Αρμενία: Υπό έκδοση το διαζύγιο με τη Ρωσία; – Αναποφάσιστο το 35%!

Δηλώνουν σε ποσοστό 85% ότι θα ψηφίσουν οπωσδήποτε, αλλά οι πιο πολλοί δεν μπορούν – ακόμα και στο “παρά πέντε” – να αποφασίσουν ποιος στην ευχή συνιστά την σχετικά καλύτερη επιλογή στην Αρμενία. Αγκιστρωμένοι στην μικρή αετοφωλιά που τους απόμεινε στον Καύκασο – που κι αυτή ακόμη συνεχίζει να χάνει από τα λιγοστά της εδάφη – πρέπει να αποφασίσουν αν έχουν περισσότερες πιθανότητες να επιβιώσουν με τους Δυτικούς, ή αν πρέπει να “κάτσουν στα αυγά τους” με τους Ρώσους.

Νόμιζαν ότι έχασαν τα πάντα με τη συνθήκη της Λωζάνης που δεν αναφέρει πουθενά τη λέξη Αρμένιος, που έδωσε συγχωροχάρτι στον Κεμάλ για τη γενοκτονία και τους παράτησε στη μοίρα τους σε μια απομονωμένη γωνιά στον Καύκασο, σνομπάροντάς τους ως σοβιετικούς. Όμως με την συντριπτική τους ήττα το 2023 από τους Αζέρους και εν συνεχεία με τις διαρκείς πιέσεις των τελευταίων για όλο και μεγαλύτερες παραχωρήσεις εδαφών, καταλαβαίνουν ότι πάντα μπορείς να χάσεις ακόμη περισσότερα, όσο κι αν υποχωρείς για “ήρεμα νερά”.

Αρμένιοι και Γεωργιανοί αποτελούν δύο πεισματάρικες χριστιανικές σταλιές, με μακραίωνη ιστορία σε ένα μάλλον εχθρικό περιβάλλον. Εντούτοις, τρώγονταν και μεταξύ τους. Στην πορεία, κρατώντας την μοναδική τους γλώσσα, οι Αρμένιοι αναγκαστικά διασπάστηκαν και έγιναν οι μισές περιοχές τους χανάτα της Περσίας και οι άλλες μισές προσπάθησαν να διεκδικήσουν την αυτονομία τους μέσα στο Βυζάντιο. Μετά ξαναμοιράστηκαν βίαια ανάμεσα στους Πέρσες, τους Οθωμανούς και τους Ρώσους. Σήμερα, πολλοί θέλουν να αποσπάσουν από τη ρωσική επιρροή τα απομεινάρια της Αρμενίας: την έχουν στο μάτι (οικονομικά) οι Δυτικοί και (εδαφικά) οι τουρκόφωνοι.

Συλλήψεις και συμφέροντα

Η ένταση στη προεκλογική περίοδο είναι μεγάλη. Οι ευρωπαϊστές, με επικεφαλής τον Νικόλ Πασινιάν, συνέλαβαν το τελευταίο δίμηνο 86 μέλη της αντιπολίτευσης (τα 26 στις 23 Μαΐου) με την κατηγορία της προδοσίας, ή της φοροδιαφυγής, ή της δωροδοκίας για εξαγορά ψήφων και τους προσάπτουν ότι είναι πράκτορες της Ρωσίας, επειδή τάζουν δουλειές σε όποιον τους ψηφίσει. Η Ρωσία εκτιμάται ότι δεν είναι αμέτοχη, αλλά σίγουρα όσοι είναι υπέρ των ισορροπιών με τη Μόσχα ή αντιευρωπαϊστές, δεν είναι μισθωμένοι πράκτορες, καθώς έχουν σαφή οικονομικά, οικογενειακά και προσωπικά κίνητρα.

Για παράδειγμα, πάρα πολλοί Αρμένιοι έχουν συγγενείς στην ρωσική ομοσπονδία – όπου ζουν περίπου 2,5 εκατομμύρια ομογενείς τους και απολαμβάνουν ειδικό καθεστώς. Αυτό τώρα απειλείται, γιατί η Ρωσία ξεκαθαρίζει ότι αν η Αρμενία “γίνει Ευρώπη”, πλέον οι Αρμένιοι θα πρέπει να ζητούν άδεια εργασίας. Παράλληλα οι Αρμένιοι παραγωγοί στηρίζουν την επιβίωσή τους στις εξαγωγές προς την Ρωσία, που απορροφά το 80% έως 90% των προϊόντων τους.

Αυτοί οι άνθρωποι απλά θέλουν να μείνουν στη σφαίρα επιρροής της Μόσχας για λόγους επαγγελματικής επιβίωσης και όχι επειδή είναι μισθωτοί πράκτορες του Κρεμλίνου ή προδότες, εκτός κι αν βεβαίως χαρακτηρίζονται προδότες και πράκτορες των Βρυξελλών όσοι θέλουν την ένταξη στην ΕΕ. Επιπλέον, πολλοί αντικυβερνητικοί αμφιβάλλουν, όχι μόνον για την στήριξη της Δύσης στο εδαφικό ή την οικονομική επιβίωση της δικής τους οικογένειας, αλλά για την γενική οικονομική κατάσταση στην χώρα, άπαξ και η Μόσχα κόψει μαχαίρι όσα παρέχει.

Είναι στο τραπέζι οι χαριστικές τιμές στο αέριο, που ανακοινώθηκε στην ουσία από τη Μόσχα ότι η τιμή του θα τριπλασιαστεί, αλλά και η επιβολή δασμών στα προϊόντα που η χώρα τους ως τώρα εξάγει αδασμολόγητα στη Ρωσική Ομοσπονδία και στους μέχρι πρότινος εταίρους της στην Ευρασιατική Κοινότητα. Η Ευρώπη από πλευράς της υποστηρίζει τον Πασινιάν όσο μπορεί, αλλά στις 7 Ιουνίου θα φανεί αν οι Αρμένιοι πείθονται.

Τα “ήρεμα νερά”

Ο Πασινιάν, ασκώντας μια κατά την εκτίμησή του ρεαλιστική πολιτική, έχει φτάσει στο σημείο να αναγνωρίσει την εδαφική ακεραιότητα του Αζερμπαϊτζάν, να τους δώσει άλλα επτά αρμενικά μεθοριακά χωριά που ζητούσαν πέραν του Ναγκόρνο Καραμπάχ (είπε “δεν είναι σπουδαίο, αφού είναι πλέον σχεδόν ακατοίκητα”), έβγαλε το Αραράτ από την τελωνειακή σφραγίδα (για χάρη της Τουρκίας), δέχθηκε αμερικανικό διάδρομο στα νότια εδάφη του και όσον αφορά στη γενοκτονία, είπε “δεν κερδίζουμε τίποτα με το να αναμασάμε την γενοκτονία των Αρμενίων”.

Όμως οι Τούρκοι παρόλες τις υποχωρήσεις του, δεν πτοούνται, γιατί στόχος τους είναι να ενωθεί το Ναχιτσεβάν με το Αζερμπαϊτζάν και η Τουρκία να έχει άνοιγμα σε όλο το τουρκόφωνο Τουράν. Η νότια Αρμενία πρέπει να περάσει σε αζερικά ή “ουδέτερα” χέρια…

Η Ρωσία, που εξαρχής δυσπιστούσε στην κυβέρνηση Πασινιάν και την “βελούδινη επανάστασή” του, καθώς ήταν δεδηλωμένα αντιρώσος, από το 2010 προσπαθεί να διαχειριστεί την ουκρανική κρίση και μετά το 2014 πλέον εισήλθε σε πλήρη αντιπαράθεση με τη Δύση. Είπε το 2020 χωρίς μισόλογα στους Αρμένιους ότι θα είναι παρούσα για την οικονομική τους επιβίωση, αλλά δεν θα μπορούσε να τους στηρίξει στρατιωτικά, επειδή το Αζερμπαϊτζάν της είναι απαραίτητο, ενώ η Αρμενία δείχνει και αναποφάσιστη και δυτικότροπη.

Δημοσκοπήσεις στην Αρμενία

Καταγράφεται ένα εξαιρετικά υψηλό ποσοστό αναποφάσιστων και είναι σίγουρο ότι όλες οι δημοσκοπήσεις πέφτουν έξω, σε πιθανόν μεγάλο βαθμό. Τα ποσοστά που δημοσιεύονται διαφέρουν πολύ, ανάλογα με την πολιτική θέση των μέσων ενημέρωσης. Πάντως, πρώτο κόμμα φέρεται του Πασινιάν. Απόλυτη σύγκριση με τις τελευταίες εκλογές δεν μπορεί να γίνει, για δύο βασικούς λόγους: Ο ένας είναι η δημιουργία άνω των δέκα καινούργιων κομμάτων και ο άλλος είναι η οριστική στροφή του Πασινιάν προς την Ευρώπη, μετά την συντριπτική ήττα του 2023 από τους Αζέρους, την οποία ο ίδιος και πολλοί Αρμένιοι “χρεώνουν” στη Ρωσία, θεωρώντας ότι όφειλε να τους προστατεύσει.

Οι δημοσκοπήσεις των φιλοκυβερνητικών μέσων φέρουν τον ευρωπαϊστή Πασινιάν στο 30%-46% (από 53% το 2021) ενώ οι αντίστοιχες των αντιπολιτευόμενων μέσων, τον φέρουν στο 28%-30%. Οι πρώτες εμφανίζουν τα τρία φιλορωσικά κόμματα να παίρνουν συνολικά το 30% – όσο είχαν λάβει παρόμοιας θέσης κόμματα και στις εκλογές του 2021. Οι δημοσκοπήσεις των αντιπολιτευόμενων μέσων εμφανίζουν απεναντίας τα φιλορωσικά κόμματα στο 41%.

Το γεγονός ότι οι φιλορώσοι κατέρχονται διασπασμένοι, δεν σημαίνει ότι δεν θα συνεργασθούν μετεκλογικά, κι ας φαίνεται να έχουν ισχυρά καπετανάτα. Εξάλλου στις κρίσιμες στιγμές στο παρελθόν και οι τρεις επικεφαλής έδειξαν να αλληλοϋποστηρίζονται. Έχουν δε όλοι τους κεντροδεξιά έως δεξιά πολιτική. Εκτιμάται ότι κατεβαίνουν χωριστά, όχι τόσο επειδή έχουν προσωπικά συμφέροντα ως επιχειρηματίες, αλλά κυρίως επειδή θέλουν οι ψηφοφόροι να έχουν τρεις διαφορετικές επιλογές, με κοινό παρανομαστή το “όχι” στους Δυτικούς.

Η Ρωσία κατέστησε σαφές ότι οι Αρμένιοι θα χάσουν με την ευρωπαϊκή στροφή τους τα αβαντάζ που είχαν. Ήδη έκοψε τις εισαγωγές νερών, ποτών, οπωροκηπευτικών και ανακοίνωσε ότι θα πάψει να τους διαθέτει σε χαριστική τιμή το φυσικό αέριο. Ο Αρμένιος οικονομολόγος Αγκάσι Ταντεβοσιάν  σε συνέντευξή του στην DW εκτιμά ότι «η απώλεια της ρωσικής αγοράς θα ήταν ισχυρό σοκ για τη χώρα».

Επιλογές

Στη χώρα ελλοχεύει και ο κίνδυνος να “γίνουν” Ουκρανία, όπως τους προειδοποίησε και ο Πούτιν – κάτι που ερμηνεύθηκε ως απειλή, αλλά είναι αναμφίβολα μια πραγματική πιθανότητα. Η Αρμενία έχει μια προδιάθεση σε εξεγέρσεις – σε μία από αυτές το 2008 σκοτώθηκαν οκτώ διαδηλωτές και δυο αστυνομικοί. Το 2018 δεν σκοτώθηκε κανείς, αλλά ανατράπηκε η κυβέρνηση. Το 2020 και το 2025 έγιναν πάλι μεγάλες διαδηλώσεις, λόγω των εδαφικών απωλειών και της στροφής του Πασινιάν προς την Δύση. Ακολούθησαν συλλήψεις, φυλακίσεις και δικαστήρια.

 

Ο Πασινιάν κατηγορεί συλλήβδην τους αντιπολιτευόμενους ως δακτύλους της Ρωσίας και εκείνοι τον κατηγορούν ως δάκτυλο Αμερικανών και Ευρωπαίων. Εκείνος λέει ότι η Ρωσία τους πρόδωσε και εκείνοι λένε ότι πιο ριζικά τους πρόδωσε η Δύση.

Μπορεί ο Πασινιάν να βγει αυτοδύναμος; Οι δημοσκοπήσεις λένε όχι, όμως ο κόσμος έχει εξ ανάγκης μια ρεαλιστική στάση: Όταν προ λίγων μηνών το υπουργείο Παιδείας αποφάσισε να ενταχθεί για διδασκαλία δεύτερη και τρίτη γλώσσα στα σχολεία, τα περισσότερα παιδιά επέλεξαν τα… τουρκικά! Αν λοιπόν η μέση αρμενική οικογένεια βλέπει ότι ο μόνος τρόπος επιβίωσης είναι να “τα βρει” με το λαό που τον εξόντωσε εδαφικά και πληθυσμιακά, τότε ο Πασινιάν μπορεί να βγει στις 7 Ιουνίου, μέχρι και αυτοδύναμος. Αν όμως δεν βγει αυτοδύναμος, δεν υπάρχει ούτε ένα κόμμα με το οποίο να μπορεί να συνεργαστεί.

Ο μάνατζερ, ο πρώην και ο κ. “επιδόματα”

Τα φιλορωσικά κόμματα είναι κυρίως τρία. Φαβορί θεωρείται ο Σαμβέλ Καραπετιάν (Ισχυρή Αρμενία) που έχει Κυπριακή, Αρμενική και Ρωσική υπηκοότητα, είναι ο τρόπον τινά “τεχνοκράτης” των υποψηφίων και θεωρείται από πολλούς “ο εκλεκτός του Κρεμλίνου”. Είναι ζάπλουτος και υπόσχεται ότι θα φέρει εισροή δισεκατομμυρίων από τη Μόσχα, αλλά και από την διασπορά. Είναι τρόπον τινά μάνατζερ και επιμένει ότι θα δώσει οικονομική ανάσα.

Φυλακίσθηκε πέρσι επειδή κατηγορήθηκε ότι συνεργάζεται με την Αποστολική Εκκλησία της Αρμενίας για να ανατραπεί ακόμη και με πραξικόπημα ο Πασινιάν. Στη συνέχεια κατηγορήθηκε για φοροδιαφυγή. Φέρεται να κινείται στο 13% (φιλοκυβερνητικές δημοσκοπήσεις) ή στο 17% (έρευνες αντιπολιτευόμενων μέσων). Έχει πάρα πολλές επιχειρήσεις, με κεντρικό πόλο τον διεθνή κολοσσό “Tashir Group” και με 200 θυγατρικές θεωρείται ο πλουσιότερος Αρμένιος σε όλο τον πλανήτη – αλλά έχει τα περισσότερα χρήματά του στη Μόσχα, κυρίως για να μη ρισκάρει με κυρώσεις.

Στην Ενέργεια κατείχε τα Ηλεκτρικά Δίκτυα της Αρμενίας (ENA) και ήταν ο αποκλειστικός πάροχος ρεύματος στη χώρα, αλλά πέρυσι, αμέσως μετά τη σύλληψή του, ο Πασινιάν κρατικοποίησε την εταιρεία του και υποστηρίζει ότι είναι σε διαπραγματεύσεις για την αποζημίωση του επιχειρηματία, ενώ ο Καραπετιάν κινείται νομικά εναντίον του κράτους, επειδή δεν έχει δει ούτε ένα δολάριο ή ρούβλι.

Ο πρώην πρόεδρος Ρόμπερτ Κοτσαριάν (Συμμαχία Αρμενία) εστιάζει σε πατριωτικά συνθήματα, στον στρατό και σε “μια λογική οικονομική πολιτική”.  Φέρεται στο 9% (φιλοκυβερνητικές δημοσκοπήσεις) ή στο 14% (αντιπολιτευόμενες). Στις τελευταίες εκλογές είχε λάβει 21%. Ο Κοτσαριάν έχει φυλακισθεί τρεις φορές από το 2018 και μετά, για διαφθορά (παραγράφηκε, αλλά και έμεινε αναπόδεικτο) και για το ότι κατέβασε το στρατό στις διαδηλώσεις του 2018 (τέθηκε στο αρχείο ως αντισυνταγματική δίωξη).

Ο Ρόμπερτ Κοτσαριάν φέρεται να είναι στο διοικητικό συμβούλιο του ρωσικού ομίλου Systema που ασχολείται με επενδύσεις, τηλεπικοινωνίες, τεχνολογία και κτηματομεσιτικά, με αντιπροσωπείες οχημάτων και με ξενοδοχεία. Ο Καραπετιάν στήριξε τον Κοτσαριάν όταν φυλακίσθηκε: Το 2020 συνεισέφερε στην εγγύηση 4 εκατομμυρίων δολαρίων για να αποφυλακιστεί ο πρώην πρόεδρος. Με τη σειρά του ο Κοτσαριάν υπερασπίστηκε δημόσια τον Καραπετιάν, όταν ο τελευταίος φυλακίσθηκε, για “ανατρεπτική δράση” το 2025.

Ο Γκάγκικ Τσαρουκιάν (Ευημερούσα Αρμενία) τάζει επιδόματα και τον κατηγορούν για λαϊκισμό, επειδή υπόσχεται διαγραφή χρεών για τους φτωχούς και μειώσεις φόρων. Υψώνει ένα πολύ εντυπωσιακό τεράστιο άγαλμα του Ιησού, με τη φιλοδοξία να ξεπεράσει το παρόμοιο, του Ρίο ντε Ζανέιρο.

Έχει τον όμιλο “Multi Group Concern” και ελέγχει πάρα πολλές επιχειρήσεις μέσα στην Αρμενία, απασχολώντας περί τους 25.000 Αρμενίους. Εστιάζεται στην πώληση τροφίμων και ποτών και παρασκευάζει σε βιομηχανίες του τρία πολύ γνωστά (εκεί) ποτά – κονιάκ, κρασί και μπύρα. Όμως έχει στα κεφάλαιά του και εργοστάσιο τσιμέντου Ararat Cement, που αναλαμβάνει πολλά έργα στη χώρα. Και αυτός ασχολείται με το λιανικό εμπόριο, έχοντας μεγάλο εμπορικό κέντρο, έχει επίσης επιπλοβιομηχανία και έχει ανοίξει και ένα πολυτελές συγκρότημα ψυχαγωγίας, το  “Pharaoh”. Παράλληλα έχει ξενοδοχεία, μεταφορικές εταιρίες στο αεροδρόμιο και αντιπροσωπείες αυτοκινήτων.

Κοτσαριάν, Τσαρουκιάν και Καραπετιάν

Ο Ρόμπερτ Κοτσαριάν και ο Γκάγκικ Τσαρουκιάν γνωρίζονται από χρόνια και ουσιαστικά ο δεύτερος έκανε πολύ μεγάλη περιουσία την περίοδο που ήταν πρόεδρος ο πρώτος (1998-2008), όμως πρόκειται μάλλον για ψυχρή επιχειρηματική σχέση. Ο Κοτσαριάν μέμφεται έμμεσα τον Τσαρουκιάν, χωρίς να τον κατονομάζει, ως λαϊκιστή και άπειρο στα πολιτικά. Αλλά και ο Τσαρουκιάν κρατά αποστάσεις, επιδιώκοντας πιο μετριοπαθείς θέσεις και δεν  θέλει να ταυτίζεται με το “παλιό καθεστώς” του πρώην προέδρου Κοτσαριάν.

Ο Τσαρουκιάν έχει κάνει πολλά λεφτά, αλλά με έδρα την Αρμενία και κοντράρεται φαινομενικά ή όντως με τον Καραπετιάν, επειδή ο δεύτερος έκανε την περιουσία του κυρίως στη Ρωσία και σε άλλες χώρες. Ο Τσαρουκιάν φέρεται να βλέπει έναν “ξένο” (τον Καραπετιάν που ζούσε στη Ρωσία) να έρχεται στην Αρμενία και να του κλέβει την πρωτοκαθεδρία της επιχειρηματικής ελίτ. Στις δημοσκοπήσεις φέρεται μεταξύ 7% και 10%.

Το εκλογικό αποτέλεσμα θα έχει άγνωστες συνέπειες, γιατί όσο απρόβλεπτοι είναι οι δυτικόφιλοι, άλλο τόσο απρόβλεπτοι είναι και οι ρωσόφιλοι. Οι απελπισμένοι άνθρωποι φτάνουν συνήθως στα άκρα, παρότι στην ουσία κανείς τους δεν είναι φίλος ούτε της Ευρώπης ούτε της Ρωσίας, οι δε χαρακτηρισμοί που χρησιμοποιούμε προς συντομία, αδικούν την βαθιά μοναξιά και απελπισία που νιώθει ο Αρμένιος και κάθε αδύναμο κράτος μεταξύ συμπληγάδων.