Μπορεί η Ορθοδοξία να γίνει γεωπολιτικό όπλο της Ελλάδας;

Στο γεωπολιτικό πεδίο, η εξέταση ενός θρησκευτικού δόγματος επικεντρώνεται στο πώς οι θεολογικές ιδιαιτερότητες, οι ιερές παραδόσεις και οι θεσμοί μιας θρησκευτικής κοινότητας επιστρατεύονται για την επίτευξη εθνικών ή περιφερειακών στόχων. Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα θα μπορούσε να αξιοποιήσει στρατηγικά την Ορθοδοξία ως διπλωματικό κεφάλαιο, ακολουθώντας —υπό το πρίσμα των δικών της δημοκρατικών και ευρωπαϊκών αξιών— ιστορικά και σύγχρονα παραδείγματα άλλων κρατών και ηγετών που εργαλειοποίησαν τη θρησκεία:

Σύγχρονα Παραδείγματα Γεωπολιτικής Χρήσης Δογμάτων

Η Ρωσία και ο “Ρωσικός Κόσμος” (Russkiy Mir): Το Κρεμλίνο, σε στενή συνεργασία με το Πατριαρχείο Μόσχας, αξιοποιεί έντονα τους κοινούς ορθόδοξους δεσμούς για να διατηρήσει ή να επεκτείνει την επιρροή του στα Βαλκάνια, την Ανατολική Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή. Εμφανίζεται συστηματικά ως ο θεματοφύλακας των παραδοσιακών χριστιανικών αξιών απέναντι στην “εκφυλισμένη” Δύση.

Το Ιράν και ο “Σιιτικός Άξονας”: Με βάση την κρατική ιδεολογία του σιιτικού δόγματος (ιδιαίτερα τη θεολογία των “Δώδεκα Ιμάμηδων”), η Τεχεράνη έχει οικοδομήσει ένα ισχυρό δίκτυο επιρροής (Λίβανος-Χεζμπολάχ, Συρία, Ιράκ, Υεμένη-Χούθι), προβάλλοντας τον εαυτό της ως προστάτιδα των σιιτικών μειονοτήτων απέναντι στη σουνιτική και δυτική κυριαρχία.

Η Αγία Έδρα (Βατικανό) και ο Καθολικισμός: Λειτουργεί ως ένας παγκόσμιος διπλωματικός δρώντας με τεράστια ηθική επιρροή. Ο Καθολικισμός χρησιμοποιείται διαχρονικά για τη μεσολάβηση σε διεθνείς κρίσεις, την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην αμερικανική και αφρικανική ήπειρο, καθώς και ως δίαυλος επιρροής της Δύσης στον αναπτυσσόμενο κόσμο.

Ρωσία-Ορθοδοξία, Πάπας και Σουλεϊμάν

Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής (Σουνιτικό Ισλάμ): Ως Σουλτάνος και ταυτόχρονα Χαλίφης, χρησιμοποίησε το σουνιτικό δόγμα για να εδραιώσει την απόλυτη θρησκευτική ηγεμονία του. Κωδικοποίησε το οθωμανικό δίκαιο με βάση τη Σαρία, παρουσιάστηκε ως ο υπέρτατος προστάτης όλων των Μουσουλμάνων, νομιμοποίησε τις επεκτατικές του εκστρατείες στην Ευρώπη ως “ιερό πόλεμο” και αντιμετώπισε τη γεωπολιτική απειλή των Σιιτών της Περσίας.

Πάπας Ιωάννης Παύλος Β΄ (Καθολικισμός): Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, ο Πολωνός Πάπας επιστράτευσε το καθολικό δόγμα για να στηρίξει το ανεξάρτητο συνδικάτο “Αλληλεγγύη” στην Πολωνία. Η πνευματική και πολιτική του παρέμβαση αποδυνάμωσε τη σοβιετική επιρροή και συνέβαλε καθοριστικά στην πτώση του κομμουνισμού στην Ανατολική Ευρώπη.

Οι Τσάροι της Ρωσίας και ο Μέγας Πέτρος (Ορθοδοξία): Εργαλειοποίησαν το δόγμα μέσω της θεωρίας της “Τρίτης Ρώμης”, προβάλλοντας τη Μόσχα ως διάδοχο της Κωνσταντινούπολης. Ο Μέγας Πέτρος κατήργησε το Πατριαρχείο και έθεσε την Εκκλησία υπό τον άμεσο έλεγχο του κράτους μέσω της Ιεράς Συνόδου, μετατρέποντας τη θρησκεία σε επίσημο όργανο της εξωτερικής και εσωτερικής πολιτικής της αυτοκρατορίας.