ΣτΕ: Μικρό φρένο για το 5% των πλειστηριασμών πρώτης κατοικίας

Η απόφαση αφορά μόνον τους πλειστηριασμούς που γίνονται από το δημόσιο, που αποτελούν μετά βίας το 5% των πλειστηριασμών που γίνονται κάθε μέρα -ο κύριος όγκος των εκπλειστηριαζομένων ακινήτων βγαίνουν στο σφυρί από funds και τράπεζες. Η απόφαση του ΣτΕ κρίνει άκυρο τον πλειστηριασμό της μοναδικής κατοικίας των οφειλετών του Δημοσίου, όταν δεν έχει προηγηθεί τεκμηριωμένη έρευνα για άλλα περιουσιακά στοιχεία που μπορεί να έχει στην κατοχή του ο οφειλέτης. Ορίζει ότι πρέπει να ελέγχονται πρώτα όλα τα περιουσιακά στοιχεία για την είσπραξη των οφειλόμενων χρεών ώστε αυτή να μη γίνεται με τόσο «επαχθή μέτρα».

Εντούτοις αν ο οφειλέτης δεν έχει άλλα περιουσιακά στοιχεία, τότε κατάσχεται και η πρώτη κατοικία. Εκείνο που κερδίζουν οι οφειλέτες εν προκειμένω, είναι κυρίως χρόνο, για να συγκεντρώσουν μέρος της οφειλής και να προλάβουν να διασώσουν την πρώτη κατοικία που συχνά βγαίνει σε πλειστηριασμό για ποσά που δεν έχουν καμία σχέση με τη σημερινή αξία των ακινήτων στην αγορά. Επίσης, στόχος της απόφασης είναι να μπει φρένο στην ταχύτητα με την οποία προχωρούν πλειστηριασμοί πρώτης κατοικίας, ως “εύκολη λύση” για το δημόσιο ή επειδή “προτιμά” το συγκεκριμένο ακίνητο από άλλα ιδιοκτησίας του οφειλέτη, οπότε ο τελευταίος γλιτώνει ένα σημαντικό ακίνητο και στρέφει την διαδικασία σε άλλα, λιγότερο σημαντικά για τον ίδιο.

Η απόφαση αυτή για τις τρόπον τινά δικλείδες ασφαλείας είναι η υπ’ αριθμόν 1404/2026 απόφαση του ΣΤ΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας και σταμάτησε πλειστηριασμό μεζονέτας στο Μοσχάτο, για ληξιπρόθεσμες οφειλές ενός εκ των ιδιοκτητών της, συνολικού ύψους 142.917 ευρώ. Ο οφειλέτης πέτυχε τον στόχο του, καθώς ανέφερε οτι το δημόσιο προχώρησε βεβιασμένα στην έξωση της οικογένειάς του, ενώ ο ίδιος είχε άλλα ακίνητα σε άλλες περιοχές, και θα μπορούσαν να είχαν κατασχεθεί εκείνα αντί της οικογενειακής εστίας του.

Περιθώριο ανακοπής πλειστηριασμού

Σύμφωνα με την απόφαση του Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, ο οφειλέτης μπορεί να ασκήσει ανακοπή σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας της κατάσχεσης, ακόμη δηλαδή και στο τελικό στάδιο της έκδοσης του προγράμματος πλειστηριασμού.

Ενώ δηλαδή για όλους τους πλειστηριασμούς ισχύουν στενά χρονικά περιθώρια για να κινηθεί ο οφειλέτης, με την απόφαση αυτή ο πολίτης μπορεί να κάνει ανακοπή ακόμα και την τελευταία στιγμή, αρκεί να επικαλεστεί ότι το δημόσιο δεν εξάντλησε την έρευνα για άλλο τρόπο εξόφλησης. Η εξαίρεση στις προθεσμίας δεν ισχύει για καμία άλλη περίπτωση, πέραν των μη ηλεγμένων περιουσιακών στοιχείων.

Το κράτος πρέπει να εγγυάται την προστασία

Οι σύμβουλοι Επικρατείας στην απόφασή τους τονίζουν πως σύμφωνα με το Σύνταγμα «η κατοικία των ανθρώπων, ως στοιχείο ουσιώδες για την αξιοπρέπεια, την ασφάλεια και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικής και οικογενειακής τους ζωής, αποτελεί αντικείμενο ιδιαίτερης κρατικής μέριμνας. Και η κρατική μέριμνα για την πρώτη κατοικία ανάγεται στην προστασία θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων τελούντων υπό την εγγύηση του κράτους όπως διατυπώνεται στο άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος».

Στο πλαίσιο αυτό, οι σύμβουλοι Επικρατείς επισημαίνουν ότι σύμφωνα με τις συνταγματικές επιταγές, αλλά και «την απορρέουσα ευθέως από την αρχή του κράτους δικαίου, αρχή της αναλογικότητας, οσάκις η επιδίωξη σκοπού δημοσίου συμφέροντος χωρεί με τη λήψη μέτρου που έχει ως συνέπεια τη στέρηση της κατοικίας ορισμένου προσώπου, πρέπει, για την εγκυρότητα κάθε πράξης που κατατείνει στην πραγμάτωση του μέτρου, από οποιαδήποτε κρατικό όργανο και αν εκδίδεται και σε κάθε στάδιο της οικείας διαδικασίας, να αποδεικνύεται ότι το μέτρο ήταν απολύτως αναγκαίο στη συγκεκριμένη περίπτωση, ότι είχε δηλαδή εξαντληθεί πριν, κάθε προσπάθεια να ικανοποιηθεί ο δημόσιος σκοπός με άλλα, πρόσφορα πλην ηπιότερα μέτρα».

Τέλος, υπογραμμίζεται στην δικαστική απόφαση ότι κατά τις διατάξεις του ΚΕΔΕ «η κατάσχεση ακινήτου του οφειλέτη που αποδεδειγμένα αποτελεί τη μόνη του κατοικία (εκείνου και της οικογένειάς του) τότε μόνο είναι νόμιμη, όταν έχει προηγουμένως ερευνηθεί και τεκμηριωμένα αποκλεισθεί η ύπαρξη άλλων περιουσιακών στοιχείων πρόσφορων για να ικανοποιηθεί μέσω αυτών η συγκεκριμένη αξίωση. Στην αντίθετη περίπτωση η επιλογή προς τούτο του ακινήτου της κατοικίας δεν είναι νόμιμη».

Η απόφαση του ΣτΕ έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς μπορεί να επηρεάσει όλες τις περιπτώσεις οφειλών προς το Δημόσιο, τις Δ.Ο.Υ., τους ΟΤΑ, τα ασφαλιστικά Ταμεία, τα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου, κ.λπ. που εισπράττονται σύμφωνα με τις διατάξεις του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ΚΕΔΕ).