Η απατηλή γοητεία της αεροπορικής υπεροχής – Τί δείχνει ο πόλεμος στο Ιράν

Η Luftwaffe επιχείρησε να εφαρμόσει αυτή τη λογική στη Μάχη της Αγγλίας, ενώ οι ΗΠΑ και η Βρετανία την υιοθέτησαν στους στρατηγικούς βομβαρδισμούς κατά της Γερμανίας και της Ιαπωνίας. Παρά τις τεράστιες καταστροφές σε υποδομές και οικονομία, οι εκστρατείες αυτές δεν οδήγησαν από μόνες τους σε καθεστωτικές καταρρεύσεις. Έτσι και με το Ιράν.

Παρά τα διδάγματα αυτά, η ίδια παρανόηση επιμένει: Πως ο έλεγχος του ουρανού ισοδυναμεί με νίκη. Στη σύγχρονη σύγκρουση με το Ιράν, οι Ηνωμένες Πολιτείες έρχονται αντιμέτωπες ξανά με την πραγματικότητα ότι η αεροπορική κυριαρχία είναι εργαλείο καταστροφής, όχι όμως εγγύηση στρατηγικού αποτελέσματος.

Μελέτες αμερικανικών δεξαμενών σκέψης και στρατιωτικών ιδρυμάτων έχουν ήδη καταδείξει το ίδιο συμπέρασμα από τον πόλεμο του Βιετνάμ έως και το Αφγανιστάν: Ακόμη και με συντριπτική ή απόλυτη αεροπορική υπεροχή, οι ΗΠΑ δεν πέτυχαν τους τελικούς στρατηγικούς τους στόχους. Σε αμφότερες τις περιπτώσεις, οι αντίπαλοι διέθεταν την δομή και την αντοχή να “αγοράζουν χρόνο”, μεταφέροντας το βάρος της σύγκρουσης στο εσωτερικό πολιτικό πεδίο των ΗΠΑ.

Το Ιράν, ωστόσο, αποτελεί ακόμη πιο σύνθετη πρόκληση. Η γεωγραφική του κλίμακα και το ανάγλυφό του υπερβαίνουν κατά πολύ αντίστοιχα παραδείγματα, όπως το Αφγανιστάν. Με περίπου 906.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα ορεινού και δύσβατου εδάφους – κυρίως στις οροσειρές Ζάγκρος και Άλμπορζ – διαθέτει φυσικά αμυντικά εμπόδια που μια δύναμη εισβολής πρέπει να υπερβεί, απλώς για να φτάσει στο κεντρικό οροπέδιο.

Παράλληλα, το Ιράν έχει επενδύσει επί δεκαετίες σε υπόγειες υποδομές. Αναλύσεις επιβεβαιώνουν ότι “πόλεις πυραύλων” και κέντρα διοίκησης βρίσκονται βαθιά θαμμένα σε σκληρό βράχο, σε βάθη που καθιστούν περιορισμένης αποτελεσματικότητας, ακόμη και τα πιο ισχυρά διατρητικά όπλα. Η αεροπορική ισχύς μπορεί να πλήξει εισόδους και επιφανειακές εγκαταστάσεις, αλλά όχι να εξουδετερώσει πλήρως τέτοιες δομές.

Οι χερσαίες δυνάμεις του Ιράν

Το Ιράν διατηρεί δύναμη άνω του ενός εκατομμυρίου ατόμων: Περίπου 350.000 στον τακτικό στρατό (Artesh), 190.000 στους Φρουρούς της Επανάστασης (IRGC) και περίπου 300.000 ενεργά μέλη στην παραστρατιωτική Basij, με δυνατότητα μαζικής κινητοποίησης.

Η δομή αυτή βασίζεται στο δόγμα της “Μωσαϊκής Άμυνας”, που έχει διαιρέσει τη χώρα σε 31 αυτόνομες διοικήσεις. Σε περίπτωση εξουδετέρωσης της κεντρικής ηγεσίας, οι μονάδες αυτές μπορούν να επιχειρούν ανεξάρτητα. Αυτό στην πράξη σημαίνει ότι μια εκστρατεία “αποκεφαλισμού” δεν τερματίζει τον πόλεμο, αλλά τον κατακερματίζει σε δεκάδες ταυτόχρονες συγκρούσεις, σε μια τεράστια και δύσβατη γεωγραφία.

Η αεροπορική υπεροχή δεν μπορεί να παρακολουθήσει – πόσο μάλλον να εξουδετερώσει – ένα τόσο μεγάλο, διασκορπισμένο και ευέλικτο σύνολο δυνάμεων, που επιχειρεί σε μικρές ομάδες και εκμεταλλεύεται το έδαφος για απόκρυψη και επιβίωση.

Τα Στενά του Ορμούζ

Η γεωγραφία μετατρέπει ακόμη και την αεροπορική υπεροχή σε σχετικό μειονέκτημα. Οι οροσειρές παρέχουν κάλυψη (σκιά ραντάρ στα ανατολικά πρανή) για αντιπλοϊκά συστήματα και ταυτόχρονα λειτουργούν ως φυσικά σημεία επιτήρησης των Στενών.

Η ιρανική στρατηγική βασίζεται στον κορεσμό: Μαζική χρήση μικρών σκαφών και drones χαμηλού κόστους σε επαναλαμβανόμενα κύματα, με στόχο την υπερφόρτωση των αμυντικών συστημάτων. Σενάρια κάνουν λόγο για εκατοντάδες, ή και χιλιάδες drones σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Σε αυτό προστίθεται η απειλή ναρκοθέτησης. Ακόμη και με απόλυτη αεροπορική κυριαρχία, η εκκαθάριση ναρκών δεν μπορεί να επιτευχθεί από αέρος. Έτσι, τα Στενά του Ορμούζ μπορούν να μετατραπούν σε ζώνη υψηλού κινδύνου για τη ναυσιπλοΐα και την παγκόσμια οικονομία. Ένα και μόνο πλήγμα σε δεξαμενόπλοιο αρκεί για να προκαλέσει αλυσιδωτές οικονομικές επιπτώσεις.

Η παγίδα του Kharg

Η περίπτωση του νησιού Kharg συμπυκνώνει όλα τα παραπάνω. Παρά την ικανότητα των ΗΠΑ να πλήττουν με ακρίβεια στρατιωτικούς στόχους και να ελέγχουν τον εναέριο χώρο, η πιθανή κατοχή του νησιού δημιουργεί ένα διαφορετικό πρόβλημα: Τη μετατροπή μιας κινητής δύναμης σε στατικό στόχο.

Το νησί, αν και μικρό και θεωρητικά διαχειρίσιμο, βρίσκεται εντός άμεσης εμβέλειας ιρανικών πυραύλων, drones και ταχύπλοων. Ο ανεφοδιασμός του είναι ευάλωτος, ενώ η ναρκοθέτηση επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Οι δυνάμεις που θα το κατέχουν θα πρέπει να υπερασπιστούν έναν εκτεθειμένο χώρο απέναντι σε έναν ευέλικτο αντίπαλο, που επιχειρεί από ευνοϊκότερο έδαφος.

Η κατοχή του Kharg δεν επιλύει το στρατηγικό πρόβλημα, ούτε ανοίγει τα Στενά του Ορμούζ. Δεν εξουδετερώνει τη δομή της ιρανικής άμυνας, ούτε επιβάλλει διαπραγματεύσεις. Αντίθετα, κινδυνεύει να παγιδεύσει μια ανώτερη τεχνολογικά δύναμη σε έναν πόλεμο φθοράς.

Η ιστορία είναι σαφής: Η κατάληψη είναι συχνά εφικτή· η διατήρηση, όμως, είναι το πραγματικό πρόβλημα. Από τον Αλέξανδρο μέχρι τις σύγχρονες επεμβάσεις, το ιρανικό οροπέδιο έχει αποδείξει ότι ευνοεί τον αμυνόμενο.

Συμπέρασμα για το Ιράν

Η αεροπορική κυριαρχία παραμένει απαραίτητη, αλλά δεν είναι επαρκής. Ο πόλεμος κρίνεται από τη δυνατότητα διατήρησης αποτελέσματος στο έδαφος – και εκεί το Ιράν έχει σχεδιαστεί ακριβώς για να αντέχει.

Το Kharg δεν είναι απλώς ένας στόχος. Είναι ένα τεστ στρατηγικής κατανόησης: Αν η τεχνολογική υπεροχή μπορεί να μεταφραστεί σε βιώσιμη νίκη ή αν – όπως τόσες φορές στο παρελθόν – μετατρέπεται σε βάρος, μέσα σε ένα περιβάλλον που ευνοεί τη φθορά.

Με δεδομένη την κατάσταση στο Kharg, θα πρέπει οδηγηθούμε σε σκέψεις ότι οι συσσωρευόμενες αμερικανικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή ίσως έχουν άλλο αντικειμενικό σκοπό, που σχετίζεται αμεσότερα με τη διάνοιξη των Στενών του Ορμούζ, ένα ζήτημα το οποίο θα μας απασχολήσει στο εγγύς μέλλον.