Μπορεί ο Τραμπ να παρακάμψει το Κογκρέσο υπέρ της Τουρκίας;

Η υπόθεση των F-35 προς την Τουρκία, σε συνδυασμό με τον νόμο CAATSA, αναδεικνύει ένα παλαιό αλλά κρίσιμο ερώτημα: Μπορεί ο Πρόεδρος των ΗΠΑ να παρακάμψει το Κογκρέσο επικαλούμενος την «υψηλή στρατηγική άμυνα»; Η απάντηση βρίσκεται σε δύο ιστορικές αποφάσεις του Supreme Court: Curtiss-Wright (1936) και Youngstown (1952).

 Η “αυτοκρατορική” στιγμή της Προεδρίας

Η Απόφαση United States v. Curtiss-Wright Export Corp. (1936) αποτελεί το θεμέλιο της θεωρίας ότι ο Πρόεδρος είναι το “μοναδικό όργανο του Έθνους στις εξωτερικές σχέσεις”. Το Δικαστήριο αναγνώρισε ότι η εξωτερική πολιτική απαιτεί ταχύτητα, μυστικότητα και ενιαία φωνή, ο Πρόεδρος διαθέτει εγγενή εξουσία, όχι απλώς εξουσιοδότηση του Κογκρέσου σε ζητήματα εθνικής ασφάλειας, και η εκτελεστική εξουσία υπερέχει λειτουργικά. Αυτή η Απόφαση χρησιμοποιήθηκε επί δεκαετίες για μυστικές επιχειρήσεις, παρασκηνιακή διπλωματία, περιορισμένη ενημέρωση του Κογκρέσου. Όμως η Curtiss-Wright δεν έδωσε λευκή επιταγή.

Η υπόθεση Youngstown Sheet & Tube Co. v. Sawyer, 1952 ήρθε να θέσει όρια. Ο Πρόεδρος Τρούμαν, εν μέσω πολέμου, κατέλαβε εργοστάσια χάλυβα για λόγους εθνικής άμυνας. Το Supreme Court είπε ξεκάθαρα: Όχι. Η περίφημη ανάλυση του δικαστή Jackson ορίζει τρεις ζώνες προεδρικής εξουσίας:

Με το Κογκρέσο → μέγιστη ισχύς
Σιωπή Κογκρέσου → “γκρίζα ζώνη”
Ενάντια στο Κογκρέσο → ελάχιστη ισχύς.

Η υπόθεση των F-35 ανήκει καθαρά στην τρίτη κατηγορία.

Νομικός τοίχος, όχι πολιτική δήλωση

Ο νόμος CAATSA (2017) δεν είναι σύσταση· είναι δεσμευτικό ομοσπονδιακό δίκαιο. Προβλέπει κυρώσεις για κράτη που προβαίνουν σε “σημαντικές συναλλαγές” με τον ρωσικό αμυντικό τομέα. Η Τουρκία αγόρασε S-400 απέκρυψε την ενσωμάτωσή τους στο δόγμα αεράμυνας και αγνόησε επανειλημμένες αμερικανικές προειδοποιήσεις. Ο αποκλεισμός της από τα F-35 ήταν νομική συνέπεια, όχι πολιτική τιμωρία.

Μπορεί ο Τραμπ να επικαλεστεί την αποφ. Curtiss-Wright; Θεωρητικά, θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι,  η Τουρκία είναι κρίσιμη για το ΝΑΤΟ, η απομάκρυνσή της ευνοεί Ρωσία–Κίνα, τα F-35 εξυπηρετούν την αμερικανική στρατηγική.

Νομικά όμως; Όχι χωρίς σύγκρουση με το Σύνταγμα. Η Curtiss-Wright δεν ακυρώνει νόμους του Κογκρέσου. Το Youngstown υπενθυμίζει ότι όταν το Κογκρέσο έχει μιλήσει καθαρά, ο Πρόεδρος δεν μπορεί να πράξει το αντίθετο.

Ο Τραμπ απέναντι στο Κογκρέσο

Ποιο είναι το μόνο “παράθυρο”; Μόνο τρία σενάρια υπάρχουν: Τροποποίηση CAATSA από το Κογκρέσο. Ενεργοποίηση ρήτρας εξαίρεσης, εφόσον αποδειχθεί πλήρης απεγκατάσταση S-400 και μη επιχειρησιακή χρήση. Έμμεση παράκαμψη (π.χ. ανταλλακτικά, τεχνολογία, leasing) – εξαιρετικά επισφαλής νομικά.

Συμπερασματικά, η υπόθεση F-35 δεν είναι απλώς ελληνοτουρκικό ζήτημα. Είναι σύγκρουση Συντάγματος και στρατηγικής. Η Curtiss-Wright δίνει στον Πρόεδρο ευχέρεια. Η Youngstown του θυμίζει τα όριά του. Ο CAATSA είναι το τείχος. Όποιος μιλά για “μονομερή απόφαση Τραμπ”, είτε αγνοεί είτε υποτιμά τη συνταγματική αρχιτεκτονική των ΗΠΑ.