Ο Τραμπ αλλάζει πρόεδρο στην Ουκρανία και ταράζει τα νεύρα στην Ευρώπη!

Αυτή τη φορά, μάλιστα, o Τραμπ δεν περιορίστηκε σε μια ακόμη δήλωση που προκαλεί αναταράξεις, αλλά αποφάσισε να υποδείξει και την επόμενη πολιτική ηγεσία της Ουκρανίας. «Ήρθε η ώρα να αποκτήσει νέο πρόεδρο η Ουκρανία», δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος, βάζοντας τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι στο στόχαστρο της γνώριμης τραμπικής ευθύτητας. Και για να μην υπάρξουν παρεξηγήσεις, συμπλήρωσε ότι ο Ουκρανός πρόεδρος θα μπορούσε να είχε καταλήξει πολλές φορές σε συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου.

Στη συνέχεια, ο Τραμπ ανέλαβε τον ρόλο του αυστηρού λογιστή της ουκρανικής τραγωδίας: «Έχεις χάσει το 30% της χώρας σου», είπε, αναφερόμενος στις εδαφικές απώλειες, ενώ μίλησε για περισσότερους από ένα εκατομμύριο νεκρούς και συνολικά για απώλειες που, κατά τον ίδιο, ξεπερνούν τα δύο εκατομμύρια και στις δύο πλευρές. «Είναι ένας πόλεμος που δεν έπρεπε ποτέ να είχε ξεκινήσει», κατέληξε, πριν επαναλάβει την ετυμηγορία του για την ανάγκη αλλαγής προέδρου.

Πολιτική πυραμίδα και ντίζελ

Με δυο λόγια, ο Τραμπ δεν αρκείται πλέον να ζητά τον τερματισμό του πολέμου. Φαίνεται να θέλει να υποδείξει και ποιος θα πρέπει να βρίσκεται στην κορυφή της ουκρανικής πολιτικής πυραμίδας. Μια μικρή λεπτομέρεια, βέβαια παραμένει ότι, ο πρόεδρος της Ουκρανίας δεν εκλέγεται στις ΗΠΑ, ούτε η πολιτική νομιμοποίηση μιας χώρας αποτελεί παράρτημα της αμερικανικής προεδρίας.

Όμως αυτά είναι λεπτομέρειες που μάλλον δεν χαλούν τη διάθεση ενός ανθρώπου ο οποίος αντιμετωπίζει τη διεθνή πολιτική σαν διαπραγμάτευση ακινήτου πιέζοντας τον ιδιοκτήτη να ρίξει την τιμή, και ανακοινώνοντας ότι η συμφωνία ήταν εξαρχής δική σου ιδέα.

Κι ενώ ο Ζελένσκι καλείται περίπου να ετοιμάσει τις βαλίτσες του, ο Τραμπ ανοίγει ένα ακόμα μέτωπο. Η ανακοίνωση για συμφωνία προμήθειας ρωσικού ντίζελ, εφόσον επιβεβαιωθεί με τους συγκεκριμένους όρους που παρουσιάζεται, σηματοδοτεί μια εντυπωσιακή μετατόπιση από τη γραμμή της ενεργειακής απομόνωσης της Ρωσίας.

Για χρόνια, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί τους, επιδίωκαν να περιορίσουν τα ρωσικά έσοδα από την ενέργεια, ως απάντηση στην εισβολή στην Ουκρανία. Τώρα, η ανάγκη για φθηνότερα καύσιμα φαίνεται να ξαναβάζει την οικονομική σκοπιμότητα στο τραπέζι.

Η βενζίνη μυρίζει εκλογές

Και εδώ αρχίζει το πραγματικό θέατρο. Ο Τραμπ έχει μπροστά του τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου και τις τιμές των καυσίμων, οι οποίες αποτελούν ευαίσθητο πολιτικό ζήτημα για τους Αμερικανούς ψηφοφόρους. Για τον μέσο οδηγό, η γεωπολιτική μπορεί να είναι μια αφηρημένη έννοια. Η τιμή στην αντλία, όμως, είναι απολύτως συγκεκριμένη. Δεν χρειάζεται να γνωρίζει κανείς τις λεπτομέρειες των κυρώσεων για να αντιληφθεί ότι το γέμισμα του ρεζερβουάρ κοστίζει ακριβά.

Έτσι, η ενεργειακή πολιτική αποκτά προεκλογικό άρωμα. Αν η Ρωσία μπορεί να προσφέρει καύσιμα σε συμφέρουσα τιμή, γιατί να μην κλειστεί συμφωνία; Το ερώτημα είναι τι απομένει από τη στρατηγική πίεσης προς τη Μόσχα, όταν ο ίδιος ο βασικός αντίπαλος της ρωσικής ενεργειακής επιρροής εμφανίζεται πρόθυμος να ξανανοίξει την πόρτα της συνεργασίας.

Η πολιτική τέχνη του détournement

Εδώ ακριβώς εμφανίζεται η πολιτική μέθοδος του détournement, της μεταστροφής, ή της ανατροπής της καθιερωμένης κατεύθυνσης. Ο Τραμπ δεν ακολουθεί απλώς μια διαφορετική πολιτική από εκείνη των προκατόχων του, αλλά αλλάζει τους όρους του παιχνιδιού, μετακινεί τις κόκκινες γραμμές και αναγκάζει τους συμμάχους και τους αντιπάλους του να επαναπροσδιορίσουν τη θέση τους.

Πρόκειται για μια τακτική που προκαλεί αμηχανία στους συμπαίκτες, εκνευρισμό στους αντιπάλους και πονοκέφαλο στους αναλυτές. Όταν όλοι έχουν συνηθίσει να παίζουν σκάκι και ξαφνικά κάποιος αποφασίζει ότι παίζεται πόκερ, το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποιος έχει καλύτερα χαρτιά αλλά ότι κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα ποιο παιχνίδι βρίσκεται σε εξέλιξη.

Ο Τραμπ επενδύει ακριβώς σε αυτή την αβεβαιότητα. Μπορεί να πιέζει τον Ζελένσκι για συμβιβασμό, να αφήνει περιθώρια συνεννόησης με τη Μόσχα και ταυτόχρονα να παρουσιάζει τις κινήσεις του ως προσπάθεια να σταματήσει ένας καταστροφικός πόλεμος. Το αν αυτή η μέθοδος θα οδηγήσει σε βιώσιμη ειρήνη ή απλώς σε μια συμφωνία με βαρύ τίμημα για την Ουκρανία, είναι διαφορετικό ζήτημα. Για την ώρα, πάντως, ο Αμερικανός πρόεδρος καταφέρνει να επιβάλει τη δική του ατζέντα. Και ποιος πληρώνει τον λογαριασμό; Μα φυσικά η Ευρώπη!

Ο μεγάλος χαμένος της υπόθεσης

Στην όλη ιστορία, ο μεγάλος χαμένος κινδυνεύει να είναι η Ευρώπη. Επειδή για ακόμη μία φορά βρίσκονται μπροστά σε μια αμερικανική στροφή την οποία δεν ελέγχουν. Και φυσικά επειδή ζουν το μεγάλο ρέκβιεμ της μικρόνοιάς τους. Η Ευρώπη έχει επενδύσει πολιτικά, οικονομικά και στρατιωτικά στην υποστήριξη της Ουκρανίας και στην αποδυνάμωση της Ρωσίας. Αν η Ουάσινγκτον αρχίσει να αναζητά συμβιβασμούς με τη Μόσχα, οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να αποφασίσουν αν θα ακολουθήσουν, αν θα διαφοροποιηθούν ή αν θα επιχειρήσουν να διαμορφώσουν μια αυτόνομη στρατηγική.

Βέβαια όλα αυτά χωρίς την πολυτέλεια να γνωρίζουν ποια θα είναι η επόμενη στροφή του Τραμπ. Το ειρωνικό είναι ότι η Ευρώπη συχνά διακηρύσσει την ανάγκη στρατηγικής αυτονομίας, αλλά κάθε φορά που η αμερικανική πολιτική αλλάζει πορεία, ανακαλύπτει ότι εξακολουθεί να βρίσκεται δεμένη στο αμερικανικό άρμα.

Ο Τραμπ, λοιπόν, δεν ζητά απλώς έναν νέο πρόεδρο για την Ουκρανία, αλλά θέτει υπό αμφισβήτηση ολόκληρη την αρχιτεκτονική της δυτικής πολιτικής των τελευταίων ετών. Και οι Ευρωπαίοι; Συνεχίζουν να ακροβατούν στο τεντωμένο σχοινί, προσπαθώντας να διατηρήσουν την ισορροπία, ενώ ο άνθρωπος που κρατά το ένα άκρο του σχοινιού αλλάζει διαρκώς κατεύθυνση.

Στην πολιτική του Τραμπ, άλλωστε, υπάρχει ένας σταθερός κανόνας: η μόνη σταθερά είναι η ανατροπή. Και όποιος δεν προλαβαίνει να προσαρμοστεί, κινδυνεύει να ανακαλύψει ότι το παιχνίδι τελείωσε χωρίς να έχει καταλάβει πότε άλλαξαν οι κανόνες.