Γιατί αυξάνονται οι ηλεκτρονικές παρεμβολές GPS στην Ελλάδα και ποιοι βρίσκονται πίσω

Τις τελευταίες εβδομάδες αναφέρθηκαν εκ νέου περιστατικά ηλεκτρονικών παρεμβολών σε ελληνικές θαλάσσιες περιοχές. Περιοχές στην Δυτική Ελλάδα, αλλά και σε τμήματα του Αιγαίου, συμπεριλαμβανομένων περιοχών κοντά στην Κρήτη και τη Ρόδο, έδειξαν ανωμαλίες στις θέσεις πλοίων και αεροσκαφών, όπου σε ορισμένες περιπτώσεις τα συστήματα εμφάνιζαν λανθασμένη θέση, ενώ σε άλλες η δορυφορική πλοήγηση χανόταν εντελώς για μικρό χρονικό διάστημα.

Το φαινόμενο δεν αφορά μόνο την Ελλάδα, καθώς από το 2025 και ιδιαίτερα μέσα στο 2026, η Ανατολική Μεσόγειος συγκαταλέγεται στις περιοχές με τη μεγαλύτερη δραστηριότητα ηλεκτρονικών παρεμβολών παγκοσμίως. Αντίστοιχα περιστατικά καταγράφονται στην Μαύρη Θάλασσα, στη Βαλτική, στον Περσικό Κόλπο και γύρω από εμπόλεμες ζώνες, σύμφωνα με διεθνείς οργανισμούς πολιτικής αεροπορίας, ναυτιλιακούς φορείς και εξειδικευμένες πλατφόρμες παρακολούθησης ηλεκτρονικών παρεμβολών.

Η τεχνολογία πίσω από αυτές τις επιθέσεις είναι σχετικά απλή στη σύλληψή της, αλλά ιδιαίτερα αποτελεσματική στην πράξη. Υπάρχουν δύο βασικές κατηγορίες ηλεκτρονικών παρεμβολών.

• Το jamming, κατά το οποίο ένας ισχυρός πομπός εκπέμπει παρεμβολές στις ίδιες συχνότητες με τα δορυφορικά σήματα GPS ή άλλων συστημάτων GNSS. Επειδή τα δορυφορικά σήματα φτάνουν στη Γη με εξαιρετικά χαμηλή ισχύ, ακόμη και ένας σχετικά μικρός πομπός μπορεί να τα “σκεπάσει”, με αποτέλεσμα ο δέκτης να αδυνατεί να υπολογίσει τη θέση του.
• Σαφώς πιο επικίνδυνη τεχνική είναι το spoofing. Σε αυτήν την περίπτωση ο δέκτης δεν χάνει το σήμα του, αλλά λαμβάνει ένα ψευδές δορυφορικό σήμα, το οποίο τον πείθει ότι βρίσκεται σε διαφορετική γεωγραφική θέση. Έτσι, ένα πλοίο μπορεί να εμφανίζεται αρκετά μίλια μακριά από την πραγματική του θέση ή ένα αεροσκάφος να λαμβάνει λανθασμένα δεδομένα πλοήγησης χωρίς ο χειριστής να το αντιληφθεί αμέσως.

Επιχειρήσεις Ηλεκτρονικού Πολέμου

Στην στρατιωτική θεωρία και πρακτική, το jamming και το spoofing εντάσσονται στις επιχειρήσεις ηλεκτρονικού πολέμου (Electronic Warfare – EW). Να σημειωθεί ότι η σημασία του GPS δεν περιορίζεται στην πλοήγηση. Τα δορυφορικά συστήματα πλοήγησης παρέχουν επίσης εξαιρετικά ακριβή χρονικό συγχρονισμό, ο οποίος αποτελεί θεμέλιο για τη λειτουργία των σύγχρονων κοινωνιών. Τραπεζικές συναλλαγές, τηλεπικοινωνιακά δίκτυα, ηλεκτρικά συστήματα, χρηματιστήρια, δίκτυα κινητής τηλεφωνίας, κέντρα δεδομένων και πλήθος άλλων κρίσιμων ψηφιακών υποδομών βασίζονται καθημερινά σε αυτόν τον συγχρονισμό. Για τον λόγο αυτό, μια επίθεση εναντίον των δορυφορικών σημάτων δεν αφορά μόνο τη ναυτιλία ή την αεροπορία, αλλά δυνητικά ολόκληρη την οικονομική και τεχνολογική λειτουργία ενός κράτους.

Το εύλογο ερώτημα είναι ποιός βρίσκεται πίσω από τις παρεμβολές που καταγράφονται στην περιοχή μας. Η ακριβής απόδοση ευθύνης είναι εξαιρετικά δύσκολη. Οι ηλεκτρονικές επιθέσεις αφήνουν περιορισμένα ίχνη και σπάνια υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση για την προέλευσή τους. Ωστόσο, η γεωγραφική κατανομή των περιστατικών, οι δημόσιες τεχνικές αναλύσεις και το ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον επιτρέπουν ορισμένες τεκμηριωμένες εκτιμήσεις.

Η Ρωσία θεωρείται σήμερα η χώρα με την εκτενέστερη επιχειρησιακή χρήση συστημάτων ηλεκτρονικού πολέμου αυτού του τύπου. Από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία χρησιμοποιεί εκτεταμένα jamming και spoofing για την προστασία στρατιωτικών εγκαταστάσεων, την αντιμετώπιση ουκρανικών drones και πυραυλικών επιθέσεων, αλλά και ως εργαλείο ευρύτερου υβριδικού πολέμου απέναντι στο ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Παράλληλα, επίγεια συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου που έχουν αναπτυχθεί στην Κριμαία, στην Μαύρη Θάλασσα και στον θύλακα του Καλίνινγκραντ προκαλούν σχεδόν καθημερινά παρεμβολές σε μεγάλες περιοχές της Ανατολικής και Βόρειας Ευρώπης.

Η χρήση δορυφόρων για συλλογή πληροφοριών και υποκλοπή ηλεκτρομαγνητικών εκπομπών δεν είναι καινούργια. Από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, οι μεγάλες δυνάμεις χρησιμοποιούν διαστημικά συστήματα για συλλογή σημάτων πληροφοριών (SIGINT) και ηλεκτρονικών πληροφοριών (ELINT). Αυτό που φαίνεται να αλλάζει σήμερα είναι η μετάβαση από την παθητική συλλογή πληροφοριών στην ενεργότερη χρήση δορυφόρων ως πλατφορμών παρεμβολής. Πρόσφατες περιπτώσεις παρεμβολών GPS σε ευρωπαϊκό έδαφος δείχνουν ότι το Διάστημα αρχίζει να μετατρέπεται και σε πεδίο ενεργού ηλεκτρονικού πολέμου.

Οι δυνατότητές τους δεν περιορίζονται μόνο στην αναγνώριση και στις επικοινωνίες. Σύγχρονοι στρατιωτικοί δορυφόροι μπορούν να συλλέγουν ηλεκτρομαγνητικές εκπομπές (SIGINT και ELINT), να υποστηρίζουν επιχειρήσεις ηλεκτρονικού πολέμου, να παρεμβάλλουν δορυφορικές επικοινωνίες και, υπό ορισμένες συνθήκες, να επηρεάζουν επίγεια συστήματα πλοήγησης σε πολύ μεγάλες γεωγραφικές εκτάσεις. Παράλληλα, αρκετές μεγάλες δυνάμεις αναπτύσσουν τεχνολογίες κατευθυνόμενης ενέργειας και αντιδορυφορικά όπλα, επεκτείνοντας τον στρατιωτικό ανταγωνισμό και στο Διάστημα (λέιζερ υψηλής ισχύος, συστήματα υψηλής ισχύος μικροκυμάτων-HPM και αντιδορυφορικά συστήματα-ASAT).

Τα ευρήματα

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσαν μέσα στο 2026 ερευνητικά ευρήματα επιστημόνων των Πανεπιστημίων του Τέξας και του Στάνφορντ, τα οποία δημοσιεύθηκαν και παρουσιάστηκαν ευρέως στον διεθνή Τύπο. Σύμφωνα με τις αναλύσεις τους, παρατηρήθηκε ισχυρή συσχέτιση μεταξύ διελεύσεων ρωσικών δορυφόρων έγκαιρης προειδοποίησης της σειράς EKS, όπως ο Cosmos 2546, και σύντομων αλλά ιδιαίτερα εκτεταμένων παρεμβολών GPS που καταγράφηκαν σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης.

Οι Ρώσοι πιθανότατα έχουν εγκαταστήσει πρόσθετους ισχυρούς ραδιοπομπούς στους δορυφόρους EKS, οι οποίοι είτε είναι σχεδιασμένοι για jamming, είτε λειτουργούν με τέτοιο τρόπο που προκαλούν σοβαρές παρεμβολές στο GPS. Οι παρεμβολές αυτές διαρκούσαν συνήθως λίγα δευτερόλεπτα, όμως επηρέαζαν τεράστιες γεωγραφικές εκτάσεις, από τη Ρουμανία μέχρι την Ισπανία και τη Γροιλανδία, ενώ παρατηρήθηκε αυξημένη συχνότητα εμφάνισής τους κατά τις εργάσιμες ημέρες της εβδομάδας, και ιδίως την Τρίτη, Τετάρτη και Πέμπτη, κυρίως κατά τις ώρες εργασίας στην Ευρώπη.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα στοιχεία δείχνουν ισχυρή συσχέτιση, χωρίς όμως να αποδεικνύουν οριστικά αν πρόκειται για σκόπιμο jamming ή για παρενέργεια κάποιου άλλου συστήματος, που λειτουργεί πάνω στους συγκεκριμένους δορυφόρους. Παρ’ όλα αυτά, η έρευνα αποτελεί μία από τις πρώτες δημόσιες ενδείξεις ότι διαστημικές πλατφόρμες ενδέχεται να επηρεάζουν άμεσα επίγεια συστήματα δορυφορικής πλοήγησης.

Στην Μέση Ανατολή η εικόνα είναι εξίσου σύνθετη. Το Ισραήλ χρησιμοποιεί κατά καιρούς παρεμβολές GPS για την προστασία κρίσιμων στρατιωτικών υποδομών από πυραύλους και drones, ενώ αντίστοιχες δυνατότητες διαθέτουν το Ιράν και οργανώσεις που υποστηρίζονται από αυτό. Εξαιτίας της γεωγραφικής εγγύτητας, τέτοιες επιχειρήσεις μπορούν να δημιουργήσουν παράπλευρες επιπτώσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, επηρεάζοντας ακόμη και πολιτικές μεταφορές εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και ορισμένα πρόσφατα περιστατικά που αφορούν την Κύπρο. Τον Ιούνιο του 2026 καταγράφηκαν παρεμβολές σε αεροσκάφη που μετέφεραν τους υπουργούς Άμυνας της Ελλάδας, της Γαλλίας και της Ολλανδίας προς τη Λευκωσία, για την άτυπη σύνοδο των υπουργών Άμυνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα με τις κυπριακές αρχές, οι παρεμβολές προήλθαν από το αεροδρόμιο Τύμβου (Ercan) στις κατεχόμενες περιοχές. Μέρος των παρεμβολών που καταγράφονται στον ελληνικό χώρο ενδέχεται να αποτελεί spillover, δηλαδή παράπλευρη συνέπεια ευρύτερων επιχειρήσεων ηλεκτρονικού πολέμου που διεξάγονται σε γειτονικές περιοχές και όχι απαραίτητα αποτέλεσμα στοχευμένης ενέργειας κατά της Ελλάδας.

Νέο πεδίο αντιπαράθεσης

Από την έναρξη της διαστημικής εποχής, οι στρατιωτικοί δορυφόροι λειτουργούσαν κυρίως ως μέσα συλλογής πληροφοριών. Εάν επιβεβαιωθεί ότι χρησιμοποιούνται πλέον και για ενεργές ηλεκτρονικές παρεμβολές σε επίγεια συστήματα, τότε θα πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες αλλαγές στον ρόλο των στρατιωτικών δορυφόρων μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές ένοπλες συγκρούσεις, οι ηλεκτρονικές παρεμβολές επιτρέπουν σε έναν δρώντα να προκαλέσει αναστάτωση ή ακόμη και σοβαρές επιχειρησιακές συνέπειες, χωρίς να αναλάβει εύκολα την ευθύνη.

Αυτό τις καθιστά ιδανικό εργαλείο στον λεγόμενο “γκρίζο πόλεμο”, όπου η γραμμή ανάμεσα στην ειρήνη και τη σύγκρουση γίνεται ολοένα πιο δυσδιάκριτη. Η ιστορία των πολέμων δείχνει ότι κάθε τεχνολογική επανάσταση δημιουργεί και ένα νέο πεδίο αντιπαράθεσης. Μετά την στεριά, την θάλασσα, τον αέρα, τον κυβερνοχώρο και το Διάστημα, το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα εξελίσσεται πλέον σε έναν ακόμη χώρο όπου θα κρίνεται η στρατιωτική ισχύς των κρατών.

Οι πρόσφατες παρεμβολές που καταγράφηκαν και στην Ελλάδα αποτελούν μια υπενθύμιση ότι αυτή η νέα μορφή αντιπαράθεσης πλέον αποτελεί μέρος της γεωπολιτικής πραγματικότητας της περιοχής μας. Γι’ αυτό η συζήτηση δεν θα πρέπει να περιορίζεται μόνο στο ποιος προκαλεί τις παρεμβολές. Εξίσου κρίσιμο είναι να γνωρίζουμε κατά πόσο οι ελληνικές κρίσιμες υποδομές είναι προετοιμασμένες να λειτουργήσουν σε ένα περιβάλλον όπου οι ηλεκτρονικές επιθέσεις τείνουν να αποτελούν μέρος της καθημερινότητας. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα ίσως αποδειχθεί σημαντικότερη από την ταυτότητα του εκάστοτε δράστη.