Βαρύς ο φόρος αίματος στους αμάχους από τα drones

«Καταγράφουμε σήμερα διπλάσιες ένοπλες συρράξεις απ’ ό,τι πριν από 15 χρόνια και τετραπλάσιες απ’ ό,τι πριν από 30 χρόνια», τόνισε η Μιριάνα Σπόλιαριτς, κατά τη διάρκεια της Διάσκεψης του Μονάχου για την Ασφάλεια. «Όμως δεν πρόκειται μόνο για ζήτημα αριθμού των συγκρούσεων: Yπάρχει επίσης ζήτημα έντασης, κλίμακας, και το γεγονός ότι οι ένοπλες συγκρούσεις χειροτερεύουν εξαιτίας της ταχείας τεχνολογικής προόδου, ιδίως ως προς τους εξαναγκαστικούς εκτοπισμούς. Επίσης τα drones χρησιμοποιούνται εναντίον στρατιωτικών και, ολοένα περισσότερο, εναντίον αμάχων. Οι πόλεμοι έχουν μεταμορφωθεί σε πολέμους όχι εναντίον όσων φέρουν όπλα, αλλά εναντίον αμάχων, κατά τρόπο εσκεμμένο», ανέφερε.

«Αν καταλύεις τους κανόνες του πολέμου, αν λες “θα κερδίσω αυτόν τον πόλεμο με κάθε τίμημα, δεν υπάρχει κανένας κανόνας”, στέλνεις μήνυμα σε όλους όσοι φέρουν όπλα πως τα πάντα επιτρέπονται. Κι είναι ζήτημα χρόνου προτού εκραγεί βόμβα στη δική σου πόλη. Οι νέες τεχνολογίες και η εξάπλωση των ενόπλων οργανώσεων το κάνουν εφικτό αυτό σήμερα», είπε η επικεφαλής της ΔΕΕΣ.

Εκείνο που δεν ανέφερε όμως η Σπόλιαριτς είναι το γεγονός ότι οι περισσότεροι άμαχοι που σκοτώνονται (και στις δύο πλευρές του πολέμου στην Ουκρανία) είναι “παράπλευρες απώλειες”, από τη διασπορά θραυσμάτων drones ή πυραύλων. Καθώς δηλαδή οι αντιμαχόμενοι χρησιμοποιούν ευλόγως την αεράμυνά τους για τις επιθέσεις της άλλης πλευράς, στοχεύουν και καταστρέφουν τα εκατοντάδες εχθρικά drones που καθημερινά υπερίπτανται οικισμών ή δρόμων.

Παράπλευρες απώλειες

Το σμήνος drones που αρχικά είχε ως στόχο π.χ. μια ενεργειακή υποδομή ή μία στρατιωτική εγκατάσταση, εξουδετερώνεται εν πτήσει, χωρίς κανείς να μπορεί να ελέγξει το πού θα πέσουν τα θραύσματά του. Κι αν δεν εκραγεί στον αέρα κατά την κατάρριψη, συχνά το φορτίο του εκρήγνυται στο σημείο πτώσης.

Η πικρή αλήθεια είναι ότι ο “εναγκαλισμός” των drones ως τρόπος πολέμου, που στοιχίζει λιγότερες ζωές ενστόλων, έμμεσα αποδέχεται την απώλεια αμάχων, καθώς η κατάρριψη πυραύλου και drone δεν μπορεί ποτέ να γίνει με τρόπο μη απειλητικό για οιονδήποτε βρίσκεται κάτω από το σημείο κατάρριψης. Η κατάρριψη πυραύλων είναι πολύ απειλητική για τους ίδιους λόγους, όμως δεν εκτοξεύονται 200 πύραυλοι την ημέρα – κανένα κράτος δεν έχει αυτή τη δυνατότητα.

Οι πύραυλοι έχουν κόστος άνω των 10-15 εκατ. δολαρίων, αν και υπάρχουν φθηνότεροι των 3-5 εκατ. Είναι πάντως πολύ πιο ακριβό όπλο, το οποίο επιπλέον είναι “μιας χρήσης”, ενώ το drone μπορείς να το ξαναχρησιμοποιήσεις, αν δεν καταρριφθεί. Το μικρό μη επανδρωμένο όχημα μπορεί να παίξει το ρόλο της εμπροσθοφυλακής, του ιχνηλάτη, της αναγνώρισης και της κατασκοπείας, χωρίς να κινδυνεύει ο χειριστής του.

Μπορεί να κάνει ηλεκτρονικό πόλεμο παρεμποδίζοντας επικοινωνίες και να συλλέγει πληροφορίες, ή να παραπληροφορεί και να αποπροσανατολίζει τον εχθρό. Οι πύραυλοι παραμένουν καταλληλότεροι για την προσβολή στόχων, όπου απαιτείται η μέγιστη καταστρεπτική ισχύς, αλλά ο πόλεμος φθοράς διεξάγεται αποτελεσματικότατα και με τα συγκριτικά φθηνότερα drones. 

“Αυτό είναι το κύριο πρόβλημα;”

Θα έχει δίκιο βέβαια κάποιος να πει ότι σε άλλες εποχές και άλλους πολέμους χάθηκαν (και χάνονται) αμέτρητες ζωές αμάχων, χωρίς να φταίνε τα drones. Ή θα πει κάποιος, “ασχολείστε στα σοβαρά με θανάτους αμάχων από drones, τη στιγμή που μας απειλεί πλέον ο πυρηνικός πόλεμος;” Όμως η μάνα του Ουκρανού ή Ρώσου (Σομαλού ή Κούρδου) 12χρονου που είχε πάει στο πατρικό χωράφι του και σκοτώθηκε από θραύσμα drone θα απαντήσει: “Είστε τυχεροί που τα δικά σας παιδιά δεν ζουν αυτή την απειλή”.

Το ότι άλλα όπλα είναι πιο απειλητικά για τον άμαχο, δεν είναι ικανός λόγος για να κάνουμε ότι δεν βλέπουμε την απειλή των όπλων που θαυμάζουμε. Βέβαια όταν τα πράγματα φτάνουν εκεί, ο άμαχος ξέρει ότι σκοτώνονται κάποιοι ένστολοι για να μη σκοτωθεί εκείνος. Ο πόλεμος συνιστά απειλή αφανισμού για μάχιμους και άμαχους και απόμαχους. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να κάνουμε τα στραβά μάτια στα μειονεκτήματα κάθε όπλου που “θαυμάζουμε”, επειδή περιορίζει τις απώλειες σε πιλότους και θεωρητικά μειώνει το κόστος και σε χρήμα;

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έδειξε ότι εκτοξεύονται με σχετική ευκολία πάνω από 100-200 drones υψηλού κόστους ημερησίως και αν υπολογιστούν αθροιστικά για τους αντιμαχομένους, πάνω από 300 πανάκριβα drones την ημέρα. Συχνά εκτοξεύονται πολύ λιγότερα drones, αλλά και τότε ακόμη, χάνονται άμαχοι ή πλήττονται σπίτια αμάχων, σε περιπτώσεις κατάρριψης, ή κακής πλοήγησης από τον χειριστή.

Οι καταρρίψεις των όπλων αυτών αναγκαστικά εκθέτουν αμάχους, χωρίς να υπάρχει από καμία πλευρά η πρόθεση να σκοτωθούν παιδιά, ή γέροντες. Εντούτοις, παρότι και οι δύο αντιμαχόμενοι σε κάθε πόλεμο, υποστηρίζουν ότι δεν στοχεύουν σε αμάχους, οι παράπλευρες απώλειες είναι στο κάδρο τους ως αποδεκτές. Αν π.χ. κάποιος στοχεύει ομάδα στρατιωτικών που έχει καταλύσει σε ξενοδοχείο, θα πληρώσουν τη νύφη και άμαχοι που μπορεί να μένουν εκεί ή να περνούν, ή από εκεί ή είναι απλώς εργαζόμενοι στο χώρο. Έμμεσα αποδέχονται και τις απώλειες αμάχων από τις καταρρίψεις των drones, σε σημεία που δεν έχουν καμία εγγύτητα με το μέτωπο.

Οι αριθμοί

Δεν μπορούμε να ξέρουμε με βεβαιότητα αν τα στοιχεία που δίνουν οι εμπόλεμοι ευσταθούν, διότι ισχύει η λογοκρισία εξαιτίας του πολέμου και τα επίσημα ντοκουμέντα δεν λένε πάντα την αλήθεια. Επίσης γίνεται και προπαγάνδα μέσω αυτών των αριθμών. Οπότε μπορούμε να αναφέρουμε με επιφύλαξη μόνον όσα δηλώνουν οι εμπόλεμοι, ο καθένας από πλευράς του.

Η οργάνωση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων το ΟΗΕ στην Ουκρανία, εκτιμά ότι από drones το 2025 σκοτώθηκαν 577 άμαχοι και τραυματίσθηκαν 3.288, σε σύγκριση με 226 νεκρούς και 1.528 τραυματίες το 2024 από τα ίδια μέσα. Οι ουκρανικές αρχές δίνουν μεγαλύτερο αριθμό και αναφέρουν ότι από drones το 2025 σκοτώθηκαν 1.376 άμαχοι και τραυματίσθηκαν 10.089 και ότι το 2024 είχαν σκοτωθεί 460.

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του ρωσικού Υπουργείου Εξωτερικών, ο αριθμός των αμάχων που σκοτώθηκαν άμεσα από επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη το 2025 ήταν 392 άτομα και από τις αρχές του 2026 μέχρι τα τέλη Ιανουαρίου, 50 άμαχοι. Δίνουν και αριθμό χιλιάδων τραυματιών αμάχων οι Ρώσοι, αλλά περιλαμβάνουν σε αυτόν και όλους, όσους τραυματίσθηκαν από οιοδήποτε όπλο.

Επιπλέον, υπάρχουν και οι απώλειες που είναι αδύνατον να υπολογιστούν και τις γνωρίζει καλά η Ελλάδα, από την “οικονομική κρίση” της και μετά: Όλοι εκείνοι που χάνονται λόγω φτώχειας, ή μειωμένων παροχών υγείας. Τα drones είναι μεν φθηνότερα από τους πυραύλους,, αλλά επειδή ακριβώς χρησιμοποιούνται μαζικά, στοιχίζουν πάρα πολλά λεφτά στις εμπόλεμες χώρες. Αυτό το οικονομικά κόστος αναπόφευκτα μετακυλίεται στους λαούς – και μιλάμε για δισεκατομμύρια. Το δε κόστος των πολέμων δεν το πληρώνουν μόνον οι άμεσα εμπλεκόμενοι, αλλά και οι σύμμαχοί τους, όμως αυτό είναι ένα άλλο τεράστιο θέμα από μόνο του.

Το κόστος από τον πόλεμο drones

Ένα τουρκικό drone Bayraktar πωλείται σε μια τιμή μεταξύ δύο έως πέντε εκατομμυρίων δολαρίων και ένα αμερικανικό μπορεί να φτάνει και τα 100.000 δολάρια. Όταν λοιπόν μια χώρα αναλώνει σε επιθέσεις 100 τέτοια drones σε ένα 24ωρο, σημαίνει ότι εκείνη την ημέρα ξόδεψε 200 έως 500 εκατομμύρια δολάρια! Αν το κάνει δύο φορές, ο λαός αυτός καλείται να πληρώσει ένα δισεκατομμύριο δολάρια, καθώς αυτό το τεράστιο κόστος μοιραία πληρώνεται από τα εμπόλεμα κράτη, κόβοντας από άλλες κοινωνικές παροχές, είτε άμεσα, είτε μεσοπρόθεσμα.

Δεν υπάρχει εμπόλεμη χώρα που μετά την ειρήνευση η ζωή της επανήλθε στην προπολεμική κατάστασή της, γιατί η φτώχεια απλώνεται αστραπιαία σε όλη την επικράτεια, με όσα αυτό συνεπάγεται για την κατάλληλη διατροφή, την ιατρική φροντίδα και τις θεραπείες, που κάτω από κανονικές συνθήκες θα έσωζαν ζωές. Αυτές οι “κανονικότητες” μετά τον πόλεμο γίνονται όραμα για το μέλλον.

Υπάρχουν φυσικά και πολύ φθηνότερα drones, με κόστος 30.000-50.000 δολάρια, ή και με 10.000 δολάρια. Πολλά από αυτά είναι φθηνά επειδή πετάνε μόνον για παραπλανητικούς λόγους, ώστε να αποπροσανατολίζουν την αεράμυνα του εχθρού. Όμως ακόμα κι αυτά τα φθηνά drones, όταν καταστρέφονται κατά εκατοντάδες, κάπου πέφτουν. Μπορεί να μην μεταφέρουν εκρηκτικά, αλλά απειλούν σε σημεία όπου οι άνθρωποι δεν έχουν κανονικά κανένα λόγο να προστατεύονται ανήσυχοι, αφού είναι πολύ μακριά από το μέτωπο.

Παράλληλα χρησιμοποιούνται και “πάμφθηνα” drones. Οι Ουκρανοί υποστηρίζουν ότι τα δικά τους μικρά drones κοστίζουν μόλις 800 δολάρια. Αυτά φέρονται να εκτοξεύονται κατά χιλιάδες κυρίως στο μέτωπο, γιατί τα χειρίζεται στρατιώτης μέσω κάμερας (ας πούμε σαν το playstation) και κατά κανόνα αυτό μπορεί να γίνει σε απόσταση ενός, έως το πολύ 10 χιλιομέτρων. Κάποια μπορούν να ανακατευθυνθούν και από απόσταση 20χλμ, χωρίς αυτό να είναι διασταυρωμένο.

Το θέμα είναι ότι, “η φακή τρώει το λάδι”, γιατί αν μια χώρα μαζί με τα εκατό “σούπερ” drones, πετάει και εκατό drones των 10.000 δολαρίων την ημέρα για παραπλάνηση, ο αποπροσανατολισμός του εχθρού τής στοιχίζει ένα εκατομμύριο δολάρια. Αν αυτά τα “μικρά” ποσά αθροιστούν στον υπερ-τετραετή πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας, η σούμα είναι ιλιγγιώδης. Και οι λαοί αυτοί αναγκαστικά θα πληρώσουν το άθροισμα με δανεικά και όσα αυτός ο δανεισμός συνεπάγεται, σε έναν νέο πόλεμο οικονομικής μορφής που θα συνθλίψει κάθε κανονικότητα.

Απώλειες λόγω χρεοκοπιών 

Στην Ελλάδα με τα “μέτρα λιτότητας” αυξήθηκαν οι θάνατοι κυρίως στους άνω των 55 ετών κατά 2.500 κατ’ έτος (υπερβάλλουσα θνησιμότητα), ενώ παράλληλα αυξήθηκαν κατά 35% και οι αυτοκτονίες, όπως και οι φόνοι ειδικά από ψυχικά ασθενείς, μια που οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας είναι από τις πρώτες που πλήττονται υπό αυτές τις συνθήκες. Ο πληθυσμός της χώρας μας μειώθηκε κατά τουλάχιστον 355.000 άτομα μέσα σε επτά χρόνια (περίπου 2010-2017), λόγω του συνδυασμού μειωμένων γεννήσεων και αυξημένων θανάτων, χώρια ο αριθμός νέων που “χάθηκε” λόγω μετανάστευσης.

Η οικονομική κρίση λειτούργησε ως καταλύτης για την αύξηση της θνησιμότητας, επιδεινώνοντας την ποιότητα ζωής και μειώνοντας την αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών υγείας. Αυτά μοιάζουν πολυτέλειες όταν καλούν το γιο σου στο μέτωπο, αλλά αν είναι από τους τυχερούς και με το καλό, γυρίσει, θα πρέπει να αντιμετωπίσει πάνω από 20 χρόνια μεγάλης δυσπραγίας, που όλοι ξέρουμε ότι στοιχίζει ζωές…