Πόσο αποτελεσματικό όπλο είναι η ναρκοθέτηση του Ορμούζ

Επιθετικά, μπορούν να παρεμποδίσουν τις ναυτικές κινήσεις ενός αντιπάλου, ή να διοχετεύσουν τα πλοία του σε προκαθορισμένες διαδρομές, όπου είναι πιο ευάλωτα. Στα Στενά του Ορμούζ, για παράδειγμα, οι νάρκες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν, είτε για την πρόκληση άμεσων ζημιών σε πλοία, είτε ως μέσο αποτροπής, αναγκάζοντας τη ναυσιπλοΐα να κινηθεί σε περιορισμένες και ελεγχόμενες διαδρομές.

Σε σύγκριση με άλλα ναυτικά όπλα, είναι ιδιαίτερα οικονομικές. Απλές νάρκες επαφής μπορεί να κοστίζουν περίπου 1.500 δολάρια, ενώ περισσότερες από τριάντα χώρες τις κατασκευάζουν και πάνω από είκοσι τις εξάγουν. Από το 1950, ναυτικές νάρκες έχουν πλήξει δεκατέσσερα πλοία του αμερικανικού ναυτικού, προκαλώντας περίπου το 77% των σχετικών περιστατικών ζημιών. Συνήθως περιέχουν από περίπου 45 έως πάνω από 900 κιλά εκρηκτικών.

Κατηγορίες ναρκών

Οι ναυτικές ταξινομούνται κυρίως με βάση τη μέθοδο ανάπτυξης, τον τρόπο ενεργοποίησης και τη θέση τους στο νερό – μέθοδοι ανάπτυξης: Μπορούν να τοποθετηθούν από πολεμικά πλοία, περιπολικά, ή ακόμη και μικρά πολιτικά σκάφη όπως αλιευτικά. Επιπλέον, μπορούν να ριχτούν από αεροσκάφη και ελικόπτερα, ή να τοποθετηθούν από υποβρύχια μέσω τορπιλοσωλήνων.

Μέθοδοι ενεργοποίησης. Οι απλούστερες είναι οι νάρκες επαφής, που εκρήγνυνται όταν ένα πλοίο έρθει σε φυσική επαφή μαζί τους. Πιο εξελιγμένες είναι οι νάρκες επιρροής, οι οποίες ενεργοποιούνται μέσω αισθητήρων που ανιχνεύουν χαρακτηριστικά του στόχου, όπως μαγνητικές, ακουστικές, σεισμικές, ή πιεστικές “υπογραφές”. Ένας ειδικός τύπος τους είναι οι ανερχόμενες νάρκες, που εκτοξεύουν κεφαλή προς τον στόχο κατά την ενεργοποίηση. Ορισμένες μπορούν επίσης να ενεργοποιηθούν τηλεχειριζόμενα.

Θέση στο νερό. Μπορεί να είναι παρασυρόμενες, αγκυροβολημένες ή βυθού. Οι παρασυρόμενες επιπλέουν ελεύθερα και μετακινούνται με τα θαλάσσια ρεύματα, αν και η χρήση τους απαγορεύεται από το διεθνές δίκαιο. Οι νάρκες βυθού τοποθετούνται στον πυθμένα και μπορούν να φέρουν μεγαλύτερα εκρηκτικά φορτία, συχνά έως έναν τόνο. Οι αγκυροβολημένες παραμένουν σε συγκεκριμένο βάθος μέσω αγκύρωσης στον πυθμένα και χρησιμοποιούνται ευρέως σε παράκτιες περιοχές.

Η αντιμετώπιση των ναρκών περιλαμβάνει παθητικά και ενεργητικά μέτρα. Τα παθητικά επικεντρώνονται στη μείωση των “υπογραφών” ενός πλοίου, όπως η χρήση μη μαγνητικών υλικών, ή η απομαγνήτιση του κύτους. Τα ενεργητικά αντίμετρα βασίζονται στον εντοπισμό και την εξουδετέρωση των ναρκών, μέσω ειδικών ναρκαλιευτικών πλοίων, υποβρύχιων συστημάτων ή ελικοπτέρων. Η τεχνολογική εξέλιξη έχει καταστήσει τις σύγχρονες πιο δύσκολες στον εντοπισμό. Νέες συσκευές ανίχνευσης στόχων επιτρέπουν ακόμη και τη μετατροπή παλαιών ναρκών επαφής σε πιο προηγμένες νάρκες επιρροής.

Μηχανισμός καταστροφής οι νάρκες

Η έκρηξη μιας ναυτικής νάρκης κάτω από το νερό δημιουργεί ένα ισχυρό κρουστικό κύμα και μια ταχέως διαστελλόμενη φυσαλίδα αερίου. Η φυσαλίδα αυτή ανεβαίνει προς την επιφάνεια, προκαλώντας έντονες πιέσεις στο κύτος ενός πλοίου. Η ζημιά μπορεί να προκύψει είτε από την κάμψη και θραύση της καρίνας, είτε από το κρουστικό κύμα που επηρεάζει τη δομή και τα συστήματα του πλοίου.

Το μέγεθος της ζημιάς εξαρτάται από το βάθος της έκρηξης, το φορτίο της νάρκης και το μέγεθος του στόχου. Πολύ μεγάλα δεξαμενόπλοια, όπως τα VLCC, είναι δύσκολο να καταστραφούν πλήρως από μία μόνο νάρκη, αλλά μπορούν να υποστούν σημαντικές ζημιές.

Τα έμφορτα πλοία είναι λιγότερο ευάλωτα σε ζημιές από κρουστικά κύματα για δύο λόγους: Το σχετικά ασυμπίεστο πετρέλαιο πάνω από την καρίνα του πλοίου αντιστέκεται στην καταπόνηση της καρίνας, και τα κρουστικά κύματα συνεχίζουν να διαδίδονται σχετικά εύκολα από το ρευστό (θαλασσινό νερό) μέσω της καρίνας του πλοίου σε ένα άλλο ρευστό (πετρέλαιο) έτσι ώστε να απορροφάται λίγη ενέργεια από το κύτος.

Φυσικά, τα φορτωμένα πλοία βρίσκονται περίπου 10 μέτρα χαμηλότερα στο νερό από τα δεξαμενόπλοια που ταξιδεύουν με έρμα, επομένως η έκρηξη μιας νάρκης βυθού θα είναι πολύ πιο κοντά και λιγότερη ενέργεια θα έχει εκτονωθεί πριν ένα ωστικό κύμα φτάσει στο φορτωμένο δεξαμενόπλοιο, έχοντας έτσι μεγαλύτερη ικανότητα να προκαλέσει ζημιά στο σκάφος.

Η χρήση των ναρκών στην ιστορία

Οι ναυτικές νάρκες χρησιμοποιούνται εκτεταμένα από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Γερμανικές βύθισαν εκατοντάδες πλοία, ενώ στα Δαρδανέλια προκάλεσαν μεγάλες απώλειες στον βρετανικό στόλο. Το 1916 το νοσοκομειακό πλοίο HMHS Britannic βυθίστηκε ύστερα από πρόσκρουση σε νάρκη κοντά στην Κέα. Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, περίπου 2.665 πλοία υπέστησαν ζημιές, ή βυθίστηκαν από νάρκες. Κατά την αποναρκοθέτηση του Πειραιά (1944-1945) έξι πλοία βυθίστηκαν και περίπου 10-12 πλοία υπέστησαν σοβαρές ζημιές.

Μετά τον πόλεμο σημειώθηκαν επίσης περιστατικά, όπως το επεισόδιο του Πορθμού της Κέρκυρας το 1946, όταν δύο βρετανικά πλοία προσέκρουσαν σε νάρκες, προκαλώντας τον θάνατο 43 ναυτών. Σε μεταγενέστερες συγκρούσεις, χρησιμοποιήθηκαν στον πόλεμο της Κορέας, στον πόλεμο του Βιετνάμ και στον Περσικό Κόλπο. Κατά τον “πόλεμο των δεξαμενόπλοιων” Ιράν-Ιράκ τη δεκαετία του 1980, η ναρκοθέτηση αποτέλεσε σημαντικό μέσο παρεμπόδισης της εμπορικής ναυτιλίας.

Το 1988, το Ιράν εναπόθεσε περίπου 150 νάρκες στα Στενά του Ορμούζ, μία από τις οποίες κατάφερε σχεδόν να βυθίσει το USS Roberts, με νάρκη σχεδίασης του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Περσικού Κόλπου, οι Ιρακινοί τοποθέτησαν 1.157 νάρκες σε μια έκταση πλάτους 100 μιλίων νότια του Σατ αλ Άραμπ (Περσικού Κόλπου). Μία από αυτές τις νάρκες χτύπησε το USS Tripoli και μια άλλη το USS Princeton τον Φεβρουάριο του 1991.

Το Ιράν και ο ναυτικός ναρκoπόλεμος

Το Ιράν θεωρείται ότι διαθέτει σημαντικό απόθεμα ναρκών, πιθανώς άνω των 2.000, που περιλαμβάνει παλαιότερους τύπους επαφής, αλλά και πιο σύγχρονες νάρκες βυθού και ανερχόμενες. Μέρος αυτών προέρχεται από ρωσική, κινεζική ή βορειοκορεατική τεχνολογία, ενώ η Τεχεράνη ισχυρίζεται ότι έχει αναπτύξει και εγχώρια παραγωγή.

Παρά τις δυνατότητες αυτές, το Ιράν αντιμετωπίζει περιορισμούς στην ανάπτυξη ναρκών, κυρίως λόγω του μικρού αριθμού κατάλληλων πλατφορμών, όπως τα υποβρύχια τύπου Kilo (πλέον, διαθέτει πιθανώς μόνο δύο). Εναλλακτικά, θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει μικρά ταχύπλοα σκάφη του Σώματος Φρουρών της Επανάστασης για τη γρήγορη τοποθέτηση ναρκών, σε περίπτωση κρίσης.

Παρά τις τεχνικές δυσκολίες, ο ναρκοπόλεμος παραμένει για το Ιράν ένα σχετικά οικονομικό και ασύμμετρο μέσο άσκησης πίεσης στη ναυσιπλοΐα του Περσικού Κόλπου και ιδιαίτερα στο Στενό του Ορμούζ, το οποίο είναι στο προσκήνιο και λόγω των πιέσεων Τραμπ για την συγκρότηση ενός διεθνούς συνασπισμού για τον έλεγχο των Στενών.