Απειλούν οι διαδηλώσεις την δομή εξουσίας στο Ιράν;

Ταυτόχρονα, η ισοτιμία του ιρανικού ριάλ έχει σημειώσει δραματική πτώση στα τέλη του Δεκεμβρίου. Τα κύρια αίτια των ανωτέρω δυσχερών οικονομικών συνθηκών είναι η νομισματική πολιτική του υπουργείου Οικονομικών και κατ’ επέκταση της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν, ο διοικητής της οποίας σημειωτέον αντικαταστάθηκε αμέσως μετά την έναρξη των διαμαρτυριών, καθώς επίσης κι οι σκληρές διεθνείς κι αμερικανικές κυρώσεις. Στα προειρημένα πρέπει να προστεθεί κι η υδατική κρίση της χώρας, απότοκη μιας άνευ προηγουμένου πολυετούς ξηρασίας, για να αντιληφθεί κανείς τη μεγάλη εικόνα των προκλήσεων του Ιράν.

Είναι, επομένως, εύλογο να εκδηλώνεται συσσωρευμένη δυσαρέσκεια για τη μείωση του βιοτικού επιπέδου του μέσου πολίτη. Άλλωστε, τα συλλαλητήρια είναι σύνηθες φαινόμενο στην Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, καθώς διαθέτει μια δυναμική και διεκδικητική κοινωνία. Φαίνεται προσώρας πως οι εν εξελίξει διαδηλώσεις στο Ιράν έχουν μικρότερη συμμετοχή και διασπορά από εκείνες 2022-2023, που ξέσπασαν με αφορμή τον τραγικό θάνατο της Μαχσά Αμινί, κι είχαν ως κύριο σύνθημα το “Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία” (Zan, Zendegi, Azadi).

Οι τρέχουσες διαδηλώσεις ξεκίνησαν σε εμπορικά κέντρα κι εμπορικούς δρόμους στο κέντρο της Τεχεράνης από καταστηματάρχες που πωλούν smartphones κι άλλες εισαγόμενες ηλεκτρονικές συσκευές, ένεκα της υποχώρησης του ριάλ σε ιστορικό χαμηλό έναντι του δολαρίου (1,42 εκατομμύρια ριάλ / 1 δολάριο) την περασμένη Κυριακή στις 28 Δεκεμβρίου. Η υποτίμηση πλήττει σφόδρα τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες. Ακολούθησαν απεργίες εμπόρων στο Μεγάλο Παζάρι και κινητοποιήσεις φοιτητών σε πανεπιστήμια της ιρανικής πρωτεύουσας. Επίσης, ξέσπασαν διαμαρτυρίες σε άλλες μεγάλες πόλεις της χώρας.

Οφείλεται να επισημανθεί ότι στις αρχικές ειρηνικές συγκεντρώσεις συμμετείχαν ακόμη κι υποστηρικτές του συστήματος της Ισλαμικής Δημοκρατίας, οι οποίοι είναι αγανακτισμένοι με την κυβέρνηση του μεταρρυθμιστή Μασούντ Πεζεσκιάν, κι όχι με τον Ανώτατο Ηγέτη της χώρας. Φαίνεται ότι αυτή τη στιγμή οι κινητοποιήσεις στην Τεχεράνη έχουν πλέον καταλαγιάσει. Απεναντίας παρατηρούνται σποραδικές διαδηλώσεις και βίαιες ταραχές από ομάδες σε μικρές πόλεις της περιφέρειας, κυρίως στο δυτικό Ιράν.

Τα έκτροπα λαμβάνουν χώρα ως επί το πλείστον τη νύχτα. Οι τελευταίοι ανεπίσημοι υπολογισμοί κάνουν λόγο για τουλάχιστον 10 νεκρούς. Το γεγονός ότι οι ιρανικές αρχές δεν έχουν διακόψει την πρόσβαση στο διαδίκτυο, το οποίο έχουν πράξει σε προηγούμενες διαδηλώσεις (2019, 2022), δείχνει ότι προς το παρόν δεν ανησυχούν σε υπαρξιακό βαθμό.

Οι δηλώσεις Πεζεσκιάν-Χαμενεΐ

Όσον αφορά την αντίδραση των κορυφαίων αξιωματούχων της χώρας, ο Ιρανός πρόεδρος, Μασούντ Πεζεσκιάν, δήλωσε τη Δευτέρα στις 29 Δεκεμβρίου ότι η κυβέρνησή του είναι ανοικτή να ξεκινήσει διάλογο με εκπροσώπους των ειρηνικών διαδηλωτών. Από τη μεριά του, ο Αλί Χαμενεΐ, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, ξεκαθάρισε στις 3 Ιανουαρίου ότι «η διαμαρτυρία είναι νόμιμη, αλλά η διαμαρτυρία είναι διαφορετική από τα έκτροπα… το να μιλάς στον διαδηλωτή είναι διαφορετικό από το να μιλάς στον ταραχοποιό. Το να μιλάς στον ταραχοποιό είναι ανώφελο, κι ο ταραχοποιός πρέπει να μπει στη θέση του».

Κατακεραύνωσε το ότι «μια ομάδα μισθοφόρων που προσλήφθηκαν από τον εχθρό διείσδυσαν στις τάξεις των καταστηματαρχών και των εμπόρων, και φώναζαν συνθήματα κατά του Ισλάμ, κατά του Ιράν και κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας». Εν ολίγοις, διαμήνυσε ότι θα υπάρξει σκληρή αντιμετώπιση των ταραχοποιών στοιχείων. Τέλος, κατήγγειλε ότι «η ανεξέλεγκτη άνοδος των τιμών των ξένων νομισμάτων [έναντι του ριάλ] δεν είναι φυσική κι είναι έργο του εχθρού, το οποίο πρέπει να σταματήσει».

Κατακλυσμός παραπληροφόρησης 

Οφείλεται να επισημανθεί ότι παρατηρείται στα social media ένας βομβαρδισμός εσκεμμένης παραπληροφόρησης για τις διαδηλώσεις στο Ιράν. Συγκεκριμένα, εμφανίζονται βίντεο που έχουν υποστεί επεξεργασία μέσω της τεχνητής νοημοσύνης, ή μέσω προσθήκης αντικαθεστωτικών και φιλομοναρχικών συνθημάτων. Επιπλέον, αποδείχθηκε ότι άλλα βίντεο είναι αντλημένα από παλαιότερες πορείες διαμαρτυρίας.

Συνεπώς, οι πηγές πληροφόρησης πρέπει επιλέγονται προσεκτικά, καθότι είναι πονηροί γεωπολιτικοί καιροί. Το Ισραήλ παίζει τα ρέστα του με ψυχολογικές, κι όχι μόνο, επιχειρήσεις, για να πλήξει θανάσιμα τον κύριο αντίπαλό του. Το διακύβευμα είναι πολύ μεγάλο για την περιφερειακή ισορροπία ισχύος. Εάν υποθετικά βγει η Ισλαμική Δημοκρατία από τη μέση, τότε η Χεζμπολά θα βρεθεί στο χείλος του γκρεμού κι η παλαιστινιακή αντίσταση κατά πάσα πιθανότητα θα εκλείψει, με αποτέλεσμα να εδραιωθεί μια ισραηλινή ηγεμονία στην περιοχή. Ως εκ τούτου, είναι αναμενόμενο το εβραϊκό κράτος να επιχειρήσει να εκμεταλλευτεί οπορτουνιστικά στον μέγιστο βαθμό την παρούσα συγκυρία.

Υπό αυτό το φόντο, έχουν δημοσιευθεί βιντεοσκοπημένα πλάνα όπου ειρηνικοί διαδηλωτές απομακρύνουν προβοκάτορες που έχουν παρεισφρήσει ανάμεσα στις τάξεις τους. Επίσης, οι ιρανικές αστυνομικές αρχές ανακοίνωσαν ότι έχει συλληφθεί ένας διαδηλωτής που έφερε περίστροφο. Επίσης, το uπουργείο Πληροφοριών του Ιράν γνωστοποίησε ότι ανακάλυψε 100 πιστόλια που είχαν παράνομα διοχετευθεί από τα δυτικά ιρανικά σύνορα.

Επιπλέον, η Ραδιοτηλεόραση της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν ανέφερε ότι ομάδα ανδρών επιτέθηκε με ημι-βαρέα όπλα εναντίον διάφορων κρατικών εγκαταστάσεων, μεταξύ των οποίων και στρατιωτικών, στην περιοχή Μαλεκσαχί της επαρχίας Ιλάμ. Μάλιστα, τόνισε ότι ανακαλύφθηκε ισραηλινή χειροβομβίδα που ανήκε στους επιτιθέμενους. Σημειώνεται ότι η Μοσάντ διακήρυξε σε ανάρτησή της στον περσόφωνο λογαριασμό της στο “X” ότι βρίσκεται δίπλα στους Ιρανούς διαδηλωτές με φυσική παρουσία, κάτι που ανέφερε επίσης ο πρώην Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ κι άλλοτε διευθυντής της CIA Μάικ Πομπέο.

Υπάρχει δυσαρέσκεια αλλά δεν είναι μονοσήμαντη

Τα ανωτέρω δεν αναιρούν το γεγονός ότι υπάρχει πράγματι ένα τμήμα της ιρανικής κοινωνίας που δεν θέλει την Ισλαμική Δημοκρατία. Παράλληλα, όμως, δεν αποτελεί μια ομοιογενή μάζα ως προς τις στοχεύσεις, καθότι κάποιοι εξ αυτών επιθυμεί την παλινόρθωση ενός αυταρχικού-εθνικιστικού μοναρχικού καθεστώτος, άλλοι πάλι θέλουν ένα αβασίλευτο κοσμικό δημοκρατικό πολίτευμα και, τέλος, ορισμένοι επιζητούν ένα σοσιαλιστικό σύστημα. Συν τοις άλλοις, έχει παρατηρηθεί ότι στις ταραχές συμμετέχουν αρκετοί ανήλικοι, ορισμένοι εκ των οποίων διολισθαίνουν στον βανδαλισμό ιδιωτικών και δημόσιων περιουσιών.

Εν πάση περιπτώσει, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν εξακολουθεί να διατηρεί έναν σημαντικό πυρήνα υποστηρικτών, ο οποίος μάλιστα είναι πρόθυμος να κινητοποιηθεί υπέρ του συστήματος. Ήδη έχουν πραγματοποιηθεί αντιδιαδηλώσεις που εκφράζουν την υποστήριξή τους προς την Ισλαμική Δημοκρατία. Πέραν τούτου, υπάρχουν, επίσης, Ιρανοί που ναι μεν δεν είναι ενθουσιασμένοι με το σύστημα, αλλά προκρίνουν, δε, τη σταθερότητα στη χώρα και δεν επιθυμούν να βυθιστεί σε ένα αχαρτογράφητο χάος, που θα μπορούσε να έχει επικίνδυνα συμπαρομαρτούντα για τις οικογένειές τους, τις δουλειές τους, τις περιουσίες τους και την εδαφική ακεραιότητα του Ιράν.

Αναμφίλεκτα, η καταστολή διαδηλώσεων στο Ιράν είναι συχνά σκληρή. Φαίνεται προς το παρόν ότι υπάρχει μια σχετικά συγκρατημένη αντιμετώπιση. Ωστόσο, οι παρεμβατικές δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, του πρώην Ισραηλινού πρωθυπουργού Ναφτάλι Μπένετ κι Ισραηλινών υπουργών το μόνο που θα καταφέρουν είναι, όχι μόνο να προσφέρουν ένα άλλοθι στις ιρανικές αρχές να επιτείνουν τη δραστική αντιμετώπιση των ταραχών, αλλά και να διεγείρουν τα πατριωτικά αντανακλαστικά των Ιρανών, καθώς είναι ιδιαιτέρως ευαίσθητοι στις ξένες παρεμβάσεις – ένεκα του γεγονότος ότι η χώρα τους έχει ταλαιπωρηθεί ιδιαιτέρως στη σύγχρονη ιστορία της από αυτές.

Οι “απρόσεκτες” υπερβολές ελληνικών ΜΜΕ 

Σε αυτό το σημείο οφείλεται να σημειωθεί η χαμηλή ποιότητα των περισσότερων ελληνικών μέσων ενημέρωσης όσον αφορά τη δημοσιογραφική κάλυψη των ιρανικών διαδηλώσεων. Αν και δεν τα διαβάζω σε γενικές γραμμές, αυτή τη φορά είχα την περιέργεια λόγω της ερευνητικής μου ειδίκευσης να δω πώς μεταδίδουν τις διαδηλώσεις στο Ιράν. Η κοινή συνιστάμενη τους είναι ότι έχουν παντελή έλλειψη γνώσης των παραδοξοτήτων κι αντινομιών της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν.

Επίσης, υιοθετούν με προθυμία fake news από αναξιόπιστες πηγές και trolls του “X” κι αναπαράγουν άκριτα την ισραηλινή προπαγάνδα, προβαίνοντας ταυτόχρονα σε περιγραφές καρικατούρα του Ιράν. Ενδεικτικά, διάβασα ένα άρθρο που περιγράφει την Ισλαμική Δημοκρατία ως «δυστοπία». Σε ένα άλλο υποστηρίχθηκε βαρύγδουπα ότι η κατάσταση στο Ιράν είναι «εκτός ελέγχου», εκφράζοντας περισσότερο έναν ευσεβοποθισμό παρά τεκμηρίωση. Ένα άλλο ελληνικό δημοσίευμα παρουσιάζει τις διαδηλώσεις ως «φιλομοναρχική εξέγερση», παραθέτοντας αποκλειστικά ισραηλινές πηγές!

Μια άλλη αγαπητή πηγή των ελληνικών ΜΜΕ είναι το “Iran International”, το οποίο προσφωνούν ως ανεξάρτητο ενημερωτικό μέσο. Στην πραγματικότητα, για εμάς του ερευνητές του Ιράν, αλλά και για τους κατοίκους της εν λόγω χώρας, είναι ευρέως γνωστό ότι το “Iran International” είναι φιλο-σαχικό κι ότι χρηματοδοτείται από το Ισραήλ. Το συγκεκριμένο ειδησεογραφικό δίκτυο, που λειτουργεί παρά τις οικονομικές του ζημίες, έχει πιαστεί πολλές φορές να δημοσιεύει ψευδείς ειδήσεις. Ως εκ τούτου, δεν έχει καμία αξιοπιστία.

Προσφιλής είναι, επίσης, σε πλείστα ελληνικά μέσα ενημέρωσης οι κλισέ – με σκόπιμη αρνητική χροιά – χαρακτηρισμοί «το θεοκρατικό καθεστώς» και «το καθεστώς των μουλάδων», οι οποίοι δεν ανταποκρίνονται στην πολύ πιο σύνθετη πολιτειακή δομή και πραγματικότητα του Ιράν. Εάν επιθυμούν να βρουν μια χώρα που προσεγγίζει περισσότερο τη θεοκρατία, ας κοιτάξουν προς τη Σαουδική Αραβία. Και, φυσικά, δεν αναφέρουν ποτέ ονομαστικά ποιοι είναι αυτοί οι μουλάδες που τάχα διοικούν αποκλειστικά τη χώρα…

Στην πραγματικότητα, ο Αγιατολά Αλί Χαμενεΐ δεν αποφασίζει μόνος του σαν δεσπότης. Καθορίζει το γενικό επιτρεπτό πλαίσιο, αλλά όχι τις λεπτομέρειες των επιμέρους πολιτικών. Για την ακρίβεια, προτιμά οι κρίσιμες αποφάσεις να λαμβάνονται συλλογικά από τα κορυφαία κέντρα εξουσίας της χώρας με συναίνεση, τις οποίες ύστερα εθιμικά σχεδόν πάντοτε επικυρώνει. Συγκεκριμένα, αυτό λαμβάνει χώρα στο δωδεκαμελές κορυφαίο όργανο λήψης αποφάσεων της χώρας σε θέματα ασφάλειας κι εξωτερικής πολιτικής, το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας (ΑΣΕΑ), όπου αυτή τη στιγμή υπάρχουν μόνο δύο ιερωμένοι ως μόνιμα μέλη.

Το, δε, Υπουργικό Συμβούλιο του Ιράν έχει μόλις έναν κληρικό. Όσον αφορά τη Βουλή, οι κληρικοί είναι ελάχιστοι. Το ισχυρό Συνταγματικό Συμβούλιο (ή Συμβούλιο Περιφρούρησης του Συντάγματος), το οποίο λειτουργεί τρόπον τινά ως Άνω Βουλή, αποτελείται από έξι κληρικούς κι έξι νομικούς. Ωστόσο, η εξουσία του Συνταγματικού Συμβουλίου κάμπτεται από το Συμβούλιο Διάκρισης του Συμφέροντος του Συστήματος, το οποίο μπορεί να ανατρέψει τις αποφάσεις του πρώτου και στο οποίο η πλειονότητα είναι λαϊκοί. Κατά συνέπεια, το Ιράν “δεν έχει κολλήσει στη δεκαετία του 1980”, αφού έχει προβεί σε αρκετούς μετασχηματισμούς έκτοτε.

Τέλος, κάθε φορά που γίνονται διαδηλώσεις στο Ιράν τα περισσότερα ελληνικά ΜΜΕ σπεύδουν να διατρανώσουν ασυγκράτητα ότι η Ισλαμική Δημοκρατία είναι στο χείλος της κατάρρευσης, παρόλο που κάθε φορά διαψεύδονται. Εν ολίγοις, επαναλαμβάνουν το ισραηλινό αφήγημα και, κυρίως, διακαή πόθο. Τούτων δοθέντων, είναι πολύ νωρίς ακόμα, για να εξαχθούν απόλυτα συμπεράσματα.