Τι έχει κάνει λάθος η Ελλάδα με το καλώδιο

Σε κάθε αντίστοιχη συγκυρία, όπως σήμερα με το καλώδιο, είναι απολύτως φυσιολογικό οι αναλυτές να προβληματίζονται για τις πράξεις και τις παραλείψεις που συνέβαλλαν στη σημερινή κατάσταση. Αν υπάρχει μια κεντρική ιδέα πίσω από αυτή την προβληματική, δεν είναι άλλη από το ότι η στρουθοκαμηλική αποφυγή αντιμετώπισης ενός προβλήματος ασφαλείας για αόριστο χρονικό διάστημα, δεν το εξαφανίζει.

Αντιθέτως, νομοτελειακά η χώρα θα κληθεί να το αντιμετωπίσει υπό δυσμενέστερους όρους. Αφενός διότι τους όρους θα τους έχει επιλέξει ο αναθεωρητής αντίπαλος και αφετέρου, διότι το ενδιαφέρον του συνεπάγεται αξιοποίηση του παράγοντα χρόνου. Βέλτιστο σενάριο είναι πάντα το να το αξιοποιήσει ώστε να ενισχύει διαρκώς τη θέση του, είτε για να πετύχει τον αντικειμενικό του σκοπό μέσω απλής επίδειξης ισχύος, είτε προετοιμαζόμενος για την τελική αναμέτρηση.

Το κεντρικό ζήτημα που έχει ανακύψει επικεντρώνεται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Το δε παρανοϊκό στοιχείο της υπόθεσης, είναι ότι μια χώρα όπως η Ελλάδα που ομνύει και υπερθεματίζει υπέρ του διεθνούς δικαίου, αρνείται να εφαρμόσει τις προβλέψεις του, αυτοεξαιρούμενη και ρίχνοντας νερό στο μύλο της πολιτικής του αναθεωρητικού κράτους – γεωπολιτικού ανταγωνιστή.

Με τη συμπεριφορά της η Ελλάδα, δήθεν για λόγους που σχετίζονται με τη «φιλειρηνική πολιτική» που ακολουθεί, τροφοδοτεί τη συνέχιση της παραβίασης του διεθνούς δικαίου! Πώς; Μα στο μέτρο που η πολιτική εκφοβισμού παράγει αποτελέσματα επί του πεδίου. Ακόμα κι αν κομπάζουμε με βάση το γνωστό «δεν παράγει έννομα αποτελέσματα» και μόνο το ότι βραχυκυκλώνει την άσκηση των ελληνικών δικαιωμάτων, αποτελεί χειροπιαστό αποτέλεσμα.

Καλώδιο, UNCLOS, υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ

Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) καθορίζει τα χωρικά ύδατα «έως 12 ναυτικά μίλια», τη συνορεύουσα ζώνη, την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) έως 200 ναυτικά μίλια. Κατοχυρώνει το δικαίωμα των νήσων στις θαλάσσιες ζώνες, με την εξαίρεση ακατοίκητων και δίχως οικονομική δραστηριότητα νησίδων. Ταυτόχρονα υιοθετεί κανόνες για τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας και την περιβαλλοντική προστασία των θαλασσών.

Όπως προαναφέρθηκε, οι προβλέψεις της δεσμεύουν ακόμη και κράτη που δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη, καθότι θεωρούνται πλέον εθιμικό διεθνές δίκαιο. Άρα και την Τουρκία. Όμως, σταθερά την παραβιάζει, επικαλούμενη «ειδικές συνθήκες» στα θέματα με την Ελλάδα!

Να επισημανθεί, ότι στη διένεξη για το καλώδιο και στις παράνομες NAVTEX που εξέδωσε, η Τουρκία κάνει λόγο για υφαλοκρηπίδα, αποφεύγοντας το ΑΟΖ! Για ποιον λόγο; Μα διότι σύμφωνα με την UNCLOS, την υφαλοκρηπίδα δεν απαιτείται να την «ανακηρύξει» και να έχει υπάρξει συμφωνία με όλες τις εμπλεκόμενες για να ισχύει νόμιμα! Διότι η υφαλοκρηπίδα υφίσταται «εξ υπαρχής και αυτοδικαίως» (στα λατινικά – νομικά: «ipso facto και ab initio») για κάθε παράκτιο κράτος. Η ΑΟΖ όμως δεν μπορεί να υπάρξει δίχως συμφωνίες οριοθέτησης με τα γειτονικά κράτη, μετά την ανακήρυξή της από την ενδιαφερόμενη χώρα!

Πώς επιχειρεί η Τουρκία να σφετεριστεί την ελληνική υφαλοκρηπίδα; Με παραπλήσια «τεχνική εξαφάνισης» των ελληνικών νησιών! Τα νησιά, λέει, «επικάθονται» στην υφαλοκρηπίδα της Ανατολίας γι’ αυτό δεν δικαιούνται τίποτα περισσότερο από χωρικά ύδατα!

Αν γινόταν δεκτή η τουρκική θέση

Έλα όμως που τα πάντα στη θάλασσα… κάπου επικάθονται! Αν υιοθετούνταν οι θεωρίες της Άγκυρας, η υφήλιος ολόκληρη θα τιναζόταν στον αέρα! Μπορεί κανείς να φανταστεί το θα γινόταν σε περιοχές με νησιωτικά συμπλέγματα και «αρχιπελαγικά» κράτη; Κάπως έτσι όμως η Τουρκία ισχυρίζεται ότι διαθέτει επαφή με τη Λιβύη. Σε αυτή τη διπλωματική σοφιστεία στηρίζεται το «Τουρκολιβυκό Μνημόνιο»! Με… «γόμες» όμως δεν σβήνονται τα νησιά από τους χάρτες.

Η Ελλάδα μπορεί να μη θεωρείται αρχιπελαγικό κράτος και ουδέποτε διεκδίκησε τις ειδικές διαρρυθμίσεις που προβλέπει το διεθνές δίκαιο γι’ αυτά (σ.σ. δεν είναι ούτε η Ιαπωνία). Τα νησιά όμως έχουν απολύτως κατοχυρωμένα δικαιώματα στην UNCLOS. Το κακό είναι ότι δεν υπάρχει μηχανισμός επιβολής του δικαίου στο διεθνές περιβάλλον, άρα προστασίας των δικαιωμάτων και εναπόκειται στο κάθε κράτος να προστατευθεί από μόνο του. Με ή χωρίς συμμαχίες.

Εν ολίγοις, όλα κρίνονται στο πεδίο. Και μια χώρα που «επιφυλάσσεται» πάνω από τρεις δεκαετίες να ασκήσει τα δικαιώματα που προκύπτουν από την UNCLOS και έχουν ασκηθεί από 140 και πλέον κράτη ανά την υφήλιο, σίγουρα στέλνει στο διεθνές περιβάλλον το λάθος μήνυμα. Τι δεν έχει κάνει η Ελλάδα; Δεν έχει καν ξεκινήσει τη νόμιμη διαδικασία…

Αρχικά, ούτε τα χωρικά της ύδατα έχει επεκτείνει στα 12 ναυτικά μίλια, ένα δικαίωμα που της επιτρέπει η UNCLOS να ασκήσει μονομερώς, ούτε τους κόλπους έχει κλείσει για να δημιουργήσει «γραμμές βάσεις». Ούτε ΑΟΖ έχει ανακηρύξει, τις συντεταγμένες της οποίας να καταθέσει στον ΟΗΕ για να κινηθεί εν συνεχεία η διαδικασία επίλυσης της διαφοράς με όποιον εγείρει ενστάσεις. Πάντα με βάση τους νόμιμους τρόπους που υποδεικνύει ο καταστατικός χάρτης των Ηνωμένων Εθνών!

Η Ελλάδα έχει υπογράψει συμφωνίες με την Αίγυπτο και την Ιταλία μετά από διμερή διαπραγμάτευση και σημαντικές υποχωρήσεις. Όπως όμως και η συμφωνία της Τουρκίας με τη Λιβύη, αυτές είναι συμφωνίες που δεσμεύουν τα αντισυμβαλλόμενα μέρη όταν υπάρχουν κι άλλα ενδιαφερόμενα κράτη, με αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές.

Για να υπάρξει οριοθέτηση ΑΟΖ, είτε αρέσει είτε όχι, στην περίπτωση της συμφωνίας με την Αίγυπτο, απαιτείται να υπάρξει και συμφωνία και με την Τουρκία. Μια από τις χώρες με ακραία «αποκλίνουσα συμπεριφορά» στο διεθνές περιβάλλον, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τις προοπτικές εξεύρεσης λογικού διεξόδου.

Τρόπος αντιμετώπισης

Η Τουρκία δεν συναινεί αν δεν αρπάξει όσα επιθυμεί από την Ελλάδα. Έχει επιχειρήσει να δωροδοκήσει την Αίγυπτο με επιπλέον θαλάσσιες ζώνες για να την προσελκύσει. Μπορεί χωρίς την ελλαδική συναίνεση μια τέτοια συμφωνία να είναι παράνομη. Όπως πάντα όμως, η Άγκυρα… οραματίζεται να επιβάλλει ένα «διεθνές δίκαιο αλά Τούρκα» που θα επιβληθεί στην περιοχή με βάση το «δίκαιο του ισχυρού». Η Αίγυπτος, προς ώρας τουλάχιστον, δεν έχει στέρξει.

Πόσο πιο σαφές μπορεί να γίνει, ότι το μόνο ουσιαστικό μέσο αντιμετώπισης της Τουρκίας είναι η ισχύς, με έμφαση στη στρατιωτική διάστασή της; Δηλαδή, η πειστική άρνηση των στόχων του αντιπάλου στο πεδίο. Διότι η διαρκής αναβολή, ο ετεροχρονισμός αντιμετώπισης του προβλήματος, μόνο σε βάρος της αποβαίνει…

Μια χώρα η οποία περιμένει την εκδήλωση στρατιωτικής κρίσης για να θυμηθεί τις Ένοπλες Δυνάμεις της, παθαίνει… εξοπλιστικές κρίσεις και επενδύει πολλά δισ. ευρώ, αλλά στη συνέχεια τα ξεχνάει, χωρίς υποστήριξη, χωρίς έγκαιρη αναβάθμιση, δεν είναι σοβαρή. Ούτε η οικονομική κρίση αποτελεί δικαιολογία, διότι όλα είναι ζήτημα προτεραιοτήτων. Η δε σοβαρότητα δεν αφορά μόνο τον πολιτικό κόσμο, αλλά και την κοινωνία της.

Παρότι υπάρχουν ενδείξεις ότι κάποια παθήματα έχουν γίνει μαθήματα, καθώς τελευταία υπογράφονται αρκετές συμβάσεις «Εν Συνεχεία Υποστήριξης» (Ε-Σ-Υ / FOS: Follow on Support), υπάρχουν σημαντικές ενστάσεις αναφορικά με το τι έχει ήδη γίνει. Διχασμό και μεγάλες αντιδράσεις προκάλεσε αναφορά που αμφισβήτησε τη δυνατότητα των Ενόπλων Δυνάμεων να αντιμετωπίσουν κρίση στην περιοχή πόντισης του καλωδίου ηλεκτρικής σύνδεσης με την Κύπρο.

Καταρχάς, η αναφορά ήταν το λιγότερο υπερβολική. Δεν θα μπούμε σε λεπτομέρειες υπό τον φόβο να αποδεσμευθούν σημαντικές επιχειρησιακού περιεχομένου λεπτομέρειες σε μια κρίσιμη συγκυρία. Όταν όμως τα ίδια πρόσωπα έχουν κατ’ επανάληψη χρησιμοποιήσει στις δημόσιες παρεμβάσεις τους επιχειρήματα για τις θεαματικές κινήσεις εξοπλιστικής ενδυνάμωσης της Ελλάδας τα τελευταία χρόνια, εγείρεται ένα ζήτημα…

Ζήτημα προτεραιοτήτων…

Αυτό μπορεί να είναι σωστό, αποτελεί όμως μισή αλήθεια. Η άλλη μισή αφορά τις εξοπλιστικές προτεραιότητες που τέθηκαν και υλοποιούνται. Εάν υποτεθεί ότι βασικός στόχος έπρεπε να είναι η απόκτηση σοβαρών δυνατοτήτων το ταχύτερο δυνατόν κι όχι κάποια στιγμή μετά το… 2030! Είναι αδικαιολόγητο μια επένδυση πολλών δισ. ευρώ σε εξοπλισμούς να μην έχει ήδη παράξει σοβαρό αποτρεπτικό αποτέλεσμα. Αντίθετα, να δημιουργεί στην Άγκυρα αίσθηση επείγοντος για «τακτοποίηση» ζητημάτων πρόωρης ανατροπής των δεδομένων επί του πεδίου.

Το επιχείρημα εδώ είναι, ότι απόλυτη προτεραιότητα έπρεπε να δοθεί σε συστήματα υφιστάμενα στο οπλοστάσιο. Να λειτουργούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο και να εμπλουτιστούν τα όπλα εκείνα που θα ενίσχυαν άμεσα και θεαματικά την αποτροπή (deterrence).

Να αναφερθούμε μήπως, άλλη μια φορά, στο Αεροφερόμενο Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης και Ελέγχου (AWACS: Airborne Warning and Control System); Στην ακραία και εξοργιστική περίπτωση των τεσσάρων αεροσκαφών Erieye EMB-145H AEW&C της 380 Μοίρας ΑΣΕΠΕ; Ή μήπως στο «ραχάτι» με το οποίο αντιμετωπίστηκαν υποθέσεις όπως αυτής για την αναβάθμιση των τεσσάρων φρεγατών MEKO 200HN και των αεροσκαφών Mirage 2000-5;

Αναρωτήθηκε ποτέ κανείς ποιες διαφορές θα υπήρχαν εάν οι αποφάσεις αυτές είχαν ληφθεί έγκαιρα; Χωρίς περισσότερες λεπτομέρειες… Όταν η ελληνική κοινωνία βομβαρδιζόταν καθημερινά με πομπώδεις διατυπώσεις για τις εξοπλιστικές αποφάσεις στον τομέα της Αεροπορίας και του Ναυτικού, μήπως οφείλεται πλέον μια επιχειρησιακή αποτίμηση με γνώμονα την κατάσταση που κληθήκαμε να αντιμετωπίσουμε;

Καταληκτικά, ανεξαρτήτως της έκβασης της υπόθεσης με το καλώδιο: όποιος δεν εντοπίζει τον προβληματικό χαρακτήρα του χειρισμού της υπόθεσης εθελοτυφλεί. Προφανώς, μοναδικός τρόπος απόδειξης ότι η διαρρύθμιση που επελέγη δεν θα μας αφήσει ως «προίκα» διπλωματικά τετελεσμένα, είναι να δοθεί στη δημοσιότητα η γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Άγκυρα. Εκτιμάται πως δύσκολα θα δοθεί…

Ακόμα και αυτή καθαυτή η εμπλοκή της Γαλλίας δεν αποτελεί ευφυή διπλωματική κίνηση υπέρβασης του αδιεξόδου, αλλά επιβεβαίωση της φοβικότητας με την οποία προσεγγίζει η χώρα τον τουρκικό αναθεωρητισμό. Κι αυτό έχει διπλωματικό και αποτρεπτικό αποτύπωμα. Ό,τι κι αν υπαγορεύουν στον καθένα οι κομματικές παρωπίδες.

Και ένα τελευταίο. Πώς συνάδει, όσοι ισχυρίζονται ότι δεν θα μας απασχολήσει στο μέλλον κάποιο διπλωματικό τετελεσμένο από την υπόθεση με το καλώδιο, να επιχαίρουν για την υποδοχή του προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκου Χριστοδουλίδη στην Τουρκία, αφού η Τουρκία υποχρεώθηκε να τον υποδεχθεί, παρότι δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία; Καθότι υπονοούν διπλωματικό τετελεσμένο…

Σε συνεργασία με το defence-point.gr