτωβρίου και θα αναχωρήσει νωρίς το πρωί της Πέμπτης 8 Οκτωβρίου. Η Τετάρτη 7 Οκτωβρίου είναι η ημέρα των κρίσιμων επαφών του στην ελληνική πρωτεύουσα, με τον 6ο Στρατηγικό Διάλογο Ελλάδας-ΗΠΑ και συναντήσεις με την ελληνική πολιτική ηγεσία.

Η ατζέντα είναι βαριά: Άμυνα και ασφάλεια, ενέργεια, περιφερειακή συνεργασία, εμπόριο και επενδύσεις. Η Αθήνα βρίσκεται, επομένως, στο επίκεντρο μιας αμερικανικής στρατηγικής που τα τελευταία χρόνια έχει επενδύσει σημαντικά στη σχέση με την Ελλάδα. Μόνο που η Ουάσινγκτον δεν κάνει αυτή την κίνηση απέναντι στην Τουρκία.

Το αντίθετο: Την Παρασκευή, από τον Λευκό Οίκο, ο Ντόναλντ Τραμπ έστειλε στον Ερντογάν ένα μήνυμα που δύσκολα περνά απαρατήρητο. Όταν ρωτήθηκε γιατί δεν έχει ακόμη προχωρήσει η άρση των αμερικανικών κυρώσεων CAATSA σε βάρος της Τουρκίας, ο Αμερικανός πρόεδρος απάντησε: «Είναι φίλος μου», είπε για τον Ερντογάν, προσθέτοντας: «Πάντα θα τον κάνω ευτυχισμένο» –
“He’s a friend of mine” και “I’ll always make him happy”.

Δεν ανακοίνωσε συγκεκριμένη ημερομηνία για την άρση των κυρώσεων ούτε κάποια νέα συμφωνία για τα F-35. Το μήνυμα, όμως, ήταν σαφώς προσωπικό και πολιτικό. Και ακριβώς εδώ βρίσκεται το ενδιαφέρον για την Αθήνα.

Η “πολύφερνη νύφη” των ΗΠΑ

Η Ελλάδα έχει σήμερα μια ιδιαίτερα αναβαθμισμένη σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η γεωγραφική της θέση, οι αμυντικές υποδομές, η Αλεξανδρούπολη, η Σούδα, η ενεργειακή διάσταση και ο ρόλος της στη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ έχουν ενισχύσει τη σημασία της για την αμερικανική στρατηγική.

Η Τουρκία, όμως, είναι μια χώρα που η Ουάσινγκτον δεν μπορεί εύκολα να παρακάμψει. Είναι μέλος του ΝΑΤΟ, βρίσκεται στο σταυροδρόμι Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Μαύρης Θάλασσας και εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για μια σειρά από αμερικανικούς στρατηγικούς σχεδιασμούς.

Η εικόνα είναι σχεδόν παραστατική: Ο Ρούμπιο έρχεται στην Αθήνα για να ενισχύσει μια στρατηγική σχέση. Ο Τραμπ, σχεδόν ταυτόχρονα, φροντίζει να υπενθυμίσει στην Άγκυρα ότι ο Ερντογάν παραμένει “φίλος” του. Η Ουάσινγκτον δεν φαίνεται να αντιμετωπίζει το δίλημμα ως “Αθήνα ή Άγκυρα”. Αντιθέτως, επιχειρεί να διατηρήσει και τις δύο σχέσεις ενεργές, ακόμη και όταν Αθήνα και Άγκυρα έχουν διαφορετικές ή αντικρουόμενες επιδιώξεις στην περιοχή.

Αυτό είναι ίσως και το σημαντικότερο μήνυμα της συγκυρίας. Η αναβάθμιση των ελληνοαμερικανικών σχέσεων δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ θα εγκαταλείψουν την προσπάθεια διατήρησης λειτουργικής σχέσης με την Τουρκία. Και η προσωπική σχέση Τραμπ- Ερντογάν δεν σημαίνει ότι η Ουάσινγκτον θα αγνοήσει τις στρατηγικές της σχέσεις με την Ελλάδα.

Η αμερικανική πολιτική έχει τα δικά της συμφέροντα, τα οποία δεν ταυτίζονται αυτομάτως ούτε με την Αθήνα, ούτε με την Άγκυρα. Αυτό άλλωστε φαίνεται και από το ζήτημα των κυρώσεων. Οι CAATSA επιβλήθηκαν στην Τουρκία το 2020 μετά την απόκτηση των ρωσικών S-400, ενώ η Τουρκία απομακρύνθηκε από το πρόγραμμα των F-35. Η άρση των κυρώσεων και η επιστροφή στο πρόγραμμα των F-35 συνδέονται με διαφορετικά νομικά και πολιτικά ζητήματα και δεν αποτελούν ένα ενιαίο, απλό πακέτο.

Επομένως, πίσω από τα θερμά λόγια Τραμπ προς τον Ερντογάν και την επίσκεψη Ρούμπιο στην Αθήνα υπάρχει ένα πολύ πιο σύνθετο αμερικανικό παιχνίδι.

Το πραγματικό ερώτημα για την Αθήνα

Το ζήτημα δεν είναι αν η Ελλάδα είναι σήμερα σημαντική για τις ΗΠΑ. Η ίδια η ατζέντα του Στρατηγικού Διαλόγου αποδεικνύει ότι είναι. Το ερώτημα είναι πόσο μακριά είναι διατεθειμένη να πάει η Ουάσινγκτον για την Αθήνα, όταν αυτό μπορεί να επηρεάσει τη σχέση της με την Άγκυρα. Και αντίστροφα: Πόσο μακριά θα πάει για την Τουρκία, όταν μια κίνηση υπέρ της Άγκυρας μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στις σχέσεις της με την Ελλάδα.

Η Αθήνα μπορεί να έχει γίνει μια ιδιαίτερα σημαντική εταίρος των ΗΠΑ, αλλά δεν είναι η μοναδική χώρα που ενδιαφέρει την Ουάσινγκτον στην περιοχή. Και η Άγκυρα μπορεί να ακούει από τον Τραμπ ότι ο Ερντογάν είναι “φίλος” του και ότι θα τον κάνει “ευτυχισμένο”, αλλά αυτό επίσης δεν σημαίνει ότι η Τουρκία αποκτά λευκή επιταγή.

Η Ουάσινγκτον θέλει και την Αθήνα και την Άγκυρα στο δικό της στρατηγικό κάδρο. Γι’ αυτό και η επίσκεψη Ρούμπιο αποκτά ιδιαίτερο βάρος. Δεν είναι μόνο ένας ακόμη γύρος του ελληνοαμερικανικού Στρατηγικού Διαλόγου. Είναι η στιγμή κατά την οποία η Αθήνα θα επιχειρήσει να μετατρέψει την αναβαθμισμένη σχέση με την Ουάσινγκτον σε συγκεκριμένο στρατηγικό αποτέλεσμα, την ώρα που ο Τραμπ υπενθυμίζει στην άλλη πλευρά του Αιγαίου ότι η πόρτα της Αμερικής παραμένει επίσης ανοιχτή.

Και αυτή ίσως είναι η πιο χαρακτηριστική εικόνα της αμερικανικής πολιτικής στην περιοχή: Ο Ρούμπιο στην Αθήνα – Ο Τραμπ στον Ερντογάν. Δύο σύμμαχοι, μία Ουάσινγκτον και μια ισορροπία που η Αμερική δεν έχει κανένα συμφέρον να διαταράξει.