Οι Φρουροί της Επανάστασης πέραν του μύθου – Στρατηγική, όρια κι αποτελεσματικότητα

Συχνά δίνεται στο Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης μια υπερβολική διάσταση από τα δυτικά και ελληνικά ΜΜΕ. Στο ίδιο δε το Ιράν του αποδίδονται σχεδόν μυθικές ικανότητες από το ισλαμικό καθεστώς, αλλά σίγουρα προκαλεί τρόμο στους πολέμιους αυτού. Στην παρούσα κατάσταση, η αναφορά στο IRGC απαιτεί μια διερεύνηση των πραγματικών τους δυνατοτήτων. Μετά την Επανάσταση του 1979, οι σιίτες κληρικοί δημιούργησαν τους Φρουρούς της Επανάστασης και ως αντίβαρο στις παραδοσιακές ιρανικές ένοπλες δυνάμεις, τις οποίες δεν εμπιστεύονταν απόλυτα.

Μέχρι πρότινος, το Σώμα αναφερόταν απευθείας στον Ανώτατο Ηγέτη, Αλί Χαμενεΐ. Όσο αυτός ζούσε, το μέγεθος και οι εξουσίες του επεκτάθηκαν. Οι Φρουροί, εκτός των πολλών σημαντικών στρατιωτικών καθηκόντων τους, χειρίζονται το τρομερό οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν και επιβλέπουν την Δύναμη Quds, που συνεργάζεται με τα διάφορα περιφερειακά, ιρανικά παρακλάδια, συμπεριλαμβανομένης της Χεζμπολάχ. Οι δυνάμεις του IRGC περιλαμβάνουν:

• Χερσαίες δυνάμεις που εδρεύουν στις 31 επαρχίες του Ιράν και στην Τεχεράνη, οι οποίες αριθμούν περισσότερους από 150.000 στρατιώτες και την παραστρατιωτική δύναμη Basij, η οποία ισχυρίζεται ότι μπορεί να κινητοποιήσει περίπου εξακόσιες χιλιάδες εθελοντές.

Οι σχηματισμοί περιλαμβάνουν σε κάθε από τις 31 επαρχίες, εκτός από ένα Σώμα Στρατού (βασική οργανωτική δομή) και 10-15 Μεραρχίες, στις οποίες προσκολλώνται 40-60 Ταξιαρχίες (κύριες μονάδες μάχης) με υψηλή διασπορά σε εθνικό επίπεδο – με έμφαση στα σύνορα, τα αστικά κέντρα και τις στρατηγικές υποδομές. Κάθε Σώμα είναι ταυτόχρονα στρατιωτική διοίκηση, αρχή εσωτερικής ασφάλειας και κέντρο κινητοποίησης και επιστράτευσης.

• Ναυτικές δυνάμεις, ξεχωριστές από το ναυτικό τμήμα του ιρανικού τακτικού στρατού, οι οποίες έχουν περίπου είκοσι χιλιάδες ναύτες και είναι επιφορτισμένες με την περιπολία των θαλάσσιων συνόρων του Ιράν, συμπεριλαμβανομένου των Στενών του Ορμούζ.
• Αεροπορία δεκαπέντε χιλιάδων ατόμων, επίσης ξεχωριστή από ένα παράλληλο τμήμα του τακτικού στρατού, το οποίο διαχειρίζεται το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν.
• Κυβερνοδιοίκηση, η οποία συνεργάζεται με επιχειρήσεις που συνδέονται με τους Φρουρούς για στρατιωτική και εμπορική κατασκοπεία, καθώς και για προπαγάνδα.

Η δύναμη Quds

Δεν μπορεί να λείπει η Δύναμη Quds: Είναι ο βραχίονας εξωτερικών επιχειρήσεων του IRGC (5.000 με 20.000 μέλη, σκόπιμα αδιαφανές νούμερο) υπεύθυνη για επιχειρήσεις πέρα από τα σύνορα του Ιράν. Είναι μικρότερη από τις Επίγειες Δυνάμεις των Φρουρών της Επανάστασης, αλλά έχει μεγάλη επιρροή, λειτουργώντας μέσω πληρεξουσίων, μυστικών δικτύων και στρατηγικών συνεργασιών.

Εκτιμάται ότι διαιρείται σε περιφερειακές Διευθύνσεις που χειρίζονται ένα γεωγραφικό θέατρο επιχειρήσεων (Συρία-Λίβανος, Ιράκ, Αραβική Χερσόνησος-Υεμένη, κράτη του Κόλπου, Αφγανιστάν-Πακιστάν και βέβαια Ισραήλ-Παλαιστίνη).

Η Δύναμη Quds εργάζεται κυρίως μέσω δυνάμεων πληρεξουσίων και όχι μέσω μεγάλων αναπτύξεων. Στα Στενά του Ορμούζ συντονίζει την παρενόχληση μέσω πληρεξουσίων (drones, πυραύλους, νάρκες) υποστηρίζοντας το Ναυτικό του IRGC που στοχεύει πλοία. Χρησιμοποιεί δε μυστικούς πυρήνες στην περιοχή του Κόλπου.

Η ισχύς μιας “παραστρατιωτικής” δύναμης

Αναλύσεις από ιδρύματα, όπως το Ατλαντικό Συμβούλιο, η RAND Corporation και το Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών, συγκλίνουν σε μια βασική διαπίστωση: Η αποτελεσματικότητα του IRGC δεν μπορεί να μετρηθεί μέσω συμβατικών στρατιωτικών κριτηρίων. Αντίθετα, έγκειται στην ικανότητά του να διαταράσσει, να διαμορφώνει και να εκμεταλλεύεται το στρατηγικό περιβάλλον, αποφεύγοντας παράλληλα την άμεση αντιπαράθεση με ισχυρότερους αντιπάλους. Αυτό αποτελεί προβληματικό παράγοντα, καθώς έχοντας υποκαταστήσει τον κανονικό στρατό, έχουν εισέλθει, με σκιώδη τρόπο, στις ρίζες της ιρανικής οικονομίας.

Στην καρδιά της προσέγγισης των Φρουρών της Επανάστασης βρίσκεται ένα δόγμα ασύμμετρου πολέμου. Αντί να επιδιώκει την κυριαρχία στο πεδίο της μάχης, στοχεύει σε πόλεμο φθοράς. Αυτό είναι πιο εμφανές στις θαλάσσιες επιχειρήσεις τους στον Περσικό Κόλπο. Μέσω τακτικών, όπως η ανάπτυξη ναρκών, η παρενόχληση δεξαμενόπλοιων με σκάφη ταχείας επίθεσης και η χρήση drones για επιτήρηση και εκφοβισμό, το IRGC έχει επανειλημμένα αποδείξει την ικανότητά του να αποσταθεροποιεί κρίσιμες θαλάσσιες οδούς.

Φύλακες των Στενών του Ορμούζ

Τα Στενά του Ορμούζ είναι κεντρικός άξονας σε αυτή τη στρατηγική. Ακόμη και περιορισμένες διαταραχές έχουν αυξήσει την παγκόσμια οικονομική αστάθεια. Αυτά τα επεισόδια καταδεικνύουν πώς το IRGC αξιοποιεί τη γεωγραφία για να δημιουργήσει δυσανάλογο αντίκτυπο. Η αποτελεσματικότητά του ενισχύεται περαιτέρω από το δίκτυο των περιφερειακών αντιπροσώπων του. Μέσω των σχέσεων του με ένοπλες ομάδες σε όλο το Ιράκ, τη Συρία, τον Λίβανο και την Υεμένη, το Ιράν επεκτείνει την εμβέλειά του, χωρίς να εκτίθεται άμεσα σε αντίποινα. Αυτό το δίκτυο δημιουργεί πολλαπλά σημεία πίεσης, περιπλέκοντας τους στρατηγικούς υπολογισμούς των αντιπάλων του Ιράν.

Για παράδειγμα, οι επιθέσεις σε πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα από ομάδες που συνδέονται με το Ιράν κλιμακώνουν την ένταση στον Κόλπο, καταδεικνύοντας πώς το IRGC μπορεί να επεκτείνει τις συγκρούσεις σε πολλαπλά θέατρα. Όπως υποστηρίζει το Ατλαντικό Συμβούλιο, αυτό ισοδυναμεί με μια μορφή “κατανεμημένης αποτροπής”, όπου τα αντίποινα μπορούν να συμβούν έμμεσα και απρόβλεπτα.

Ωστόσο, τα δυνατά σημεία των Φρουρών της Επανάστασης έχουν και σαφείς περιορισμούς. Το IRGC είναι μεν αποτελεσματικό σε τακτικό επίπεδο, όμως δεν διαθέτει τις συμβατικές δυνατότητες (αεροπορική ισχύ, υλικοτεχνική υποστήριξη και προβολή δύναμης) που απαιτούνται για να κερδίσει, ή να ελέγξει μια σύγκρουση υψηλής έντασης. Το Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών επισημαίνει ομοίως αυτούς τους επιχειρησιακούς περιορισμούς, σημειώνοντας ότι οι ναυτικές και πυραυλικές δυνάμεις του IRGC είναι βελτιστοποιημένες για παρενόχληση, όχι όμως για κυριαρχία επί του πεδίου.

Αυτοί οι περιορισμοί εξηγούν την προσεκτική προσέγγιση του IRGC στην πολεμική κλιμάκωση. Οι επιχειρήσεις των Φρουρών συνήθως κλιμακώνονται, ώστε να παραμένουν κάτω από το όριο ενός πλήρους πολέμου, επιτρέποντας στο Ιράν να ασκήσει πίεση, αποφεύγοντας παράλληλα τα συντριπτικά αντίποινα. Ωστόσο, αυτή η στρατηγική ενέχει εγγενείς κινδύνους. Όπως προειδοποιεί η RAND, η εξάρτηση από διφορούμενες τακτικές γκρίζας ζώνης, αυξάνει την πιθανότητα λανθασμένου υπολογισμού. Ένα μόνο παρερμηνευμένο περιστατικό θα μπορούσε να κλιμακωθεί γρήγορα σε μια ευρύτερη σύγκρουση.

Υβριδική δύναμη

Στοχεύοντας σε σημεία συμφόρησης, αξιοποιώντας δίκτυα πληρεξουσίων και λειτουργώντας στη γκρίζα ζώνη μεταξύ πολέμου και ειρήνης, το Σώμα δημιουργεί μία στρατηγική επιρροή, δυσανάλογη με τη συμβατική του ισχύ. Ωστόσο, αυτό το μοντέλο εξαρτάται από το πλαίσιο. Λειτουργεί καλύτερα σε περιορισμένες συγκρούσεις που χαρακτηρίζονται από αβεβαιότητα και αυτοσυγκράτηση, αλλά θα αντιμετώπιζε σημαντικές προκλήσεις σε έναν διαρκή, υψηλής έντασης πόλεμο – αν ο παρών εξελιχθεί σε τέτοιον.

Συμπερασματικά, το IRGC δεν είναι ούτε συμβατική στρατιωτική δύναμη, ούτε περιθωριακός παράγοντας. Είναι μια υβριδική δύναμη, της οποίας η επιτυχία πηγάζει από την ικανότητά της να δημιουργεί τριβές – οικονομικές, στρατιωτικές και πολιτικές – στο διεθνές σύστημα. Όσο οι συγκρούσεις παραμένουν κατακερματισμένες και κάτω από το όριο του ολοκληρωτικού πολέμου, το IRGC πιθανότατα θα παραμείνει ένας αποτελεσματικός και ισχυρός παράγοντας στην περιφερειακή και παγκόσμια δυναμική ασφάλειας.

Ωστόσο, έχοντας υποσκελίσει τις “κανονικές” ένοπλες δυνάμεις, το Ιράν είναι εκτεθειμένο, πρώτιστα σε μια διαρχία μεταξύ της εκλεγμένης – εντός αυτού του καθεστώτος – αρχής και των Φρουρών της Επανάστασης. Με ακέφαλη ουσιαστικά την αρχή της θρησκευτικής εξουσίας, οι πόλοι εξουσίας, είναι πλέον ένας: Το IRGC, λόγω και της οικονομικής του θέσης. Η εκλεγμένη εκτελεστική εξουσία βρίσκεται “επί ξύλου κρεμάμενη” μεταξύ των ακραίων Φρουρών, της πανσπερμίας της αντιπολίτευσης και των ξένων δυνάμεων.

Οι Φρουροί της Επανάστασης είναι ένας πόλος ισχυρός στο εσωτερικό, αλλά και με πολλούς πολεμίους ταυτόχρονα. Το θέμα δεν είναι αν μπορούν να διεξάγουν πόλεμο, αλλά αν μπορούν να διαχειριστούν την πολιτική κατάσταση στο εσωτερικό της χώρας, ειδικά αφού αυτός ο πόλεμος λήξει, με το καθεστώς να επιβιώνει…