Με πιεστικές απαιτήσεις έρχεται ο Ρούμπιο στην Αθήνα

Οι κυβερνήσεις της Ελλάδας και των Ηνωμένων Πολιτειών θα οριστικοποιήσουν, κατά την επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, εξοπλιστικά συμβόλαια ως και 3,5 δισεκατομμυρίων ευρώ, ενώ μεγάλο μέρος των συνομιλιών του με τον πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, θα αφορά τις αμερικανικές ανησυχίες για τις θερμές σχέσεις Αθήνας-Πεκίνου και το ενδεχόμενο έντασης στο Αιγαίο και τη Μεσόγειο τους προσεχείς μήνες.

Η επίσκεψη του επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ κρίνεται, εκ των προτέρων, επιτυχημένη για τα αμερικανικά συμφέροντα. Γιατί ο Μητσοτάκης και ο διορισμένος υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, αποδέχθηκαν την προειδοποίηση της Ουάσιγκτον ότι ο  Ρούμπιο θα ερχόταν στην Αθήνα, μόνον υπό την προϋπόθεση της προηγούμενης και σαφούς πρωθυπουργικής δέσμευσης σε αμυντικά συμβόλαια υψηλής αξίας.

Κατά την έκφραση Έλληνα αρμόδιου διπλωμάτη, «και οι πέτρες ήξεραν στην Αθήνα τις περασμένες δέκα ημέρες ότι, χωρίς τη δέσμευση για πληρωμή δισεκατομμυρίων, ο Ρούμπιο δεν θα ερχόταν και αυτό είχε καταστεί παραπάνω από σαφές στις επαφές της πρεσβείας [των ΗΠΑ] με την ηγεσία του υπουργείου Εξωτερικών και άλλα μέλη της κυβέρνησης». Η δε επίσημη ανακοίνωση του Στέιτ Ντηπάρτμεντ για το ταξίδι του Ρούμπιο έγινε την περασμένη Πέμπτη, μόνον μετά την παροχή των διαβεβαιώσεων του Μαξίμου και τη συνεδρίαση του ΚΥΣΕΑ.

Πάντως, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η δαπάνη των σχεδόν € 3,5 δισ. αφορά συστήματα που – οπωσδήποτε – θα χρειαστούν για το αξιόμαχό τους οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις προσεχώς. Όμως, οι διαδικασίες διαπραγμάτευσης και το πλάνο πληρωμών είχαν προγραμματιστεί για τα επόμενα χρόνια και όχι για το 2026 και 2027.

Επομένως, η σημαντική διπλωματική διάσταση είναι ότι οι ΗΠΑ επεδίωξαν και πέτυχαν – εύκολα και γρήγορα – μια επικερδή “συναλλαγή τύπου Τραμπ” για τις αμυντικές τους βιομηχανίες. Η πρόσθετη πολιτική διάσταση είναι, όσο και αν οι δημόσιες δηλώσεις θα εξαίρουν την ελληνική κυβέρνηση, ότι το Στέιτ Ντιπάρτμεντ εκτιμά πως ο Μητσοτάκης δεν έχει καμία πιθανότητα επανεκλογής. Γι’ αυτό, ο Ρούμπιο σιγουρεύει, από τώρα, τις διαδικασίες και παραγγελίες που θα γίνονταν ίσως και ένα χρόνο μετά τις εκλογές της άνοιξης του 2027, ώστε οι Αμερικανοί διπλωμάτες να μην έχουν το βάρος διαπραγματεύσεων με την όποια επόμενη κυβέρνηση.

Τί θα ειπωθεί για τα εξοπλιστικά 

Επιπλέον, είναι φανερό ότι η Ουάσιγκτον δεν ενδιαφέρεται για το εσωτερικό πολιτικό κόστος του σημερινού πρωθυπουργού, ο οποίος θα πρέπει να ανακοινώσει νέες αμυντικές δαπάνες, ταυτόχρονα με τις ισχυρές ενδείξεις έναρξης μιας νέας οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα και την Ευρώπη. Τουλάχιστον, η αμερικανική πλευρά θα δείξει κάποια κατανόηση στα προβλήματα του Μητσοτάκη, υιοθετώντας ορισμένες – αμοιβαία χρήσιμες – διατυπώσεις.

Μεταξύ άλλων, οι δημόσιες ανακοινώσεις θα κάνουν λόγο για συνδρομή «στο πλαίσιο του 12ετούς ελληνικού εξοπλιστικού προγράμματος με ορίζοντα άλλων οκτώ ετών». Θα τονιστεί, επίσης, πως οι δύο χώρες θα συνεργαστούν «σε προγράμματα εν συνεχεία υποστήριξης [των υφιστάμενων] αεροσκαφών και ελικοπτέρων και στην προμήθεια πυρομαχικών προς αναπλήρωση και εκσυγχρονισμό των ελληνικών αποθεμάτων για τα F-35 και άλλα αεροσκάφη».

Εξάλλου, αναζητείται μια φρασεολογία περί της σημασίας διεύρυνσης της ελληνοαμερικανικής συνεργασίας στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας προς διασφάλιση της αλυσίδας προμηθειών και αξιοποίηση των καινοτόμων τεχνολογιών. Με αυτόν τον τρόπο, η κυβέρνηση θα ισχυριστεί πως μεριμνά για ευκαιρίες ελληνικής συμμετοχής σε αμυντικά προγράμματα (25% κλπ). Στην πραγματικότητα, η Ουάσιγκτον εννοεί ότι δεν θα πρέπει η Αθήνα να συμμετέχει σε βιομηχανικά προγράμματα μόνον της ΕΕ. Ενδεχομένως, να επιτευχθεί μόνον κάποιας μορφής συνεργασία του Ελληνικού Κέντρου Ελληνικής Καινοτομίας (ΕΛΚΑΚ) με φορέα των ΗΠΑ.

Η αναλυτική ατζέντα και τα συμβόλαια

Συνοπτικά, οι συναντήσεις του Ρούμπιο και οι συζητήσεις του 6ου γύρου Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας ΗΠΑ θα κινηθούν στους εξής άξονες: 1. ΑΜΥΝΑ: η Ουάσιγκτον προτείνει – και η Αθήνα αποδέχεται – προγράμματα 3,9 δισ. δολαρίων (σχεδόν 3,5 δις ευρώ). Το τελικό βάρος τους για τον ελληνικό κρατικό προϋπολογισμό θα οριστικοποιείται – αναγκαστικά – βάσει της εκάστοτε ισοτιμίας του αμερικανικού νομίσματος στο χρόνο των σταδιακών πληρωμών με δόσεις.

Από διαδικαστικής πλευράς, διευκρινίζεται πως, ασφαλώς, δεν θα υπογραφούν εμπορικά συμβόλαια κατά τη διάρκεια της παραμονής του Ρούμπιο στην Αθήνα, για τα οποία δεν υπάρχει και ο απαιτούμενος χρόνος. Αντί υπογραφών, η κυβέρνηση δεσμεύεται να αποστείλει – εντός ημερών – την απαιτούμενη «Επιστολή Αιτήματος» (Letter of Request) στις αρμόδιες Αρχές των ΗΠΑ. Η μία συνολική ή οι περισσότερες επιμέρους επιστολές θα αφορούν:

• Ποσό € 1,15 δισ. για πυραύλους και βόμβες ακριβείας προς κάλυψη των αναγκών των σημερινών F-16 της Πολεμικής Αεροπορίας και των μελλοντικών F-35 που, κατά τον προγραμματισμό, θα αρχίσουν να παραδίδονται (αν επιλυθούν ορισμένα προβλήματα που έχουν ανακύψει το τελευταίο διάστημα) από το Νοέμβριο του 2029.

H Αμερικανική Πρεσβεία έχει διευκρινίσει ότι το σήμερα διαθέσιμο πακέτο περιλαμβάνει μόνον όπλα και πυρομαχικά που έχουν ήδη αποδεσμευτεί (άδειες εξαγωγής) από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, το Πεντάγωνο και το Κογκρέσο. Δεν γίνεται λόγος για τους άλλους, πλέον προηγμένους πυραύλους που ζητεί η Πολεμική Αεροπορία επί μία τριετία περίπου.

Το ελαφρώς αισιόδοξο στοιχείο είναι ότι, στο προφορικό επίπεδο των απλών προθέσεων, οι περισσότεροι Αμερικανοί αξιωματούχοι διαβεβαιώνουν τους Έλληνες συνομιλητές τους πως θα κάνουν ό,τι μπορούν. Πρακτικά, ουδείς μπορεί να γνωρίζει τη στάση της υπηρεσιακής γραφειοκρατίας της Ουάσιγκτον και τις ισορροπίες τους προσεχείς μήνες στο Κογκρέσο, όπου ακόμα και ένας μόνος γερουσιαστής μπορεί να μπλοκάρει την έγκριση.

• Ποσό € 890 εκατομμυρίων για νέα συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου των 83 F-16 που τώρα αναβαθμίζονται στο επίπεδο Viper (προ ημερών, ανακοινώθηκε η παράδοση του 60ου εκσυγχρονισμένου). Αυτονόητα, το ποσό αυτό δεν περιλαμβάνει τα ανάλογα συστήματα για τα 38 επιπλέον F-16 που πιθανώς θα αναβαθμιστούν σε Viper.
• Ποσό € 710 εκατομμυρίων για την υποστήριξη άλλων F-16 Δεν έχει οριστικοποιηθεί αν μέρος του κόστους θα καλυφθεί από τα αμερικανικά προγράμματα FMS.
• Ποσό € 720 εκατομμυρίων για την πολυετή υποστήριξη των ελικοπτέρων MH-60 του Πολεμικού Ναυτικού και των ελικοπτέρων Blackhawk που θα παραλάβει η Αεροπορία Στρατού το 2027.

2. ΝΑΥΤΙΛΙΑ και 3. ΕΝΕΡΓΕΙΑ

Η αμερικανική πλευρά φέρεται να είναι εξαιρετικά ικανοποιημένη από τη στάση της ελληνικής κυβέρνησης στο Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό ως προς τις μηδενικές καθαρές εκπομπές άνθρακα (εκπομπές αερίων θερμοκηπίου) και υπάρχει βούληση για εγκωμιαστικά σχόλια. Ουσιαστικά, η Αθήνα πραγματοποίησε στροφή 180 μοιρών από την πολιτική που είχε συμφωνηθεί με τις αρμόδιες Γενικές Διευθύνσεις της Κομισιόν και συνεργάτες της προέδρου της, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

Ειδικοί του κλάδου εκτιμούν πως η θέση της κυβέρνησης διευκολύνει μεγάλος μέρος της εφοπλιστικής κοινότητας και μπορεί να αξιοποιηθεί ευρύτατα και σε άλλα ναυτιλιακά θέματα διμερούς ελληνοαμερικανικού ενδιαφέροντος, αλλά μπορεί να προκαλέσει και σφοδρές αντιδράσεις της Κομισιόν και ορισμένων εταίρων στην ΕΕ.

Σε ό,τι αφορά την ενέργεια, εκτός από τις – συνήθεις πια – πανηγυρικές δηλώσεις για τον Κάθετο Διάδρομο, που εξασφαλίζει πολυετή κέρδη σε εταιρείες των ΗΠΑ, οι εκτιμήσεις των δύο πλευρών συμπίπτουν στην ανάγκη περαιτέρω δράσης για την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας της Ελλάδας και, γενικότερα, της Ευρώπης. Θα τονιστεί, ακόμη, η ενεργός ανάμιξη των Chevron και ExxonMobil στα ελληνικά προγράμματα υδρογονανθράκων.

Από την άλλη πλευρά, κατά τις συζητήσεις του 6ου γύρου Στρατηγικού Διαλόγου, θα πλανάται μια σκιά πάνω από τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου. Αιτία είναι η στάση του μετά το γνωστό δημοσίευμα της The Wall Street Journal για την πρεσβευτή Κίμπερλι Γκίλφοϊλ και τα πολιτικά και ενεργειακά παίγνια στα Βαλκάνια.

Οι γνωρίζοντες τα διαμειφθέντα, στο επίμαχο γεύμα του περασμένου Μαρτίου στην πρεσβευτική κατοικία που αποκάλυψε η WSJ, επισημαίνουν ότι ο Παπασταύρου, όχι μόνον δεν είχε αρνητική ή κριτική στάση έναντι της κυρίας Γκίλφοϊλ, αλλά – αντίθετα – προέβαινε σε αλλεπάλληλα κολακευτικά σχόλια. Την περασμένη Πέμπτη (με καθυστέρηση έξι ημερών), ο Παπασταύρου διέψευσε τα αποδιδόμενα στην πρεσβευτή των ΗΠΑ για ανάμιξη στα ελληνικά πολιτικά πράγματα, χωρίς να πράξει το ίδιο και για το άλλο τμήμα του άρθρου περί αναφορών της στην πτώση της κυβέρνησης της Ρουμανίας.

4. ΚΙΝΑ

O Ρούμπιο θα είναι, κατά σειρά, ο τρίτος (!) υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ που θα καλέσει – προσωπικά – τον Μητσοτάκη να επιδείξει μεγαλύτερη προσοχή στην πολιτική του ιδίου και στις πράξεις και παραλείψεις άμεσων συνεργατών του και άλλων προσώπων έναντι του Πεκίνου. Ο πρώτος υπουργός που μίλησε σχετικά – και δημόσια – ήταν ο Μάικ Πομπέο το 2019 και το 2020. Τόνιζε πως «ζητάμε να έχετε τα μάτια σας ανοικτά», γιατί, «όταν η Κίνα εμφανίζεται και το σχέδιο φαίνεται πολύ καλό για να είναι αληθινό, τότε πρέπει να προσέξετε».

Ακολούθησε, το 2023, ο Άντονι Μπλίνκεν, διευκρινίζοντας στις κλειστές συνομιλίες στο Μαξίμου, ότι το πρόβλημα δεν είναι η οικονομική συνεργασία των δυτικών χωρών με την Κίνα, αλλά όσες πτυχές της υπονομεύουν την εθνική ασφάλεια των συμμάχων των ΗΠΑ (έλεγχος ή εξάρτηση υποδομών, αφανής συμμετοχή σε διάφορους κλάδους και ομίλους). Προβλέπεται πως ταυτόσημες θα είναι οι επισημάνσεις, παροτρύνσεις ή και προειδοποιήσεις του Ρούμπιο.

Η Ουάσιγκτον κρίνει πως οι ισορροπημένοι – και επωφελείς για την Ελλάδα – όροι της διμερούς Δήλωσης Στρατηγικής Σχέσης Ελλάδας-Κίνας το 2006 επί Κώστα Καραμανλή, που νοθεύτηκαν από τις κυβερνήσεις Παπανδρέου και Παπαδήμου, έχουν μετατραπεί σε εξόχως επαχθείς στη θητεία του Μητσοτάκη. Φαίνεται μάλιστα πως μια δήλωση του πρωθυπουργού, πέρυσι το Δεκέμβριο, ότι στις σχέσεις Ανατολής-Δύσης ακολουθούμε σταθερή γραμμή «και δεν είμαστε και με τον αστυφύλαξ και με τον χωροφύλαξ», δεν καθησύχασε αρκετά την Ουάσιγκτον.

5. ΤΟΥΡΚΙΑ

Όλα τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν πως ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών θα επισημάνει τη σημασία που αποδίδει η χώρα του στο Διεθνές Δίκαιο και την περιφερειακή σταθερότητα, αλλά δεν πρόκειται να λάβει άλλη δημόσια θέση. Επίσης, δεν υπάρχει καμία συγκεκριμένη πληροφορία για επικείμενη εκδήλωση πρωτοβουλίας του Ρούμπιο στην περιοχή. Ωστόσο, Αμερικανοί και Ευρωπαίοι διπλωμάτες αναφέρονται συχνά, τις τελευταίες εβδομάδες, στην ανάγκη «πρακτικών λύσεων και διευθετήσεων» μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας, όταν μιλάνε για το “καλώδιο” και άλλα θέματα.

Οι διαρροές του Μεγάρου Μαξίμου επισημαίνουν σαν θετικό το γεγονός ότι ο Ρούμπιο δεν επισκέπτεται, στο πλαίσιο της ίδιας περιοδείας του, και την Τουρκία. Πρόκειται πιθανόν για ένα σημείο προς συναξιολόγηση, αλλά μεγαλύτερη σημασία έχει ότι η στάση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ παραμένει αναλλοίωτη ως προς την εξίσωση των δύο πλευρών. Μόλις την περασμένη εβδομάδα, εκπρόσωπός του δήλωσε πως «οι ΗΠΑ ενθαρρύνουν την Ελλάδα και την Τουρκία να επιδιώξουν διμερή διάλογο για την επίλυση τυχόν ζητημάτων διαφωνίας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο».