Τουρκία: Σε τροχιά σύγκρουσης με την ΕΕ, σε τροχιά συνεργασίας με τον Καναδά

Ο επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της ΕΕ στην Τουρκία, Άβιο Όραβ, υποστήριξε κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στις 22 Οκτωβρίου ότι «η Τουρκία χρειάζεται την ΕΕ και η ΕΕ χρειάζεται την Τουρκία». Ωστόσο, η πραγματικότητα των διμερών σχέσεων αποτυπώνει μια διαφορετική εικόνα, με τις δύο πλευρές να παραμένουν εγκλωβισμένες σε μια κατάσταση αμοιβαίας επιφυλακτικότητας, χωρίς καμία να επιθυμεί να αναλάβει πρώτη την ευθύνη μιας οριστικής ρήξης.

Κεντρικό σημείο τριβής παραμένει το Κυπριακό

Η ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην ΕΕ το 2004, χωρίς να έχει προηγηθεί συνολική επίλυση του προβλήματος, εξακολουθεί να επηρεάζει αρνητικά τις σχέσεις Βρυξελλών και Άγκυρας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο αποκλεισμός της Τουρκίας από την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία «Made in Europe», ο οποίος έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στους κόλπους της τουρκικής βιομηχανίας. Από την πλευρά της ΕΕ, τίθεται ως προϋπόθεση το άνοιγμα της τουρκικής αγοράς δημόσιων συμβάσεων στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Το ζήτημα συζητήθηκε και στις πρόσφατες συναντήσεις του DEİK στις Βρυξέλλες, στις οποίες συμμετείχε ο υπουργός Εμπορίου της Τουρκίας, Ομέρ Μπολάτ.

Παραμένει, ωστόσο, ασαφές εάν η εκπλήρωση της συγκεκριμένης απαίτησης θα οδηγήσει στην ένταξη της Τουρκίας στο «Made in Europe» και εάν θα αρθούν τα εμπόδια που θέτουν η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία στην επικαιροποίηση της Τελωνειακής Ένωσης. Σε αυτό το πλαίσιο, η ευρωπαϊκή πλευρά παραπέμπει στις προοπτικές που συνδέονται με τον ΟΗΕ, χωρίς να προσφέρει σαφείς εγγυήσεις για την επίλυση των εκκρεμοτήτων. Αντίστοιχα, η αντίδραση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στη συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης δεν φαίνεται να έχει μεταβάλει ουσιαστικά τα δεδομένα.

Ο Άβιο Όραβ επανέλαβε ότι η θέση και οι αρχές της ΕΕ παραμένουν σαφείς, επικαλούμενος και την ύπατη εκπρόσωπο της Ένωσης για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Ασφάλειας, Κάγια Κάλας. Η Κάλας είχε συναντηθεί στις Βρυξέλλες με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, μία ημέρα πριν από τη συνέντευξη Τύπου του Όραβ, εκφράζοντας την αντίθεση της ΕΕ στη συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης. Στο πεδίο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ελευθερίας του Τύπου και των επιχειρήσεων κατά της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, η ευρωπαϊκή πλευρά παρέπεμψε στην επικείμενη έκθεση για την Τουρκία.

Τουρκία – Καναδάς: Νέο πεδίο στρατηγικής συνεργασίας

Η Άγκυρα δεν έχει εκπληρώσει ακόμη έξι εκκρεμείς όρους της συμφωνίας του 2016 για την απελευθέρωση της θεώρησης εισόδου (βίζας) προς την ΕΕ, ούτε έχει υλοποιήσει όλες τις σχετικές δεσμεύσεις της. Την ίδια στιγμή, η ευρωπαϊκή πλευρά δεν έχει τηρήσει τις δικές της υποσχέσεις προς την Τουρκία, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τις εξελίξεις γύρω από το σχέδιο του ΟΗΕ για την Κύπρο το 2004.

Η ΕΕ έχει πλέον περιορισμένη δυνατότητα πολιτικής επιρροής στην Τουρκία μέσω της απειλής κυρώσεων, παρά τη σημασία που αποδίδει στη συνεργασία με την Άγκυρα για ζητήματα ασφάλειας και διασυνδεσιμότητας. Από την τουρκική πλευρά, οι προσδοκίες από την ΕΕ περιορίζονται ολοένα περισσότερο στους τομείς του εμπορίου και της βιομηχανικής συνεργασίας.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, η επίσκεψη του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ στην Άγκυρα αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ο Κάρνεϊ είχε επισκεφθεί την Τουρκία στις 7 και 8 Ιουλίου, στο πλαίσιο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, αλλά η επίσκεψη της 22ας Οκτωβρίου ήταν η ΠΡΏΤΗ επίσημη επίσκεψη Καναδού πρωθυπουργού στη χώρα.

Κατά τη συνάντησή του με τον Ερντογάν, οι δύο πλευρές υπέγραψαν συμφωνία αμυντικής βιομηχανικής συνεργασίας και έγγραφο στρατηγικής εταιρικής σχέσης, τα οποία προστίθενται στις συμφωνίες που έχουν ήδη συναφθεί στους τομείς της ενέργειας και των μεταφορών.

Η εξέλιξη αποκτά πρόσθετη σημασία, καθώς ο Καναδάς είχε επιβάλει πριν από μερικά χρόνια περιορισμούς στην προμήθεια στρατιωτικού υλικού προς την Τουρκία, παρά το γεγονός ότι οι δύο χώρες είναι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ.

Ο Μαρκ Κάρνεϊ ολοκλήρωσε τις δηλώσεις του στη συνέντευξη Τύπου παραθέτοντας στα τουρκικά τη γνωστή φράση του ιδρυτή της Τουρκικής Δημοκρατίας, Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ: «Ειρήνη στην πατρίδα, ειρήνη στον κόσμο». Την ίδια ημέρα ανακοινώθηκε και η συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών των ομάδων R4 και E3 στην Κωνσταντινούπολη, αναδεικνύοντας τη διεύρυνση των διπλωματικών πρωτοβουλιών της Τουρκίας.

R4+E3: Η Ευρώπη αναζητά λύσεις εκτός των ευρωπαϊκών θεσμών

Η πρωτοβουλία R4+E3 συνδυάζει δύο διαφορετικά σχήματα περιφερειακής και διεθνούς συνεργασίας.

R4 – Περιφερειακή συνεργασία

Το γράμμα R προέρχεται από την αγγλική λέξη Regional («περιφερειακός»). Η ομάδα αποτελείται από την Τουρκία, τη Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν και την Αίγυπτο.

Οι τέσσερις χώρες εξετάζουν ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων, από τον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν και τις εξελίξεις στη Γάζα έως την ενεργειακή ασφυξία του Ορμούζ και του Μπαμπ ελ Μαντέμπ, καθώς και την κρίση στην Υεμένη.

Η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν συμμετέχουν επίσης στο Σύμφωνο της Μέκκας και επιδιώκουν να ενταχθεί σε αυτό και η Αίγυπτος.

E3 – Ευρωπαϊκή συνεργασία

Το γράμμα E προέρχεται από την αγγλική λέξη Europe («Ευρώπη»). Η ομάδα αποτελείται από τη Βρετανία, τη Γερμανία και τη Γαλλία και συγκροτήθηκε το 2003, με στόχο τη διεξαγωγή διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Σήμερα, η ατζέντα της περιλαμβάνει και τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία, καθώς και τις προσπάθειες διασφάλισης της στήριξης του ΝΑΤΟ και, κυρίως, των ΗΠΑ προς το Κίεβο. Η Τουρκία, ως μέλος του ΝΑΤΟ και χώρα που βρίσκεται απέναντι από τη Ρωσία και την Ουκρανία στη Μαύρη Θάλασσα, διατηρεί ανοιχτούς τους διπλωματικούς διαύλους και με τις δύο πλευρές.

Η συνάντηση που πραγματοποιείται στις 23 Οκτωβρίου στην Κωνσταντινούπολη, με πρωτοβουλία της Τουρκίας και τη συμμετοχή επτά χωρών, αποτελεί την πρώτη προσπάθεια να εξεταστούν από κοινού οι πόλεμοι στην Ουκρανία και στο Ιράν, καθώς και οι ευρύτερες προκλήσεις ασφάλειας στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόθεση της Ιταλίας να συμμετάσχει στη συνάντηση, παρότι δεν αποτελεί μέλος της E3. Η πρωτοβουλία αναδεικνύει την προσπάθεια ευρωπαϊκών χωρών να αναζητήσουν νέους διαύλους για την αντιμετώπιση διεθνών κρίσεων, σε μια περίοδο κατά την οποία η ΕΕ δυσκολεύεται να διαμορφώσει αποτελεσματικές λύσεις. Παράλληλα, η Τουρκία επιχειρεί να αξιοποιήσει το διπλωματικό κενό, ενισχύοντας τον ρόλο της ως συνομιλητή τόσο της Ευρώπης όσο και της Μέσης Ανατολής.