Τι εξηγεί την στενή συνεργασία Ισπανίας-Τουρκίας

Γιατί η Ισπανία δεν επέτρεψε στις ΗΠΑ να χρησιμοποιήσουν τις βάσεις της; Ειδικοί που παρακολουθούν στενά τις σχέσεις των δύο χωρών υποστηρίζουν ότι αυτή η κατάσταση είναι αποτέλεσμα μιας σιωπηλής προσέγγισης που διαρκεί εδώ και χρόνια μεταξύ Ισπανίας και Τουρκίας. Σε αυτό επισημαίνεται ότι καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν τα κοινά συμφέροντα των δύο χωρών στη νότια πτέρυγα του ΝΑΤΟ, καθώς και οι περιφερειακές κρίσεις που γίνονται όλο και πιο αισθητές τα τελευταία χρόνια.

Σε ποιους τομείς γίνεται πιο αισθητή η προσέγγιση; Η Ισπανία θεωρείται μία από τις χώρες της ΕΕ και του ΝΑΤΟ με τις οποίες η Τουρκία διατηρεί τις πιο ομαλές σχέσεις. Για περισσότερα από 10 χρόνια, η Ισπανία διατηρεί, υπό την ομπρέλα του ΝΑΤΟ, συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας Patriot στο Ιντσιρλίκ. Χιλιάδες Ισπανοί στρατιώτες έχουν υπηρετήσει εκεί μέχρι σήμερα. Ο Ρικάρντο Γκάσκο, συντονιστής του προγράμματος εξωτερικής πολιτικής στο Ινστιτούτο Πολιτικών Ερευνών της Κωνσταντινούπολης (IstanPol), δηλώνει ότι η ανάπτυξη των Patriot αποτελεί ένδειξη ότι η Μαδρίτη βλέπει την Τουρκία ως σύμμαχο πρώτης γραμμής.

Ο καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Γρανάδας, Αλμπέρτο Μπουένο, σημειώνει ότι οι σχέσεις ανάγονται στις αρχές της δεκαετίας του 2000, συμπεριλαμβανομένης της περιόδου του πρώην πρωθυπουργού της Ισπανίας Χοσέ Λουίς Ροντρίγκες Θαπατέρο (2004-2011). Ο Θαπατέρο, που ήταν γνωστός για τη στήριξή του στην ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ, παρέμεινε δημοφιλής στην Τουρκία.

Σύμφωνα με τον Μπουένο, σε στρατηγικό επίπεδο, η ανάπτυξη των Patriot ενίσχυσε τους αμυντικούς δεσμούς μεταξύ των δύο χωρών και άνοιξε νέες προοπτικές στη βιομηχανία. «Σε στρατιωτικό-επιχειρησιακό επίπεδο, η ανάπτυξη επέτρεψε στην Ισπανία να αποκτήσει εμπειρία, να βελτιώσει τις δυνατότητές της και να αποκομίσει οφέλη, καθιστώντας την αποστολή πολύτιμη πέρα από τον συμβολισμό», προσθέτει.

Ο ερευνητής στο Κέντρο Διεθνών Σχέσεων της Βαρκελώνης, Σαμουέλε Αμπράμι, επισημαίνει ότι η ανάπτυξη των Patriot στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ σηματοδοτεί αμοιβαία εμπιστοσύνη, αλλά δεν θα πρέπει να υπερτιμάται. Για την τουρκική αντίληψη, σχολιάζει: «Αυτή η διαρκής επιχειρησιακή δέσμευση δημιούργησε με τον χρόνο σχέσεις συνεργασίας, δια-λειτουργικότητα και εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο στρατών. Για την Άγκυρα, η Ισπανία θεωρείται σύμμαχος πρόθυμος να αναλάβει πραγματικό κόστος για την ασφάλεια της Τουρκίας»

Σχέση χωρίς τριβές

Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι δύο χώρες διατηρούν εδώ και χρόνια, σχεδόν χωρίς προβλήματα, αγαστές σχέσεις. Πώς εξηγείται αυτό; Ο Αμπράμι επισημαίνει ότι η Ισπανία δεν είχε ποτέ εδαφικές διαφορές με την Τουρκία, δεν αποτελεί αντίπαλο στην Ανατολική Μεσόγειο και το τουρκικό ζήτημα δεν έχει πολιτικοποιηθεί σημαντικά στην εσωτερική της πολιτική.

«Σε αντίθεση με τη Γαλλία, τη Γερμανία ή την Ελλάδα, η Μαδρίτη δεν βλέπει την Άγκυρα ως ανταγωνιστή ή παίκτη που μπλοκάρει αποφάσεις. Θέματα που σχετίζονται με τη διασπορά και τη συζήτηση για την ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ ήταν ιστορικά πιο έντονα σε χώρες όπως η Γερμανία και η Γαλλία, ενώ στην Ισπανία παρέμειναν περιορισμένα», λέει. Ο Γκάσκο προσθέτει ότι αυτή η θέση επιτρέπει στη Μαδρίτη «μεγαλύτερη ανεξαρτησία και ευελιξία» στην πολιτική της απέναντι στην Τουρκία.

Σε νέα φάση η ΕΕ με την Τουρκία

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η σιωπηλή προσέγγιση έχει πλέον εισέλθει σε μια νέα φάση. Οι συγκρούσεις από την Ουκρανία έως το Ιράν και οι αλλαγές στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας θεωρούνται καθοριστικοί παράγοντες. Σύμφωνα με τον Γκάσκο, η στρατηγική σημασία της Τουρκίας για την Ευρώπη και το ΝΑΤΟ έχει αυξηθεί αισθητά λόγω των κρίσεων αυτών. Ωστόσο, εκτιμά ότι αυτή η νέα αισιοδοξία είναι αποτέλεσμα επείγουσας ανάγκης και περιορίζεται κυρίως στον αμυντικό τομέα. Η τουρκική εταιρεία Baykar ανακοίνωσε στις αρχές του 2025 συνεργασία με τον ιταλικό κολοσσό Leonardo. Παράλληλα, υπογράφηκε συμφωνία ύψους 2,6 δισ. ευρώ για την πώληση των εκπαιδευτικών αεροσκαφών Hürjet στην Ισπανία.

Ο Αμπράμι επισημαίνει επίσης ότι η αβεβαιότητα σχετικά με τη δέσμευση των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, ωθεί χώρες όπως η Ισπανία και η Τουρκία να ενισχύσουν τις πραγματιστικές συνεργασίες τους. Σύμφωνα με τον ίδιο, προγράμματα όπως το SAFE, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας και το PESCO μετασχηματίζουν την ευρωπαϊκή άμυνα, αλλά αναδεικνύουν και αδυναμίες. Σε αυτό το πλαίσιο, η Τουρκία προβάλλει ως σημαντικός εταίρος λόγω της ταχύτητας υλοποίησης έργων όπως το Hürjet και το KAAN.

Ο Αμπράμι σημειώνει ότι οι κοινές θέσεις σε ζητήματα όπως η Γάζα ενισχύουν την αντίληψη σύγκλισης. Ωστόσο, τονίζει ότι δεν υπάρχει πλήρης πολιτική σύγκλιση, λόγω διαφορών σε θέματα δημοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Υπενθυμίζεται ότι ο Σάντσεθ επισκέφθηκε τον πρόεδρο Ερντογάν στην Κωνσταντινούπολη τον Μάιο του 2025 και στη συνέχεια υποστήριξε τον Ιμάμογλου σε διεθνή συνάντηση.

Ο Αμπράμι θεωρεί ότι το ισπανικό μοντέλο δεν μπορεί να αντιγραφεί εύκολα, αλλά δείχνει ότι η αμυντική συνεργασία μπορεί να προχωρήσει ακόμη και όταν η πολιτική ένταξης μπλοκάρει. «Διαχωρίζοντας την ασφάλεια από την ένταξη, η Μαδρίτη συνέβαλε στην κανονικοποίηση της Τουρκίας ως λειτουργικού παράγοντα ασφάλειας στο πλαίσιο ΕΕ-ΝΑΤΟ», λέει.

Ο Γκάσκο εκτιμά ότι υπάρχει παράθυρο ευκαιρίας για πιο θεσμική ενσωμάτωση της Τουρκίας. «Αν οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων της ΕΕ λειτουργούσαν διαφορετικά, θα μπορούσαν να δημιουργηθούν περισσότερα εργαλεία επιρροής», σημειώνει. Ο Αμπράμι καταλήγει ότι η μη ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ δεν εμποδίζει την ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών συνεργασίας στους τομείς της ασφάλειας και της οικονομίας.