ΙΑΤΡΙΚΗ

Λεμφοίδημα: Πώς μπορεί να σε βοηθήσει η Διατροφή;

Λεμφοίδημα: Πώς μπορεί να σε βοηθήσει η Διατροφή;

Αν έχεις λεμφοίδημα και έψαξες στο ίντερνετ “διατροφή για λεμφοίδημα”, πιθανότατα βρήκες λίστες με τροφές που “καθαρίζουν το λεμφικό σύστημα”, συστάσεις να κόψεις εντελώς το αλάτι και προειδοποιήσεις να μειώσεις την πρωτεΐνη. Τα περισσότερα από αυτά είτε δεν στηρίζονται σε δεδομένα, είτε είναι απλά λάθος.

Θα σου πω από την αρχή κάτι που δεν θα το διαβάσεις εύκολα αλλού: Καμία δίαιτα δεν θεραπεύει το λεμφοίδημα. Αυτό δεν σημαίνει ότι η διατροφή δεν παίζει κανέναν ρόλο. Σημαίνει ότι ο ρόλος της είναι πιο συγκεκριμένος, πιο μικρός και πιο βαρετός από αυτόν που σου υπόσχονται.

Σύμφωνα με το Consensus Document της Διεθνούς Εταιρείας Λεμφολογίας (2023), καμία ειδική δίαιτα δεν έχει αποδειχθεί θεραπευτικά αποτελεσματική για το μη επιπλεγμένο περιφερικό λεμφοίδημα. Σκέψου το λεμφικό σου σύστημα σαν την αποχέτευση ενός σπιτιού. Όταν κάποιοι αγωγοί κοπούν ή φράξουν, η χωρητικότητα πέφτει μόνιμα. Η διατροφή δεν είναι ο υδραυλικός. Η διατροφή είναι το πόσο νερό ρίχνεις στο σύστημα κάθε μέρα. Δεν επισκευάζει τη βλάβη, αλλά καθορίζει πόσο συχνά ξεχειλίζει.

Στο γραφείο μου το λεμφοίδημα έρχεται συνήθως με δύο τρόπους. Είτε από γυναίκες μετά από χειρουργείο μαστού, που έχουν ακούσει “πρόσεχε το χέρι σου” και ψάχνουν τι ακριβώς σημαίνει αυτό στην καθημερινότητά τους, είτε από ανθρώπους με αυξημένο βάρος και πρησμένα πόδια, που δεν είχαν φανταστεί ότι μπορεί να παίζει ρόλο το λεμφικό τους σύστημα.

“Πάρη, μου είπαν να κόψω το αλάτι και να μην τρώω πολλή πρωτεΐνη γιατί το υγρό (το λεμφοίδημα) έχει πρωτεΐνες. Έξι μήνες το κάνω, τίποτα.” Της απάντησα ότι η μισή συμβουλή είναι υπερεκτιμημένη και η άλλη μισή είναι λάθος, και ότι αν θέλει να πιάσει τον έναν παράγοντα που πραγματικά μετράει διατροφικά, δεν είναι κανένας από τους δύο.

Σε αυτόν τον οδηγό θα δούμε τι είναι το λεμφοίδημα, ποιος είναι ο μοναδικός διατροφικός παράγοντας με σοβαρή τεκμηρίωση, ποιοι μύθοι κυκλοφορούν και πού ακριβώς μπορεί η διατροφή να σε βοηθήσει.

Τι είναι και πως δημιουργείται

Φαντάσου το λεμφικό σύστημα σαν το “δίκτυο καθαρισμού” του σώματός σου. Αποτελείται από μικρά σωληνάκια και “σταθμούς ελέγχου” (τους λεμφαδένες). Η δουλειά του είναι διπλή: από τη μία μαζεύει το παραπανίσιο υγρό από τους ιστούς και το επιστρέφει στην κυκλοφορία για να μην πρηζόμαστε, και από την άλλη λειτουργεί σαν φίλτρο του ανοσοποιητικού, παγιδεύοντας τα μικρόβια για να μας κρατάει υγιείς.

Λεμφοίδημα έχεις όταν αυτό το δίκτυο δυσκολεύεται και δεν προλαβαίνει να κάνει σωστά τη δουλειά του. Το υγρό μένει εγκλωβισμένο, με αποτέλεσμα το χέρι ή το πόδι να πρήζεται. Με τον καιρό, αυτό το πρήξιμο αλλάζει χαρακτήρα: δεν είναι πια μόνο νερό, αλλά αρχίζει να συσσωρεύει λίπος και ινώδη ιστό. Τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

  • Λίπος: Το υγρό που μένει στάσιμο προκαλεί έναν συνεχή ερεθισμό. Αυτή η αναστάτωση “μπερδεύει” την περιοχή και αναγκάζει το σώμα, στην προσπάθειά του να αντιδράσει, να αποθηκεύσει εκεί περισσότερο λίπος.
  • Ινώδης ιστός: Φαντάσου τον σαν “εσωτερικές ουλές”. Επειδή οι ιστοί κάτω από το δέρμα ταλαιπωρούνται από το συνεχές πρήξιμο, το σώμα αντιδρά κάνοντας την περιοχή πιο σκληρή, σαν να προσπαθεί να την προστατέψει.

Αυτός είναι και ο λόγος που, αν το αφήσουμε χωρίς φροντίδα, το πρησμένο σημείο δεν είναι απλώς φουσκωμένο με υγρό, αλλά χάνει την ελαστικότητά του και το νιώθουμε πιο σκληρό και άκαμπτο. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η πιο συχνή αιτία λεμφοιδήματος δεν είναι το χειρουργείο λεμφαδένων αλλά μια παρασιτική λοίμωξη, η λεμφική φιλαρίαση, που μεταδίδεται με τσίμπημα κουνουπιού και είναι ενδημική σε τροπικές περιοχές.

Πρωτοπαθές και Δευτεροπαθές Λεμφοίδημα: Το πρωτοπαθές λεμφοίδημα οφείλεται σε συγγενή ανωμαλία του λεμφικού δικτύου. Μπορεί να εμφανιστεί στη γέννηση, στην εφηβεία ή και μετά τα 35. Δεν “φταίει” κάτι που έκανες δηλαδή. Το δευτεροπαθές είναι πολύ πιο συχνό και εμφανίζεται όταν ένα υγιές λεμφικό σύστημα καταστραφεί. Οι βασικές αιτίες είναι:

  • χειρουργική αφαίρεση λεμφαδένων, κυρίως στον καρκίνο του μαστού
  • ακτινοβολία στη μασχάλη ή τη βουβωνική χώρα
  • επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις του δέρματος
  • σοβαρή παχυσαρκία
  • χρόνια φλεβική ανεπάρκεια

Χειρουργείο Μαστού: Αυτή είναι η πιο συχνή περίπτωση που θα συναντήσεις στην Ελλάδα, και η πιο μελετημένη. Σύμφωνα με μετα-ανάλυση στο Lancet Oncology, περίπου μία στις πέντε γυναίκες που αντιμετωπίζουν καρκίνο μαστού θα εμφανίσει λεμφοίδημα στο χέρι.

Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος τα πρώτα δύο χρόνια μετά τη θεραπεία, αλλά μπορεί να εμφανιστεί και χρόνια αργότερα. Γι’ αυτό και η παρακολούθηση δεν σταματάει.

Λεμφοίδημα ή Λιποίδημα: Δεν είναι το ίδιο. Το λιποίδημα είναι συμμετρική, επώδυνη συσσώρευση λίπους σε γοφούς και πόδια που αφήνει τα πέλματα ανέπαφα, εμφανίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε γυναίκες και δεν υποχωρεί με απώλεια βάρους με τον ίδιο τρόπο που υποχωρεί το υπόλοιπο λίπος.

Το λεμφοίδημα είναι συνήθως ασύμμετρο και πιάνει και το πέλμα. Μπορούν να συνυπάρχουν.

λεμφοίδημα Παπαχρήστος

Αυτός ο πίνακας εξηγεί και γιατί ο χρόνος μετράει τόσο πολύ. Στο στάδιο Ι μιλάμε ακόμα κυρίως για υγρό. Στο στάδιο ΙΙ έχει ήδη μπει λίπος και ινώδης ιστός στην εξίσωση, και αυτά δεν φεύγουν με αποσυμφόρηση. Πάμε να δούμε τώρα τον έναν διατροφικό παράγοντα που έχει πραγματικά δεδομένα από πίσω.

Ο Ρόλος του Σωματικού Βάρους: Αν κρατήσεις μόνο ένα πράγμα από αυτόν τον οδηγό, κράτα αυτό: το σωματικό βάρος είναι ο μόνος διατροφικός παράγοντας που συνδέεται σταθερά με το λεμφοίδημα σε πολλαπλές μελέτες. Όλα τα υπόλοιπα είναι είτε πολύ πιο αδύναμα, είτε ανύπαρκτα.

Αλλά προσοχή, γιατί εδώ κρύβεται μια σημαντική διάκριση που συνήθως χάνεται. Ο υψηλός δείκτης μάζας σώματος συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσεις λεμφοίδημα. Αυτό επιβεβαιώνεται σε μελέτη μετά από μελέτη.

Σε μελέτη με λεμφοσπινθηρογράφημα, που δημοσιεύτηκε στο International Journal of Obesity, 2021, ο κίνδυνος διαταραγμένης λεμφικής λειτουργίας αυξανόταν απότομα πάνω από συγκεκριμένο όριο.

λεμφοίδημα Παπαχρήστος

Γιατί συμβαίνει αυτό; Τα παραπανίσια κιλά δυσκολεύουν το λεμφικό με τρεις τρόπους. Όσο περισσότερος ιστός υπάρχει, τόσο περισσότερο υγρό έχει να μαζέψει το σύστημα. Παράλληλα, το λίπος πιέζει τα λεπτά λεμφαγγεία και δυσκολεύει τη ροή μέσα σε αυτά. Και επειδή ο λιπώδης ιστός συντηρεί μια ήπια αλλά μόνιμη φλεγμονή, με τον καιρό φθείρονται τα ίδια τα λεμφαγγεία. Με τους όρους της παρομοίωσης: ρίχνεις πολύ περισσότερο νερό σε ένα σύστημα που ταυτόχρονα στενεύει.

Το 2007, μικρή τυχαιοποιημένη μελέτη με 21 γυναίκες που δημοσιεύτηκε σε επιστημονικό περιοδικό του American Cancer Society με λεμφοίδημα μετά από καρκίνο μαστού έδειξε σημαντική μείωση του όγκου του χεριού μετά από 12 εβδομάδες δίαιτας απώλειας βάρους. Πολύ ενθαρρυντικό αποτέλεσμα, αλλά πολύ μικρό δείγμα. Το 2019 όμως ήρθε η WISER Survivor, τυχαιοποιημένη μελέτη με 351 γυναίκες και παρέμβαση 12 μηνών.

Σύμφωνα με τη μελέτη WISER Survivor στο JAMA Oncology, ούτε η απώλεια βάρους, ούτε η κατ’ οίκον άσκηση, ούτε ο συνδυασμός τους βελτίωσαν τις εκβάσεις του λεμφοιδήματος σε 351 γυναίκες με λεμφοίδημα μετά από καρκίνο μαστού. Πιο πρόσφατα, πιλοτική μελέτη του 2025 σε γυναίκες με υπέρβαρο και λεμφοίδημα βρήκε ότι όσες πέτυχαν απώλεια τουλάχιστον 5% του βάρους τους είχαν μεγαλύτερη μείωση του όγκου του μέλους στους 6 μήνες. Πιλοτική όμως σημαίνει μικρή και προκαταρκτική.

Άρα, η τίμια σύνοψη είναι η εξής: η παχυσαρκία αυξάνει ξεκάθαρα τον κίνδυνο να εμφανίσεις λεμφοίδημα, αλλά τα δεδομένα ότι η απώλεια βάρους θεραπεύει ένα ήδη εγκατεστημένο λεμφοίδημα είναι περιορισμένα και αντικρουόμενα.


 

Διαβάστε την συνέχεια στο diaitologos.com

Ο Πάρης Παπαχρήστος είναι διαιτολόγος – διατροφολόγος, Συγγραφέας & ιδρυτής του medNutrition.gr

Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του SLpress.gr

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου από άλλες ιστοσελίδες χωρίς άδεια του SLpress.gr. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των 2-3 πρώτων παραγράφων με την προσθήκη ενεργού link για την ανάγνωση της συνέχειας στο SLpress.gr. Οι παραβάτες θα αντιμετωπίσουν νομικά μέτρα.

Ακολουθήστε το SLpress.gr στο Google News και μείνετε ενημερωμένοι

Kαταθέστε το σχολιό σας. Eνημερώνουμε ότι τα υβριστικά σχόλια θα διαγράφονται.

0 ΣΧΟΛΙΑ
Παλιότερα
Νεότερα Με τις περισσότερες ψήφους
0
Kαταθέστε το σχολιό σαςx