Σκοτεινό το μέλλον που προσφέρει η Ευρώπη στους νέους

Και ύστερα απορεί γιατί οι νέοι βγαίνουν στους δρόμους. Τους αποκαλεί “ανυπόμονους”, “ευάλωτους στην πόλωση” ή “ανήσυχους”. Βολικές λέξεις, επειδή μεταφέρουν το πρόβλημα από τις πολιτικές αποφάσεις στη συμπεριφορά εκείνων που υφίστανται τις συνέπειές τους. Από τη Γαλλία έως την Ισπανία και από τη Γερμανία έως την Ιταλία, μια νέα γενιά αρνείται να παίξει τον ρόλο του βολικού κομπάρσου.

Δεν διαδηλώνει για μια αφηρημένη ιδέα, διαδηλώνει για το σχολείο της, το σπίτι της, τη δουλειά της, την ειρήνη και τελικά για το δικαίωμά της να έχει μέλλον. Στη Γαλλία, μαθητές και εκπαιδευτικοί διαμαρτύρονται για ελλείψεις προσωπικού, προβλήματα στις υποδομές και τις ανισότητες στην εκπαίδευση.

Η εικόνα είναι σχεδόν συμβολική, μια Ευρώπη που μιλά για “ανθρώπινο κεφάλαιο” δυσκολεύεται να διαθέσει τα αναγκαία για το πραγματικό ανθρώπινο κεφάλαιο που είναι τα παιδιά της. Η ειρωνεία περισσεύει…. Λεφτά υπάρχουν όταν πρόκειται για εξοπλισμούς. Για σχολεία, όμως, χρειάζεται να ανοίξει η συζήτηση, να μετρηθούν οι προϋπολογισμοί, να αναζητηθούν ισορροπίες. Για τη νέα γενιά, φαίνεται, η Ευρώπη ανακάλυψε τη λέξη “υπομονή”.

Στην Ισπανία, η στεγαστική κρίση αποκαλύπτει το δεύτερο μεγάλο παράδοξο. Χιλιάδες άνθρωποι διαδηλώνουν επειδή το σπίτι, αντί για αυτονόητο δικαίωμα, μετατρέπεται σε είδος πολυτελείας. Νέοι άνθρωποι εργάζονται, σπουδάζουν, πληρώνουν φόρους και ενοίκια και παρ’ όλα αυτά δυσκολεύονται να αποκτήσουν το απλούστερο πράγμα που είναι να έχουν έναν χώρο για να ζήσουν. Η Ευρώπη τους λέει να κάνουν οικογένεια. Με ποιο σπίτι; Να αποκτήσουν παιδιά. Με ποιο εισόδημα; Να πιστέψουν στο μέλλον. Ποιο ακριβώς; Νεκρά λόγια και υποσχέσεις που ταξιδεύουν σαν τα αποδημητικά πουλιά…

Στη Γερμανία, η συζήτηση περνά από το ενοίκιο στο στρατόπεδο. Η επιστροφή της στρατιωτικής θητείας και η ενίσχυση των αμυντικών πολιτικών προκαλούν αντιδράσεις μαθητών και φοιτητών. Και εδώ η αντίφαση γίνεται ακόμη πιο σκληρή. Μια γενιά που μεγάλωσε μέσα στην υπόσχεση ότι η ευρωπαϊκή ενοποίηση θα έκανε τον πόλεμο αδιανόητο, ακούει τώρα ότι πρέπει να είναι καλύτερα προετοιμασμένη για να τον αντιμετωπίσει.

Είναι δύσκολο να μην αναρωτηθεί κανείς: Τι ακριβώς συνέβη στο ευρωπαϊκό όνειρο; Η ειρήνη έγινε προϋπόθεση υπό αίρεση; Η ασφάλεια ταυτίστηκε με την αύξηση των εξοπλισμών; Και το κόστος θα το πληρώσουν ποιοι; Ερωτήματα που περιμένουν απαντήσεις, αλλά οι απαντήσεις αργούν να έρθουν ή μάλλον δεν έρχονται γιατί δεν ξεκίνησαν ποτέ.

Τι συνέβη στο ευρωπαϊκό όνειρο;

Στην Ιταλία, μαθητές και φοιτητές συνδέουν την εκπαίδευση με την ειρήνη και την κοινωνική δικαιοσύνη και δεν είναι καθόλου τυχαίο. Όταν το κράτος ζητά περισσότερους πόρους για άμυνα, οι νέοι έχουν κάθε λόγο να ρωτούν τι απομένει για το σχολείο, το πανεπιστήμιο, την υγεία, την κατοικία και την κοινωνική προστασία. Αυτό είναι το πραγματικό ευρωπαϊκό ερώτημα. Όχι αν οι νέοι είναι “ανήσυχοι”. Είναι ανήσυχοι. Όχι αν είναι “ριζοσπαστικοί”. Αισθάνονται ότι το έδαφος κάτω από τα πόδια τους μετακινείται. Το ερώτημα βέβαια είναι αν οι κυβερνήσεις το αντιλαμβάνονται, ή βρίσκονται σε μια επιδεινούμενη ζάλη εξουσίας.

Γιατί η Ευρώπη κινδυνεύει να κάνει κάτι πολύ πιο επικίνδυνο από μια λανθασμένη οικονομική επιλογή. Κινδυνεύει να διαλύσει τη σχέση της με τη γενιά, που υποτίθεται ότι θα τη συνεχίσει. Μια ήπειρος που ζητά από τους νέους να δουλεύουν περισσότερο, να πληρώνουν ακριβότερα, να περιμένουν περισσότερο για ένα σπίτι, να συμβιβάζονται με επισφαλείς συνθήκες και ταυτόχρονα να είναι έτοιμοι, αν χρειαστεί, να φορέσουν στολή, δεν μπορεί να εμφανίζεται έκπληκτη όταν εκείνοι βγαίνουν στον δρόμο.

Η Ευρώπη “σκοτώνει” τους νέους… 

Η Ευρώπη δεν “σκοτώνει” τα παιδιά της με έναν θεαματικό τρόπο. Τα “εξαφανίζει” με περίεργες μεθόδους. Το κάνει αργά και με άλλον τρόπο, σκοτώνοντας την προσδοκία, την κοινωνική κινητικότητα, την εμπιστοσύνη, την αίσθηση ότι η ζωή μπορεί να γίνει καλύτερη από τη ζωή των γονιών τους.

Και αυτή είναι ίσως η πιο επικίνδυνη μορφή κοινωνικού θανάτου. Γιατί ένας νέος που δεν μπορεί να βρει σπίτι, δεν βλέπει σταθερή εργασία, κοιτά ένα ακριβό πανεπιστήμιο, φοβάται την επισφάλεια και ακούει συνεχώς για πολέμους και εξοπλισμούς, δεν χρειάζεται κανείς να του εξηγήσει ότι κάτι δεν πάει καλά. Το βλέπει. Το ζει. Το πληρώνει. Οι κυβερνήσεις μπορούν να συνεχίσουν να μιλούν για ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, ασφάλεια και δημοσιονομική υπευθυνότητα. Όλες αυτές οι λέξεις ψάχνουν να βρουν μια θέση στις κοινωνίες της ΕΕ, είναι όμως κάλπικες, εξαϋλωμένες.

Αλλά υπάρχει μια λέξη που δεν χωρά εύκολα στα κυβερνητικά δελτία τύπου, είναι η λέξη ΖΩΗ. Γιατί στο τέλος εκεί κρίνεται η πολιτική. Όχι στους δείκτες μόνο, αλλά στο αν ένας νέος μπορεί να σπουδάσει, να εργαστεί, να κατοικήσει, να αγαπήσει, να δημιουργήσει οικογένεια και να κοιτάξει το αύριο χωρίς να αισθάνεται ότι πρέπει πρώτα να επιβιώσει.

Από το Παρίσι μέχρι τη Μαδρίτη, από το Βερολίνο μέχρι τη Ρώμη και από εκεί μέχρι την Αθήνα, οι νέοι στέλνουν ένα μήνυμα που οι κυβερνήσεις θα ήταν φρόνιμο να ακούσουν. Δεν ζητούν έναν παράδεισο, ζητούν μια Ευρώπη που να μην τους ζητά να θυσιάσουν τη ζωή τους για να διασώσει το δικό της μέλλον. Γιατί αν για να σωθεί η Ευρώπη πρέπει πρώτα να χαθεί η νέα γενιά, τότε το ερώτημα δεν είναι ποια Ευρώπη θέλουμε, είναι αν αυτή η Ευρώπη αξίζει να συνεχιστεί έτσι.