Ένας πρώτος απολογισμός του πολέμου στο Ιράν – Πραγματικότητες και ισχυρισμοί

Η περιφερειακή διάχυση της κρίσης περνά μέσα από τα σκληρά πλήγματα εναντίον των χωρών του Κόλπου. Είναι χώρες στις οποίες στηρίζεται το σχέδιο της ομάδας Τραμπ για προσέλκυση επενδύσεων που θα βοηθήσουν την αμερικανική οικονομία. Η εμπλοκή τους στον πόλεμο τις εντάσσει στην ομάδα των χωρών που αναζητούν απεμπλοκή και ακριβώς λόγω της οικονομικής τους σημασίας, έχουν ενισχυμένη επιρροή που δεν μπορεί να αγνοηθεί από την Ουάσινγκτον.

Οι καταστροφές στις ενεργειακές υποδομές τους διαχέουν όμως, διαχέουν το κόστος του πολέμου παγκοσμίως. Η διατάραξη της τροφοδοσίας των διεθνών αγορών με πετρέλαιο και φυσικό αέριο, οδηγεί σε ανεξέλεγκτες αυξήσεις που απειλούν τις οικονομίες των χωρών σε πλανητικό επίπεδο. Στην πράξη αποδείχθηκε, ότι εν καιρώ πολέμου και μόνο η απειλή κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ αρκεί για να το κλείσει στην πράξη!

Ωστόσο, έχει ενδιαφέρον ότι αμέσως μόλις υπήρξαν ισχυρές ενδείξεις ότι οι ΗΠΑ ενδιαφέρονται για απεμπλοκή, είδαν το φως της δημοσιότητας οι πρώτες πληροφορίες ότι ξεκίνησε η ναρκοθέτηση των Στενών. Αυτό θα μπορούσε να αποσκοπεί στην έμμεση ενίσχυση του κινήτρου της Ουάσινγκτον για την αναζήτηση φόρμουλας απεμπλοκής από τον πόλεμο, με ρυθμό ταχύτερο, χωρίς ιδιαίτερα περιθώρια διαπραγμάτευσης.

Πρόκειται για στρατηγική υψηλού ρίσκου, αφού μπορεί να φέρει και το αντίθετο αποτέλεσμα. Στη δε συγκυρία που βρισκόμαστε και ενώπιον του ενδεχομένου ο Τραμπ να υποστεί σοβαρή πολιτική ζημιά στο εσωτερικό, εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών σε λίγους μήνες, λίγοι αμφιβάλουν ότι ο πειρασμός καταφυγής σε πιο καταστρεπτικά οπλοστάσια θα μπορούσε να αυξηθεί θεαματικά.

Η αμετροέπεια και ο μαξιμαλισμός στη διατύπωση των στόχων του πολέμου, αποδεικνύεται ένα μεγάλο εμπόδιο για τον τερματισμό του, στο μέτρο που νομιμοποιείται η αξιολόγηση περί επιτυχίας ή αποτυχίας με βάση τις διακηρύξεις. Ωστόσο, αφενός η πραγματικότητα είναι συνήθως πιο πολύπλοκη και αφετέρου συχνά, συχνότατα, οι πραγματικές στοχεύσεις συγκαλύπτονται πίσω από μια βολική συγκυριακά επικοινωνιακή ρητορική.

«Χάρες» πραγματικός κόσμος

Μια ενδιαφέρουσα πανταχού παρούσα στα Μίντια αναφορά, θέλει την Ουάσινγκτον να έχει «κάνει το χατίρι» στο Ισραήλ συμμετέχοντας σε αυτό τον πόλεμο. Η χρήση επιχειρηματολογίας σχετικής με τη δυνητική απειλή από το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα σε συνδυασμό με βαλλιστικό οπλοστάσιο, θυμίζει έντονα την επιχειρηματολογία που οδήγησε στον δεύτερο πόλεμο του Κόλπου το 2003, στο σκέλος της επικοινωνιακής αιτιολόγησης της στρατιωτικής ενέργειας.

Πίσω όμως από αυτή τη ρητορική που αποδείχθηκε προσχηματική, υπήρχε μια γεωπολιτική θεώρηση σχετιζόμενη με τον νέο κόσμο «αμερικανικής μονοκρατορίας» που ανέτελλε μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Το πώς γράφτηκε η ιστορία στη συνέχεια, καθόρισε την πορεία του κόσμου τις επόμενες δεκαετίες. Οι πολεμικές συρράξεις στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, ξεκάθαρα συνδέονται με την ανερμάτιστη διαχείριση του -κατά Charles Krauthammer– «Unipolar Moment», μια θέση που ο ίδιος ο εμπνευστής της, την επανεξέτασε μετά την 11 Σεπτεμβρίου 2001.

Πραγματοποιώντας ένα άλμα στη σημερινή εποχή, η κυβέρνηση Τραμπ προσπαθεί να διαχειριστεί αυτή τη νέα κατάσταση και να βρει μια νέα ισορροπία στις σχέσεις των ΗΠΑ με Κίνα και Ρωσία, χώρες οι οποίες αναδύθηκαν εκ νέου στο διεθνές στερέωμα, ενώ η Ουάσινγκτον κατέβαλλε το κόστος των άστοχων επιλογών της. Κάπως έτσι επιβίωσε και σταθεροποιήθηκε και το θεοκρατικό καθεστώς στην Τεχεράνη! Η επικράτηση της σιιτικής πλειοψηφίας στο Ιράκ οδήγησε στη δημιουργία του διαδρόμου προς την ανατολική Μεσόγειο…

Ομότιμος ανταγωνιστής

Στο επίκεντρο της διαχείρισης της σημερινής πλανητικής ισορροπίας από την κυβέρνηση Τραμπ βρίσκεται η Κίνα, την οποία θεωρείται «peer competitor», δηλαδή ομότιμος ανταγωνιστής. Αυτή θεωρείται ως κύρια απειλή. Με βάση αυτή την αντίληψη η ομάδα Τραμπ θεωρούσε πάντα λανθασμένη τη διαχείριση του ζητήματος της Ουκρανίας που οδήγησε στη ρωσική εισβολή.

Οι εξελίξεις απέδειξαν ότι οι ΗΠΑ απειλούνταν με ένα γεωπολιτικό σενάριο που παραδοσιακά έκαναν τα πάντα να αποτρέψουν: Τη συνεργασία Κίνας και Ρωσίας, αφού θα δημιουργούσε συνθήκες ηγεμονίας στην Ευρασία. Με την έναρξη της δεύτερης θητείας στον Λευκό Οίκο, η εξωτερική πολιτική του Τραμπ εμφανώς είναι «σινοκεντρική».

Ακόμα κι αν δεν ομολογείται δημόσια, οι βασικότερες μέχρι σήμερα επιλογές επηρεάζουν αυτή την παράμετρο! Από την «οχύρωση» του δυτικού ημισφαιρίου και την αναβίωση του «Δόγματος Μονρόε» με όσα συνέβησαν στον Παναμά και τη Βενεζουέλα, μέχρι την ενασχόληση με την «πύλη της Αρκτικής», ονόματι Γροιλανδία! Για λόγους δεοντολογίας, να αναφερθεί ότι η ίδια περίπου προσέγγιση έχει διατυπωθεί και σε δημόσιες παρεμβάσεις του καθηγητή στρατηγικής Αθανάσιου Πλατιά.

Πώς όμως αυτά καταλήγουν στον πόλεμο με το Ιράν; Βασικό επιχείρημα του παρόντος σχολίου είναι, ότι αυτή η απλή αλλά θεμελιώδης παρατήρηση, αξιοποιήθηκε -προφανώς σε συνδυασμό και με άλλα μέσα…- από την ισραηλινή διπλωματία για να πείσει ότι ένας πόλεμος στο Ιράν είναι συμβατός με τη γεωπολιτική θεώρηση της σημερινής αμερικανικής κυβέρνησης!

Ό,τι και να έχει συμβεί, αυτό που δεν αλλάζει είναι η μεγάλη ζημιά στην ενεργειακή τροφοδοσία της Κίνας, συνεπεία των εξελίξεων στο Ιράν και τις υπόλοιπες χώρες του Κόλπου. Μαζί με την απώλεια της Βενεζουέλας κυμαίνεται μεταξύ 40-50% των αναγκών της! Επίσης, η ανάγκη της Τεχεράνης να «παίξει» με τα Στενά του Ορμούζ, επιφέρει ισχυρό πλήγμα στο Πεκίνο, δηλαδή στους πιο σημαντικούς της εταίρους, τους Κινέζους.

Δεν θα πρέπει να παραληφθεί και το ότι η αδυναμία -ή απροθυμία- των Κινέζων, του «ομότιμου ανταγωνιστή» δηλαδή των Αμερικανών, να προστατεύσει τους Ιρανούς επιφέρει σημαντικό πλήγμα στη διεθνή εικόνα της Κίνας. Παράλληλα όμως, η Ουάσινγκτον κάνει κι ένα μεγάλο δώρο στη Μόσχα αυξάνοντας την εξάρτηση του Πεκίνου από αυτήν, σε μια αντιστροφή των δεδομένων που γέννησε ο πόλεμος της Ουκρανίας.

Ώρα αποφάσεων για Μόσχα-Πεκίνο

Αυτό, φυσικά, δεν συνεπάγεται ότι ο Πούτιν θα πέσει στην αγκαλιά του Τραμπ. Ποια θα είναι άραγε η εξέλιξη εάν οι Ρώσοι αποφύγουν να αντιγράψουν τη σκληρή διαπραγματευτική τακτική των Κινέζων, αναφορικά με τα ανταλλάγματα που τελικώς έλαβαν για να απορροφήσουν το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο που αποκλείστηκε από τις διεθνείς αγορές, λόγων των δυτικών κυρώσεων; Μήπως τελικά διευκολυνθεί ο συντονισμός της στάσης απέναντι στους Αμερικανούς, ανοίγοντας τον δρόμο για την ανάδυση του νέου πολυπολικού κόσμου στην πράξη;

Επιστρέφοντας στον πόλεμο στο Ιράν, οι στρατηγικές προτεραιότητες ΗΠΑ και Ισραήλ δεν μπορεί να είναι ίδιες. Όμως, η επιτυχής αποκωδικοποίηση της οπτικής της ομάδας Τραμπ και η ευφυής καλλιέργεια της εικόνας ότι η κοινή στρατιωτική δράση θα εξυπηρετήσει ταυτόχρονα τα κορυφαία στρατηγικά συμφέροντα αμφοτέρων, προσφέρει μια ορθολογική γεωπολιτική ερμηνεία, απαλλαγμένη από τις εξαιρετικά δημοφιλείς συνωμοτικές θεωρήσεις.

Οι μαξιμαλιστικοί στόχοι περί ανατροπής του καθεστώτος, για πολλούς αποτελούσαν από ένα απλό ερώτημα μήπως υπήρχε «λαγός στο καπέλο», μέχρι ένας απόλυτα ανέφικτος στόχος. Όμως, ακόμα κι αν τελείωνε σήμερα η σύγκρουση και οι δυο πλευρές θα έχουν καταγράψει κέρδη στις πιο βασικές επιδιώξεις τους. Μετά τους Ιρανούς που θα ισχυρίζονταν νίκη, λόγω της επιβίωσης του καθεστώτος!

Οι Αμερικανοί απέναντι στους Κινέζους, όπως εξηγήθηκε και οι Ισραηλινοί με την αγορά χρόνου απέναντι στο Ιράν. Για τους δεύτερους, το χάος είναι προτιμότερο από ένα Ιράν με πυρηνικό οπλοστάσιο. Ασχέτως του τι μπορεί να εκτιμά και να πιστεύει οποιοσδήποτε, πώς δηλαδή αξιολογεί και κρίνει τις στρατηγικές επιλογές των εμπολέμων, σημασία έχει ποιες είναι οι δικές τους πεποιθήσεις και ιεραρχήσεις.

Μέχρι τον επόμενο γύρο της σύγκρουσης όμως, από τη στιγμή που το πρόβλημα παραμένει. Η παρακαταθήκη αυτού του πολέμου, εάν δεν αλλάξει κάτι δραματικά, θα δημιουργήσει τις συνθήκες που θα οδηγήσουν σταδιακά στον επόμενο. Δεν αποκλείεται να είναι μάλιστα, πολύ χειρότερος από τον σημερινό.

Ισραηλινοί και Ιρανοί είναι παγιδευμένοι σε ένα παίγνιο μηδενικού αθροίσματος. Δύσκολα θα πειστούν ότι ο ένας δεν επιδιώκει την καταστροφή του άλλου. Και αυτός ο γύρος της σύγκρουσης, που δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμα, κάνει την προοπτική της συνύπαρξης ακόμα δυσκολότερη.
Ακόμα μεγαλύτεροι χαμένοι από αυτή τη σύγκρουση θα αποδειχθούν οι Ευρωπαίοι. Όταν πρέπει να κινδυνεύσει η ενεργειακή τους τροφοδοσία σε λελογισμένες τιμές για να ομολογήσουν «στρατηγικό σφάλμα» σπεύδοντας να επαναφέρουν την πυρηνική ενεργειακή επιλογή, κάτι -εξακολουθεί να- πηγαίνει πολύ στραβά.

Με παρόμοια στρατηγική μυωπία διαχειρίστηκαν και τις συνθήκες που οδήγησαν στον πόλεμο στην Ουκρανία και τις ενεργειακές του συνέπειες. Ακόμα και αυτή την ώρα, οι Βρυξέλλες αποφεύγουν να μιλήσουν καθαρά για το «μεταβατικό καύσιμο» φυσικό αέριο, αφήνοντας την πρωτοβουλία των κινήσεων στους Αμερικανούς. Με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Οι Αμερικανοί και ενεργειακές πηγές διαθέτουν και θα στηρίξουν την οικονομία τους στην αμυντική βιομηχανία. Οι πόλεμοι εξαντλούν τα οπλοστάσια και οι πελάτες είναι πολλοί. Κι επειδή είναι βέβαιο ότι η Ευρώπη θα συνεχίσει κυρίως με συζητήσεις και δηλώσεις, η ευθύνη κάθε πρωτεύουσας ξεχωριστά είναι μεγάλη. Εάν υπάρχει συναίσθηση σε μια εποχή που η ποιότητα των ελίτ, βάσιμα αμφισβητείται.