Ευρώπη και Κόσμος: Μη παράλληλοι βίοι

Κοντολογίς, η συνειδησιακή και κοινωνική της νομιμοποίηση και υπόσταση στους Ευρωπαίους και τις Ευρωπαίες τείνει να εξαϋλώνεται με βραδείς ρυθμούς, από τα βαλτικά κράτη και τη Σκανδιναβία, έως την κεντρική Ευρώπη και τον -πιο φτωχοποιημένο- ευρωπαϊκό Νότο. Το γιατί εξακολουθεί και λειτουργεί – όπως λειτουργεί, είναι διότι απλούστατα υπάρχουν ορισμένοι πολιτικοί και γραφειοκράτες που σαν άλλοι “αυτοκράτορες”, θεωρούν ότι είναι ντυμένοι με τα πιο εξεζητημένα και επιβλητικά χρυσοποίκιλτα ρούχα, οι ίδιοι και η Ευρώπη μαζί, αγνοώντας την “γύμνια”, την ανυπαρξία και την περιθωριοποίησή τους, όπως ακριβώς συμβαίνει και στο ομώνυμο παραμύθι.

Είναι γεγονός ότι το παγκόσμιο γεωπολιτικό σκηνικό και στερέωμα, μετασχηματίζεται και κινείται εδώ και χρόνια, δίχως την παραμικρή έμπρακτη και δραστική συμμετοχή ή έστω συμπόρευση της Ευρώπης. Κι αν ορισμένοι θεωρούν ότι συμμετοχή στη διεθνή διπλωματική σκακιέρα, στη λήψη και την εφαρμογή των αποφάσεων καθίσταται και συνεπάγεται η πληθώρα άσημων ψηφισμάτων και αυστηρών ανακοινώσεων επί παντός επιστητού, η όλη εικόνα και οι εξελίξεις των τελευταίων ετών μάλλον τους διαψεύδουν.

Η ανικανότητα διαχείρισης της πολυεπίπεδης κρίσης στην Ουκρανία, έχει επιφέρει σωρεία ζημιογόνων καταστάσεων και προβλημάτων όπως λ.χ την ανεξέλεγκτη ακρίβεια, την αβεβαιότητα εδαφικής ακεραιότητας και λειτουργίας της Ένωσης, ενώ παράλληλα επιδεινώνει ήδη υπάρχοντα ζητήματα όπως φερ’ ειπείν το ενεργειακό.

Επιθανάτιος ρόγχος

Ενδεικτικά, ο Β’ Παγκόσμιος πόλεμος διήρκεσε σχεδόν 5μιση χρόνια στην Ευρώπη, ενώ ο ρωσο-ουκρανικός έκλεισε φέτος ήδη τα 4 χρόνια. Επιπροσθέτως, φέρεται να πληγώνει ανεπανόρθωτα την εμπιστοσύνη στους ευρωπαϊκούς θεσμούς στο εσωτερικό των κρατών μελών, καθώς και την ανάδυση εσωτερικών συγκρούσεων, κυρίως μεταξύ της ανατολικής Ευρώπης και των χωρών του Νότου. Από την άλλη, τα γεγονότα στη Μέση Ανατολή, στη Συρία, και ιδίως στην Παλαιστίνη, το Ισραήλ και το Ιράν, καθώς και η τεράστια ανθρωπιστική κρίση στην Γάζα, αναδεικνύουν εκ νέου την παντελή απουσία της ευρωπαϊκής διαπραγματευτικής ικανότητας και διπλωματίας.

Είναι χαρακτηριστικό, ότι δεν υπήρξε ούτε μία πρόταση εκεχειρίας, ένα σχέδιο αντιμετώπισης της κρίσης ή έστω συνάντησης επί τούτω, σε ευρωπαϊκό έδαφος, ούτε έστω κάποια καθολική δράση και πρωτοβουλία. Αν προσθέσουμε στα παραπάνω και την έως τώρα προβληματική και σε πολλές περιπτώσεις άνιση μετάβαση σε πράσινες τεχνολογίες και ενέργεια, το στεγαστικό πρόβλημα που γιγαντώνεται μήνα με τον μήνα και την ακρίβεια που καλπάζει στις ευρωπαϊκές αγορές, γίνεται εύλογα αντιληπτό το δυσοίωνο παρόν και μέλλον.

Μπροστά σε όλον αυτόν τον κυκεώνα, το φαινόμενο Τραμπ και η τρέχουσα περίπτωση του Ιράν και της Γροιλανδίας φαντάζουν ως ο επιθανάτιος ρόγχος της Ευρωπαϊκής Ενοποίησης. Είναι η πρώτη φορά που ο ισχυρότερος και κυριότερος σύμμαχος της Ευρώπης καταφέρεται ανοιχτά εναντίον της λειτουργίας της Ένωσης, απαξιώνοντας την ηγεσία της και – το πιο ανησυχητικό – υπονομεύοντας τα κυριαρχικά της εδαφικά δικαιώματα, περιφρονώντας κάθε έννοια συμμαχιών, συνθηκών και διεθνούς δικαίου.

Εκτός των άλλων, πρόκειται για μια άνευ προηγούμενου αστάθεια και πόλωση στο παγκόσμιο πολιτικό γίγνεσθαι, με απαγωγές και δολοφονίες ηγετών τρίτων χωρών να διαδέχονται η μια την άλλη, αλλά και μια παγιωμένη κατάσταση πλήρους αδιαλλαξίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι κάθε ισχυρή χώρα πλέον έχει φτάσει να απαριθμεί και να αναζητά εχθρούς, παρά συμμάχους. Οι μικρές και μεσαίες χώρες ως σύμμαχοι αποτελούν κριτήριο αδυναμίας, γι’ αυτό και επιβάλλεται είτε να εξαΰλωθούν, με ένα πέπλο “εξυγίανσης” και συμμόρφωσης, είτε τρόπον τινά να “συμβιβαστούν”, υποθηκευόμενες και στρατευόμενες στις επιταγές που τους θέτονται.

Σε μια συμμαχία, οιασδήποτε μορφής και φύσης, είναι απαραίτητο να ορίζεται και να προκρίνεται ένας ενιαίος στόχος, κοινός και σαφής για όλα τα μέλη-μέρη. Ειδάλλως, συμμαχία δεν υφίσταται. Επιπλέον, η αξία του κάθε μέλους, καθορίζεται από το ειδικό βάρος του εκάστοτε εντός της συμμαχίας. Κοινώς, εάν δεν έχεις να προσφέρεις ή δεν είσαι πρόθυμος, ή δεν διεκδικείς ο ίδιος οτιδήποτε, αυτομάτως θέτεις εαυτόν ως τον διακοσμητικό και παραγκωνισμένο της συμμαχίας. Δεν θα προβώ σε περαιτέρω αναλύσεις, τροφή για σκέψη.

Ανάγκη αφύπνισης για την Ευρώπη

Ωστόσο, το σημαντικότερο που οφείλει να έχει κατά νου της η Ευρώπη είναι το εξής: πολλές φορές, ιδίως σε κρίσιμες και έκτακτες περιστάσεις, την ιστορία την γράφουν οι ακτιβιστικές μειοψηφίες. Και την γράφουν εκείνες, διότι οι πλειοψηφίες και το μαζικό χρίσμα που διαθέτουν τουλάχιστον αριθμητικά, παραμένουν σε μεγάλη έκταση αδρανείς και στην καλύτερη των περιπτώσεων μετριοπαθείς. Ως εκ τούτου, εάν δεν υπάρχει από κοινού αποφασιστική και στοχευμένη δράση, οι πιθανότητες να καταστείς ο ίδιος το πιάτο και η βορά των δρώντων, αυξάνονται δριμύτατα.

Το state department και η ανισόρροπη περσόνα του προέδρου των ΗΠΑ ίσως μπορούν να αποτελέσουν τρόπον τινά, στην τελική, το ελιξίριο της αφύπνισης της Ευρώπης. Να την ταρακουνήσουν τόσο έντονα και συθέμελα, έτσι ώστε να αναγκαστεί να αναλάβει σαφή και συλλογική δράση. Και όταν λέμε δράση δεν εννοούμε απλώς ογκώδεις στείρους προϋπολογισμούς στρατιωτικών εξοπλισμών. Εννοούμε δράση συνοδευόμενη από ισχυρή ευθύνη, κατευθυνόμενη προς όλα τα κράτη μέλη, με συμμετοχή όλων, μικρών, μεσαίων και μεγάλων, θέτοντας ως στόχο την προώθηση και την παγίωση μιας ενιαίας συμμαχίας με πραγματικούς και αδιάτρητους όρους και πόρους, ανταποκρινόμενη στις εκάστοτε ανάγκες και απέναντι σε κοινούς παραβάτες-εχθρούς.

Στο τέλος της ημέρας, η Ευρώπη οφείλει να ακούσει τους ίδιους της τους πολίτες, να κατέβει στους δρόμους, να ερμηνέψει, να αξιολογήσει και να ασπαστεί τους προβληματισμούς, την καθημερινότητα, τα βιώματα και τις απόψεις των Ευρωπαίων. Εξάλλου, σε τελική ανάλυση οι ίδιοι οι πολίτες είναι εκείνοι οι οποίοι υφίστανται όλες τις μεταβολές και τις εξελίξεις στον ύψιστο βαθμό σε κάθε τομέα της ζωής τους. Ούτε οι γραφειοκράτες, ούτε οι “αυτοκράτορες”.

 

---

 

Ο Περικλής Χονδροματίδης είναι πτυχιούχος Ιστορίας & Πολιτικών Επιστημών του Παντείου Πανεπιστημίου.