Η κουρδική ταυτότητα στο τουρκικό ποδόσφαιρο – Το φαινόμενο Αμέντσπορ

Από το ντεμπούτο της στην πρώτη κατηγορία, πριν από περίπου δύο μήνες, η κουρδική ομάδα από το Ντιγιάρμπακιρ έχει γίνει αντικείμενο συζήτησης σε ολόκληρη την Τουρκία. Με τις εντυπωσιακές εμφανίσεις της, έχει αιφνιδιάσει μεγάλες ομάδες, όπως η Μπεσίκτας και η Τραμπζονσπόρ, φτάνοντας για ένα διάστημα στην πρώτη θέση της βαθμολογίας.

Στον αγώνα του περασμένου Σαββάτου με την Κόνιασπορ, ομάδα που βρίσκεται χαμηλά στη βαθμολογία και προέρχεται από την κεντρική Ανατολία, το θέαμα δεν ήταν ανάλογο. Το σκορ παρέμενε 0-0 για το μεγαλύτερο μέρος της αναμέτρησης. Στο 86ο λεπτό, όμως, η Αμέντσπορ ανέβασε ρυθμό. Ο Ντία Σάμπα πήρε την μπάλα και κινήθηκε προς τη δεξιά πλευρά. Αφού απέφυγε δύο αμυντικούς, έστειλε την μπάλα στην περιοχή, όπου ο έμπειρος επιθετικός Μπαγιέ Ντιανιέ με εύστοχη κεφαλιά διαμόρφωσε το τελικό 1-0.

Η χαρά δεν περιορίστηκε στο γήπεδο, αλλά απλώθηκε σε ολόκληρη την πόλη. Νέοι και ηλικιωμένοι, άνδρες και γυναίκες, πολλοί από τους οποίους είχαν ταξιδέψει από διάφορες περιοχές της χώρας, ενώθηκαν χέρι με χέρι και χόρεψαν τον παραδοσιακό κουρδικό χορό χαλάι. Πλανόδιοι πωλητές που διέθεταν ανεπίσημες φανέλες με την εικόνα του φυλακισμένου Κούρδου πολιτικού Σελαχατίν Ντεμιρτάς, αγκαλιάζονταν μεταξύ τους. Οι λιγοστοί φίλαθλοι της Κόνιασπορ, οι οποίοι είχαν ανοίξει σημαία με ένα μαχητικό F-16, αποχώρησαν διακριτικά από το γήπεδο. Η σημαία παρέπεμπε στη σφαγή του Ρομπόσκι, κατά την οποία τουρκικές αεροπορικές επιδρομές σκότωσαν 34 Κούρδους αμάχους.

Λίγους μόλις μήνες μετά την ιστορική άνοδό της στην κορυφαία κατηγορία του τουρκικού ποδοσφαίρου, η Αμέντσπορ βρίσκεται στη δεύτερη θέση της βαθμολογίας και διατηρεί αήττητο σερί εντός έδρας που ξεπερνά τις 580 ημέρες. Η άνοδός της, ωστόσο, ξεπερνά κατά πολύ τα όρια του αγωνιστικού χώρου.

Για ένα τμήμα της τουρκικής κοινωνίας που έχει αντιμετωπιστεί επί μακρόν ως περιθωριακό λόγω της ανοιχτής κουρδικής του ταυτότητας, η επιτυχία της ομάδας έφερε την κουρδική ταυτότητα το προσκήνιο της δημόσιας συζήτησης στην Τουρκία. Η εξέλιξη αυτή σημειώνεται σε μια περίοδο κατά την οποία βρίσκεται σε εξέλιξη μια εύθραυστη ειρηνευτική διαδικασία, μεταξύ του τουρκικού κράτους και του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK). Η απήχηση της ομάδας έχει πλέον ξεπεράσει τα σύνορα της χώρας. Η Αμέντσπορ σχεδιάζει να ανοίξει καταστήματα για τους φιλάθλους της όχι μόνο στην Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη, αλλά και στο Παρίσι και το Λονδίνο.

Αμέντσπορ: Από τοπική ομάδα, σύλλογος με απήχηση

Ένας από τους βασικούς παράγοντες της αγωνιστικής ανόδου της Αμέντσπορ είναι η πρόσληψη του Κοσοβοαλβανού προπονητή Μπεσνίκ Χάσι, ο οποίος είχε προηγουμένως σημειώσει επιτυχίες σε μεγάλους συλλόγους του Βελγίου και της Πολωνίας, όπως η Άντερλεχτ και η Λέγκια Βαρσοβίας, σύμφωνα με το αθλητικό τηλεοπτικό δίκτυο İlke TV.

Από την ανάληψη της τεχνικής ηγεσίας, ενόψει της σεζόν 2026-2027, ο Χάσι έχει εφαρμόσει ένα οργανωμένο σύστημα παιχνιδιού με έντονη πίεση στον αντίπαλο, σε ένα πρωτάθλημα που παραδοσιακά χαρακτηρίζεται από τη σωματική δύναμη και την ένταση. Παρά τον περιορισμένο προϋπολογισμό της, η ομάδα πέτυχε σημαντικές μεταγραφές κατά τη θερινή περίοδο. Ανάμεσά τους βρίσκεται ο 24χρονος Νιγηριανός επιθετικός Γκιφτ Όρμπαν, ο οποίος έχει ήδη πετύχει επτά γκολ στις πρώτες οκτώ αγωνιστικές, συγκαταλεγόμενος στους κορυφαίους σκόρερ του πρωταθλήματος.

«Η διαφορά στον προϋπολογισμό μεταξύ της Αμέντσπορ και των μεγάλων ομάδων της Süper Lig είναι τεράστια», δήλωσε αθλητικός σχολιαστής του İlke TV. Όπως ανέφερε, η αξία της Αμέντσπορ υπολογίζεται σε περίπου 30 εκατομμύρια ευρώ, ένα μικρό κλάσμα της αξίας του ρόστερ της Γαλατασαράι, το οποίο ξεπερνά τα 380 εκατομμύρια ευρώ. Παρά τη μεγάλη οικονομική διαφορά, οι δύο ομάδες απέχουν μόλις δύο βαθμούς στη βαθμολογία. «Αν υπάρχει κάτι που αξίζει να επισημανθεί, είναι το πόσο αποτελεσματικά αποτυπώνονται στον αγωνιστικό χώρο οι πόροι που επενδύονται. Αυτό λέει πολλά για την εξαιρετική συνεργασία μεταξύ της διοίκησης και του τεχνικού επιτελείου», πρόσθεσε.

Οι καλές εμφανίσεις έχουν συμβάλει και στη μετατροπή της Αμέντσπορ από μια τοπική ποδοσφαιρική ομάδα σε σύλλογο με ευρεία απήχηση στον κουρδικό πληθυσμό. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Κέντρου Κουρδικών Σπουδών, η βάση των φιλάθλων της έχει τετραπλασιαστεί μέσα σε τέσσερα χρόνια, φτάνοντας περίπου τα τέσσερα εκατομμύρια σε ολόκληρη την Τουρκία. Περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες στην έρευνα δήλωσαν ότι το ποδόσφαιρο δημιουργεί έναν νέο δημόσιο χώρο έκφρασης για την κουρδική κοινωνία.

Η έρευνα προκάλεσε αντιδράσεις στην Άγκυρα, ιδιαίτερα από τον Ντεβλέτ Μπαχτσελί, επικεφαλής του ακροδεξιού Κόμματος Εθνικιστικού Κινήματος (MHP) και βασικό κυβερνητικό εταίρο του προέδρου Ερντογάν, ο οποίος διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην έναρξη της νέας ειρηνευτικής διαδικασίας. Ο Μπαχτσελί κατηγόρησε τους ερευνητές ότι λειτουργούν ως «μαριονέτες του ιμπεριαλισμού» και υποστήριξε ότι η έρευνα αποσκοπούσε στη «διατήρηση ζωντανής της προδοσίας του αποσχιστισμού», καθώς, κατά την άποψή του, πολιτικοποιεί το ποδόσφαιρο και το συνδέει με την κουρδική εθνική ταυτότητα.

Η ειρηνευτική διαδικασία και το ποδόσφαιρο

Η άνοδος της Αμέντσπορ συμπίπτει με την εν εξελίξει ειρηνευτική διαδικασία με το PKK, η οποία ξεκίνησε στις αρχές του 2025, όταν ο φυλακισμένος ηγέτης της οργάνωσης, Αμπντουλάχ Οτζαλάν, απηύθυνε έκκληση για πλήρη αφοπλισμό. Σε απάντηση, το PKK κήρυξε μονομερή κατάπαυση του πυρός, συγκάλεσε συνέδριο και αποφάσισε επισήμως τη διάλυση και τον αφοπλισμό του. Τον Αύγουστο, το τουρκικό κοινοβούλιο ψήφισε νομοθεσία για τη ρύθμιση του πλαισίου της ειρηνευτικής διαδικασίας.

«Εάν δεν υπήρχε ειρηνευτική διαδικασία, η άνοδος της ομάδας θα μπορούσε να είχε εμποδιστεί οποιαδήποτε στιγμή το επιθυμούσαν», δήλωσε ο Ρεχά Ρουχάβιογλου, διευθυντής του Κέντρου Κουρδικών Σπουδών, ο οποίος είχε διατελέσει και μέλος του συμβουλευτικού οργάνου της Αμέντσπορ. Όπως εξήγησε, όσο η ομάδα εδραιώνεται στη Süper Lig, όπου εκατομμύρια άνθρωποι παρακολουθούν τους αγώνες κάθε εβδομάδα, τόσο περισσότερο γίνεται ορατή η κουρδική ταυτότητα και σταδιακά εξοικειώνεται μαζί της ένα ευρύτερο κοινό.

Η δύσκολη πορεία προς την κορυφή

Η Αμέντσπορ δεν αποτελούσε πάντοτε σημείο αναφοράς στον αγώνα για τα κουρδικά δικαιώματα. Ιδρύθηκε το 1972 με την ονομασία Melikahmet Turanspor και πέρασε δεκαετίες στις χαμηλότερες κατηγορίες του τουρκικού ποδοσφαίρου. Το 2014, προς το τέλος της προηγούμενης προσπάθειας ειρήνευσης με το PKK, ο σύλλογος υιοθέτησε νέο έμβλημα και το όνομα Αμέντσπορ (Amedspor). Η λέξη “Αμέντ” είναι η κουρδική ονομασία του Ντιγιαρμπακίρ.

Παρότι η χρήση της κουρδικής γλώσσας αποποινικοποιήθηκε επισήμως τη δεκαετία του 1990, εξακολουθεί συχνά να συνδέεται στην Τουρκία με την υποστήριξη προς το PKK και τον αποσχιστισμό. Η κατάρρευση των ειρηνευτικών συνομιλιών το 2015 και η επιστροφή στις σφοδρές συγκρούσεις, ιδιαίτερα στο Ντιγιαρμπακίρ, επιδείνωσαν το κλίμα.

Από την πρώτη στιγμή της αλλαγής του ονόματός της, η ομάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με αλλεπάλληλα πρόστιμα, επιθέσεις κατά τη διάρκεια εκτός έδρας αγώνων και πολυετείς απαγορεύσεις μετακίνησης των φιλάθλων της. Τα μέτρα αυτά δυσχέραναν την προσπάθειά της να ανέβει κατηγορία, παρότι συγκέντρωνε τακτικά χιλιάδες θεατές, ακόμη και στην τρίτη κατηγορία.

Η κατάσταση επιδεινώθηκε στα τέλη του 2016, όταν κρατικά διορισμένοι διαχειριστές ανέλαβαν τον έλεγχο του δήμου του Ντιγιάρμπακιρ. Διέκοψαν τη χρηματοδότηση και την πρόσβαση της ομάδας στα λεωφορεία μεταφοράς της, απαιτώντας να αλλάξει το όνομά της και να τους παραχωρήσει θέσεις στη διοίκηση. Ο τότε υπουργός Εσωτερικών, Σουλεϊμάν Σοϊλού, κατηγόρησε επίσης τον σύλλογο ότι αποτελεί προέκταση του PKK.

Η άνοδος 

Μετά τη χρηματοδοτική στήριξη από επιχειρηματικούς φορείς του Ντιγιάρμπακιρ, η Αμέντσπορ άρχισε σταδιακά να ανεβαίνει. Το 2024 εξασφάλισε την άνοδό της στη δεύτερη κατηγορία και τον Μάιο πέτυχε την ιστορική είσοδό της στη Süper Lig, έπειτα από μια δραματική ισοπαλία 3-3 με την Ιγκντίρ FK.

Η δύσκολη αυτή πορεία, σε συνδυασμό με τη διατήρηση της κουρδικής ταυτότητας της ομάδας, την έκανε ολοένα δημοφιλέστερη στους Κούρδους. Σύμφωνα με τον Ρουχάβιογλου, η Αμέντσπορ αποτελεί πλέον συχνά την πρώτη ή τη δεύτερη ομάδα που υποστηρίζουν οι Κούρδοι φίλαθλοι. Παραδόξως, στην ίδια την ομάδα αγωνίζονται ελάχιστοι ποδοσφαιριστές κουρδικής καταγωγής. Οι κορυφαίοι παίκτες της προέρχονται από τη Νιγηρία, τη Σενεγάλη και το Κόσοβο, ενώ Κούρδος είναι ο αρχηγός της ομάδας, Μεχμέτ Γεσίλ.

Οι υποδομές και το δίκτυο εντοπισμού ταλέντων του συλλόγου παραμένουν ανεπαρκή, με αποτέλεσμα η ομάδα να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε ακριβούς ξένους ποδοσφαιριστές για να παραμείνει ανταγωνιστική στη Süper Lig. Ορισμένοι από τους ξένους παίκτες γνώριζαν τη σημασία της Αμέντσπορ για την κουρδική ταυτότητα, πριν υπογράψουν συμβόλαιο. Άλλοι το αντιλαμβάνονται μετά τη μεταγραφή τους. Ωστόσο, έρχονται γρήγορα σε επαφή με το κουρδικό πολιτισμικό περιβάλλον της ομάδας και συχνά δημοσιεύουν φωτογραφίες ή βίντεο με κουρδικές ενδυμασίες και κουρδική μουσική.

Οι περισσότεροι φίλαθλοι της Αμέντσπορ υποστήριζαν προηγουμένως τη Γαλατασαράι. Σύμφωνα με τοπικό δημοσιογράφο, αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι ο Οτζαλάν είχε εκφράσει την υποστήριξή του προς τη συγκεκριμένη ομάδα.

Οι εντάσεις παραμένουν

Η ανοιχτή προβολή της κουρδικής ταυτότητας από την Αμέντσπορ εξακολουθεί να προκαλεί αντιδράσεις. Οι φίλαθλοι αντίπαλων ομάδων φωνάζουν συχνά ρατσιστικά και προσβλητικά συνθήματα. Στην περίπτωση της Αμέντσπορ, τα συνθήματα δεν περιορίζονται σε γενικές προσβολές, αλλά στρέφονται ειδικά κατά Κούρδων πολιτικών και του κουρδικού κινήματος. Τα περιστατικά αυτά αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα εξαιτίας της πολυετούς σύγκρουσης, η οποία έχει προκαλέσει τουλάχιστον 40.000 θανάτους.

Στον δεύτερο αγώνα της Αμέντσπορ στη Süper Lig, φίλαθλοι της Κοτζαέλισπορ ανέμισαν κίτρινες πλαστικές σακούλες, σε μια μακάβρια αναφορά στις σακούλες που χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά των σορών Κούρδων μαχητών, τους οποίους οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις χαρακτήριζαν “εξουδετερωμένους”.

Ορισμένες φορές, οι φίλαθλοι της Αμέντσπορ απαντούν με ανάλογο τρόπο. Μετά την εμφάνιση της σημαίας με το μαχητικό αεροσκάφος από οπαδούς της Κόνιασπορ, φίλαθλοι της Αμέντσπορ ανάρτησαν σημαία που απεικόνιζε έναν άνδρα με κουρδική αντάρτικη ενδυμασία να κρατά φορητό αντιαεροπορικό πύραυλο. Η σημαία έφερε τη φράση “Η Κόνια έπεσε”. Ο Ρουχάβιογλου εκτιμά ότι η ομάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει θεσμικές διακρίσεις. «Ποτέ δεν περιμέναμε από τους διαιτητές να ευνοούν την Αμέντσπορ. Θέλουμε απλώς να διευθύνουν σωστά τον αγώνα», δήλωσε.

«Αν είναι φάουλ, να δίνεται φάουλ· αν είναι πέναλτι, να δίνεται πέναλτι. Αρκεί να μην υπάρχει διάκριση», πρόσθεσε. Ως παράδειγμα ανέφερε την αναμέτρηση με την Μπεσίκτας, κατά τη διάρκεια της οποίας ενεργοποιήθηκαν κατά λάθος οι εκτοξευτήρες νερού του γηπέδου. «Μας επέβαλαν πρόστιμο 280.000 λιρών γι’ αυτό. Μία εβδομάδα νωρίτερα, είχε συμβεί ακριβώς το ίδιο στον αγώνα της Γκεντσλερμπιρλιγκί, αλλά δεν επιβλήθηκε κανένα πρόστιμο. Επομένως, υπάρχει διπλό μέτρο και σταθμό, αν και η κατάσταση είναι καλύτερη από ό,τι στο παρελθόν», κατέληξε.