Η κυβέρνηση Μητσοτάκη νομιμοποίησε την αρπαγή των κειμηλίων από τους Βούλγαρους

Η Ανατολική Μακεδονία κατά τον 20o αιώνα γνώρισε τρεις φορές την βουλγαρική κατοχή. Το 1912-1913, το 1916-1918 και το 1941-1944. Η εθνοκάθαρση σε τρεις φάσεις στοίχισε στον Eλληνισμό δεκάδες χιλιάδες ζωές και ανείπωτα μαρτύρια. Παράλληλα, στην προσπάθεια αφελληνισμού του παρελθόντος της περιοχής, οι Βούλγαροι επιδόθηκαν στη συστηματική καταλήστευση των μακεδονικών πολιτιστικών θησαυρών, ιδιαίτερα των ιστορικών μονών της, όπως της Εικοσιφοινίσσης.

Στο σκευοφυλάκιο της Μονής αυτής ήταν αποθησαυρισμένα πολλά και σημαντικά κειμήλια, ενώ η βιβλιοθήκη της, η οποία το 1917 αριθμούσε 1.300 τόμους βιβλίων (εκ των οποίων τα 400 ήταν χειρόγραφες μεμβράνες), αρπάχτηκε και μεταφέρθηκε στην Βουλγαρία, όπου μέχρι σήμερα φιλοξενείται στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο της Σόφιας, αν και πολλά εξ αυτών εκποιήθηκαν προς ποικίλες κατευθύνσεις.

Σύμφωνα με την συνθήκη του Νεϊγύ (1919), η Βουλγαρία ήταν υποχρεωμένη να επιστρέψει αντικείμενα κάθε φύσεως και τίτλους που αφαιρέθηκαν, κατασχέθηκαν ή δεσμεύθηκαν στα κατεχόμενα εδάφη της Ελλάδας. Κι όμως, έναν αιώνα μετά, χωρίς ίχνος ντροπής, το ελληνόφωνο υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε προχθές ότι υπεγράφη Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ των υπουργών Πολιτισμού Ελλάδας και Βουλγαρίας, Λίνας Μενδώνη και Evtim Miloshev, για την αμοιβαία “κατάθεση” κειμηλίων ιστορικής αξίας για τις δύο χώρες.

Ελληνικοί θησαυροί σε μουσεία της Βουλγαρίας

Με αυτήν «επιστρέφουν 48 κειμήλια προερχόμενα από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσης, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης, τα οποία είχαν μεταφερθεί (sic -τι ευγενής αναφορά για την καταλήστευση!) στη Σόφια, το 1917, κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και τα οποία εκτίθεντο ή φυλάσσονταν στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας».

«Από την πλευρά της, η Ελλάδα θα παραδώσει στη Βουλγαρία τα λείψανα του Τσάρου Σαμουήλ της Βουλγαρίας που ανευρέθηκαν στη Βασιλική του Αγίου Αχίλλειου! Η υπογραφή των σχετικών πρωτοκόλλων θα λάβει χώρα στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού το Σάββατο, 3 Οκτωβρίου τ.έ., παρουσία των Πρωθυπουργών των δύο χωρών».

Τι να θαυμάσει κανείς; Την επιστροφή μόλις 48 από τα εκατοντάδες αντικείμενα της ληστείας, σε αντάλλαγμα μιας απόδοσης οστών που για την βουλγαρική εθνική μυθολογία έχουν υψίστη σημασία- δεδομένου μάλιστα του σχετικού ανταγωνισμού Σόφιας-Σκοπίων που δίνει διαπραγματευτική ισχύ στην ελληνική πλευρά; Ή την αναφορά, στη συνέχεια της ανακοίνωσης, για διαπραγματεύσεις σχετικά με την «ταυτοποίηση και ένταξη σε επακόλουθη συμφωνία, ιστορικών αντικειμένων αμοιβαίου ενδιαφέροντος που δεν υπάχθηκαν στην παρούσα».

Αυτό σημαίνει πολύ απλά ότι η Ελλάδα παραιτείται και θέτει υπό διαπραγμάτευσιν το κατοχυρωμένο δικαίωμα κυριότητος επί υπερχιλίων πολιτισμικών αγαθών, χειρογράφων, περγαμηνών, χρυσοβούλων, σιγιλίων, παλαιτύπων, κωδίκων, ευαγγελισταρίων, εικόνων, λειτουργικών σκευών, εκκλησιαστικών κειμηλίων που εκλάπησαν. Κυριότητος, επαναλαμβάνω, κατοχυρωμένης με τη Συνθήκη του Νεϊγύ με την οποία η Βουλγαρία ανέλαβε ρητή υποχρέωση για την επιστροφή των αρπαγέντων και λαφυραγωγηθέντων αυτών κειμηλίων.

Η ακατανόητη ραστώνη

Ο μεγάλος δάσκαλος Νίκος Μουτσόπουλος ο οποίος ανέσκαψε και ερεύνησε βήμα-βήμα, πέτρα-πέτρα επί χρόνια την Πρέσπα και τον Άγιο Αχίλλειο, όπου βρήκε εκεί (στη μεγάλη βασιλική, στην ανατολική όχθη του νησιού, σε λάρνακα, κάτω από το ακροσόλιο) θαμμένο τον ίδιο το Σαμουήλ, μας συμβούλευε:

«Αντί να φροντίσουμε να γνωρίσουμε και να προβάλουμε αυτά τα πολύτιμα καλλιτεχνικά μνημεία της παραδόσεώς μας, που έρχονται να στρατευθούν στον αγώνα μας για τη συνεχή παρουσία του Ελληνισμού όχι μόνον στα ελληνικά συνοριακά εδάφη αλλά και πολύ βορειότερα, κατεχόμαστε από μια ακατανόητη ”ραστώνη” και από ένα περίεργο πνεύμα που είναι δύσκολο και επικίνδυνο ίσως να χαρακτηρίσει κανείς – θα το ονόμαζα ”νωχελούς προσμονής”».

Θα ήταν παράλειψή μου να μην σημειώσω εδώ – εντελώς περιληπτικά – με αφορμή τα περί του νεκρού Σαμουήλ ευρήματα, το συγκλονιστικό γεγονός της ανασκαφής με την αποκάλυψη της λάρνακας και των λειψάνων του Αγίου Αχιλλείου, αρχιεπισκόπου Λαρίσης και των δύο άλλων επισκόπων. Γράφει ο αξέχαστος καθηγητής, Νίκος Μουτσόπουλος:

«Εκεί στο διακονικό της μεγάλης τρίκλιτης βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου σε βάθος 9 μέτρων από την κορυφή της επιχώσεως αποκαλύψαμε, με την ανασκαφή του 1966, το ακροσόλιο και η λάρνακα που υποδέχθηκε τα λείψανα του αρχιεπισκόπου Λαρίσης Αγίου Αχιλλείου και των επισκόπων Αγίου Ρηγίνου Σκοπέλων και Διοδώρου Τρίκκης…».

Για όσους θα ήθελαν να διαβάσουν τις καταπληκτικές βιωματικές, ιστορικές και επιστημονικές αφηγήσεις-καταγραφές του καθηγητή, ακαδημαϊκού Ν. Μουτσόπουλου, βλ. το βιβλίο του “Η Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στην Πρέσπα” το οποίο είχα την τιμή να μου το χαρίσει.