Αιχμή Φιντάν για Μητσοτάκη

Απαντώντας σε ερώτηση μου για το SLPRESS.GR, με αφορμή πληροφορίες του Reuters σύμφωνα με τις οποίες η Ουάσινγκτον επιθυμεί την αναδόμηση των σχέσεων Τουρκίας–Ισραήλ, ο Χακάν Φιντάν εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιφυλακτικός, συνδέοντας ευθέως οποιαδήποτε προοπτική εξομάλυνσης με τη στάση του Τελ Αβίβ απέναντι στους Παλαιστινίους.

Όπως είπε χαρακτηριστικά, «πέρα από τον Έλληνα πρωθυπουργό, βλέπετε κάποιον άλλον Ευρωπαίο πρωθυπουργό να πηγαίνει στο Τελ Αβίβ και να ποζάρει για φωτογραφίες;». Σύμφωνα με τον ίδιο, η απουσία Ευρωπαίων ηγετών από το Ισραήλ δεν είναι τυχαία, καθώς γνωρίζουν ότι μια δημόσια εικόνα με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου δεν είναι πολιτικά αποδεκτή στις κοινωνίες τους.

Ο Τούρκος ΥΠΕΞ υποστήριξε ακόμη ότι ο ίδιος ο Ισραηλινός πρωθυπουργός είναι ουσιαστικά “απομονωμένος διεθνώς”, σημειώνοντας πως δύσκολα μπορεί να ταξιδέψει εκτός Ηνωμένων Πολιτειών. «Ίσως να έρθει στην Ελλάδα — δεν ξέρω», πρόσθεσε, αφήνοντας σαφή αιχμή.

Παράλληλα, ο Χακάν Φιντάν υπενθύμισε ότι η Τουρκία ήταν από τις πρώτες χώρες που αναγνώρισαν το κράτος του Ισραήλ, εξηγώντας ωστόσο ότι η σημερινή ρήξη δεν είναι συγκυριακή. Όπως ανέφερε, η διακοπή των σχέσεων και του εμπορίου ήρθε ως αποτέλεσμα των εξελίξεων μετά την 7η Οκτωβρίου και όσων η Άγκυρα χαρακτηρίζει ως «γενοκτονία» εις βάρος των Παλαιστινίων.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι όροι για την επαναπροσέγγιση είναι σαφείς: όταν σταματήσει η πίεση και η καταπίεση και επιστρέψει η καθημερινότητα σε κανονικούς ρυθμούς, τότε η Τουρκία δεν θα έχει πρόβλημα να επιδιώξει την εξομάλυνση των σχέσεων. Ωστόσο, τόνισε ότι ακόμη και σήμερα, παρά τη μείωση των βομβαρδισμών, οι εικόνες θανάτου αμάχων λόγω πείνας, ψύχους και έλλειψης ανθρωπιστικής βοήθειας καθιστούν αδύνατη οποιαδήποτε πολιτική κανονικοποίηση — όχι μόνο για την Τουρκία, αλλά και για πολλές άλλες χώρες.

Σε άλλη ερώτηση ελληνικού μέσου, ο Χακάν Φιντάν στράφηκε στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, υποστηρίζοντας ότι στην ελληνική εσωτερική πολιτική η αντίληψη της Τουρκίας ως απειλής αποτελεί διαχρονικά κεντρικό στοιχείο. Κατά τον ίδιο, κάθε Έλληνας πολιτικός που επιχειρεί μια πρωτοβουλία προσέγγισης με την Άγκυρα καλείται να πληρώσει πολιτικό κόστος, γεγονός που οδηγεί σε ένα δίλημμα μεταξύ ειρήνης και πολιτικής επιβίωσης. «Αυτή η κατάσταση πρέπει να λάβει τέλος», δήλωσε.

Στο ίδιο πλαίσιο, έγινε γνωστό ότι η πρόσφατη τηλεφωνική επικοινωνία των υπουργών Εξωτερικών Ελλάδας και Τουρκίας αφορούσε τη διευθέτηση της εδώ και καιρό εκκρεμούς συνάντησης μεταξύ Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και Κυριάκου Μητσοτάκη. Ο Τούρκος ΥΠΕΞ ανέφερε ότι στόχος είναι η συνάντηση να πραγματοποιηθεί πριν από το Ραμαζάνι, γεγονός που μεταφράζεται χρονικά στο πρώτο δεκαπενθήμερο του Φεβρουαρίου, ενώ υπενθύμισε ότι η συνάντηση αυτή είχε αρχικά προγραμματιστεί ήδη από τον Ιανουάριο του προηγούμενου έτους.

Αναλυτικά η ερώτηση από το SLpress.gr

ΕΡΩΤΗΣΗ / ΒΑΝΑ ΣΤΕΛΛΟΥ: [η ερώτηση στα αγγλικά:] […] «Θα ήθελα να σας ρωτήσω, σύμφωνα με το Reuters ένας Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι η Ουάσινγκτον θέλει η Τουρκία και το Ισραήλ να ανοικοδομήσουν τις σχέσεις τους. Η ερώτησή μου είναι μία και μοναδική. Είναι αυτό κάτι που η Τουρκία είναι διατεθειμένη να εξετάσει και, αν ναι, υπό ποιες προϋποθέσεις; Σας ευχαριστώ πολύ».

HAKAN FIDAN: Όπως γνωρίζετε, έχουμε απαντήσει σε αυτή την ερώτηση αρκετές φορές στο παρελθόν. Η βούληση και το όραμα του Προέδρου μας για το θέμα αυτό είναι πολύ ξεκάθαρα. Εμείς είμαστε μια χώρα που αναγνώρισε το Ισραήλ πριν από πολλά χρόνια. Γιατί λοιπόν τώρα εμείς διακόπτουμε τις σχέσεις και το εμπόριο με το Ισραήλ; Αυτό το έχουμε εξηγήσει επανειλημμένα στο ίδιο [το Ισραήλ].

Είναι η γενοκτονία που ξεκίνησαν μετά την 7η Οκτωβρίου. Αυτός είναι ο λόγος που φέραμε τις σχέσεις μας σε αυτό το σημείο. Όταν σταματήσει η καταπίεση και ο διωγμός των Παλαιστινίων από το Ισραήλ, όταν όλα επιστρέψουν σε μια κανονικότητα, τότε δεν θα υπάρχει κανένα πρόβλημα στην προσπάθεια της Τουρκίας για εξομάλυνση των σχέσεών της [με το Ισραήλ]. Όσο όμως συνεχίζεται κατ’ αυτόν τον τρόπο η περιφερειακή τους πολιτική…

Κοιτάξτε, αυτήν τη στιγμή, μπορεί να έχουν σταματήσει οι δολοφονίες ανθρώπων από ελεύθερους σκοπευτές και με βόμβες από αεροπλάνα, αλλά εξακολουθούμε να βλέπουμε καθημερινά στις οθόνες παιδιά, γυναίκες και ηλικιωμένους να πεθαίνουν, είτε επειδή δεν επιτρέπεται η είσοδος επαρκών προμηθειών ανθρωπιστικής βοήθειας είτε από το κρύο, την πείνα, είτε επειδή δεν έχουν φάρμακα και θεραπείες. Όσο λοιπόν συμβαίνουν αυτά τα πράγματα, δεν είναι δυνατόν όχι μόνο για εμάς αλλά και για πολλές άλλες χώρες να εξομαλυνθούν οι σχέσεις με το Ισραήλ.

Κοιτάξτε! Βλέπετε εσείς κάποιον Πρωθυπουργό από την Ευρώπη, εκτός από τον Έλληνα Πρωθυπουργό, να πηγαίνει στο Τελ Αβίβ και να προβάλλει μια τέτοια εικόνα; Δεν βλέπετε. Δεν πάει κανείς. Γιατί δεν πάει; Επειδή οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναδεικνύονται με εκλογές, ξέρουν λοιπόν ότι την σήμερον ημέρα δεν είναι καθόλου ωραίο να βρίσκεσαι στο ίδιο κάδρο μαζί του [ενν. τον Π/Θ του Ισραήλ]. Ο καθένας σκέφτεται τη δική του εκλογική βάση.

Μπορεί ο ίδιος [ο Π/Θ του Ισραήλ] να πάει οπουδήποτε αλλού εκτός από την Αμερική; Δεν μπορεί. Ίσως έρθει στην Ελλάδα, αυτό δεν το ξέρω, αλλά… [σ.σ. ακούγονται γέλια παρισταμένων] Επομένως, αυτή δεν είναι μόνο δική μας στάση. Είναι μια πολιτική την οποία ολόκληρη η διεθνής κοινότητα που έχει την ίδια συνείδηση και τις ίδιες αξίες έχει προβάλει, με διαφορετικό τρόπο και ύφος. Κάποιοι από αυτούς μπορούν να την εκφράσουν ανοιχτά όπως εμείς και κάποιοι άλλοι δεν την εκφράζουν ανοιχτά.

Οι ερωτήσεις των άλλων ανταποκριτών

ΜΑΡΙΑ ΖΑΧΑΡΑΚΗ: […] Κύριε υπουργέ, πριν από λίγες μέρες είχατε μια τηλεφωνική συνομιλία με τον Έλληνα ομόλογό σας, τον κ. Γιώργο Γεραπετρίτη. Από όσο γνωρίζουμε, σε αυτήν τη συνομιλία εξετάστηκε η προγραμματισμένη συνάντηση του κ. Μητσοτάκη με τον κ. Erdogan στην Άγκυρα, καθώς και η συνεδρίαση του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας. Έχει καθοριστεί κάποια ημερομηνία γι’ αυτήν τη συνάντηση; Και μήπως γίνεται λόγος αυτή η συνάντηση να γίνει πριν από το Ραμαζάνι, δηλαδή στα μέσα Φεβρουαρίου;

HAKAN FIDAN: Ναι, γίνεται λόγος. Εργαζόμαστε γι’ αυτό. Τις προηγούμενες ημέρες μιλήσαμε ξανά με τον αξιότιμο φίλο μου. Μάλιστα, όταν συμμετείχαμε στη σύνοδο κορυφής στο Παρίσι, αυτό το θέμα συζητήθηκε ‘στο πόδι’ και με τον κ. Μητσοτάκη. Και οι ίδιοι θέλουν να γίνει πριν από το Ραμαζάνι. Εργαζόμαστε πάνω σε μερικές ημερομηνίες. Δηλαδή, λαμβάνουμε υπόψη πόσο πυκνό είναι το πρόγραμμα του Προέδρου μας. Και ο Πρόεδρός μας θέλει να γίνει αυτή η συνάντηση το συντομότερο δυνατόν. Θεού θέλοντος, θα το τακτοποιήσουμε.

ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΩΣΤΙΔΗΣ: […] Αναφερθήκατε σε αυτήν τη συνάντηση… Ποιες είναι πλέον οι προσδοκίες στις ελληνοτουρκικές σχέσεις; Υπάρχει κάποια διαφορά από τότε που αναλάβατε τα καθήκοντά σας; Σε σύγκριση με πριν από έναν-ενάμιση χρόνο, σαν να υπάρχει πλέον μια… να μην πω ένταση… αλλά σαν να ταράζονται λίγο τα “ήρεμα νερά”. Δηλαδή, οι δηλώσεις που γίνονται τόσο από την Ελλάδα όσο και από την Τουρκία δημιουργούν κάποια ερωτηματικά. Τι μπορούμε να περιμένουμε από τη συνάντηση Μητσοτάκη-Erdogan; Από ό,τι γνωρίζουμε, η επικοινωνία σας με τον κ. Γεραπετρίτη είναι πολύ καλή. Το αναφέρει και ο ίδιος αυτό, έχει δημιουργηθεί κλίμα εμπιστοσύνης. Τι μπορούμε να περιμένουμε ως ‘επόμενο βήμα’;

FIDAN: Επόμενο βήμα… προηγούμενο βήμα… Τώρα, στην πραγματικότητα, υπάρχει μόνο ένα βήμα. Δηλαδή να έρθουμε και να καθίσουμε [μαζί] με συγκεκριμένη πρόθεση, με συγκεκριμένη βούληση, για να λύσουμε τα υφιστάμενα προβλήματα, και να μην σηκωθούμε από το τραπέζι μέχρι να λυθεί το πρόβλημα. Και αυτό είναι η επίλυση του ζητήματος πρωτίστως του Αιγαίου.

Τώρα, φυσικά, στο θέμα των χωρικών υδάτων, της υφαλοκρηπίδας, εμείς έχουμε την εξής στάση όσον αφορά την επίλυση αυτού του ζητήματος: Αν παρατηρήσετε σε βάθος χρόνου την ηγεσία του Προέδρου μας, θα δείτε ότι αφενός έχει ένα μεγάλο όραμα και αφετέρου έχει τη βούληση να επιλύσει ιδίως αυτό το ζήτημα. Υφίσταται ένα τέτοιο πρόβλημα. Δηλαδή εγώ δεν έχω κάποια πρόθεση να ρίξω το θέμα στην άλλη πλευρά. Αυτό το λέω επειδή το έχω πει και παλαιότερα, ότι δηλαδή οι εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες στην Ελλάδα δεν δίνουν πολλές δυνατότητες σε κανέναν πολιτικό ηγέτη να λύσει αυτό το πρόβλημα και να βάλει την υπογραφή του.

Ο κ. Μητσοτάκης εξελέγη τον Ιούνιο του 2023, έτσι δεν είναι; Όταν λοιπόν επανεξελέγη, τότε που εμείς εκλεγήκαμε τον Μάιο και αυτός τον Ιούνιο, έλαβε μεγάλη υποστήριξη από τον λαό. Αυτό το είδε ο Πρόεδρος μας, όπως το είδε και ο ίδιος ο κ. Μητσοτάκης. Στην πραγματικότητα σε αυτό το σημείο ζητήθηκε να προχωρήσουμε έχοντας θέσει μια βούληση. Τώρα εμείς έχουμε δηλώσει επανειλημμένα ότι είμαστε έτοιμοι να κάνουμε ποιοτικές συνομιλίες, δηλαδή όχι μόνο διερευνητικές, να προχωρήσουμε πιο πέρα και να επιλύσουμε το θέμα αυτό μόνιμα [με όρους μόνιμης λύσης]. Για κάτι τέτοιο θα πρέπει να εκδηλωθεί βούληση.

Γι’ αυτόν το λόγο αυτό το θέμα εξωτερικής πολιτικής θα πρέπει λίγο τουλάχιστον να μπει σε μια παρένθεση όσον αφορά την εσωτερική πολιτική. Και σε αυτό το σημείο προσπαθώ να είμαι κατά το δυνατόν αμερόληπτος και βλέπω ότι στην Τουρκία υπάρχει με το παραπάνω η απαραίτητη ωριμότητα. Ωστόσο, στην εσωτερική πολιτική της Ελλάδας, το ζήτημα της αντίληψης της Τουρκίας ως απειλής παίζει πάντα καθοριστικό ρόλο. Δηλαδή, όταν κάποιος προσπαθεί να κάνει κάποιο βήμα σχετικά με την Τουρκία, οπωσδήποτε και υποχρεωτικά θα πρέπει να πληρώσει και ένα πολιτικό τίμημα.

Ένας πολιτικός ηγέτης στην Ελλάδα καλείται να κάνει μια επιλογή μεταξύ της επίλυσης των προβλημάτων με την Τουρκία και επίτευξης ειρήνης στην περιοχή και του ρίσκου για την πολιτική του καριέρα. Μια τέτοια επιλογή δεν δύναται όμως ποτέ να είναι υπέρ της επίλυσης του προβλήματος. Αυτό είναι μια πραγματικότητα. Και αυτή πρέπει να εξαλειφθεί. Τι πρέπει λοιπόν να κάνουμε εμείς; Εμείς πρέπει να υλοποιήσουμε τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης.

Πρέπει να επιτρέψουμε στον λαό [ενν. στους λαούς] περισσότερη αλληλεπίδραση. Πρέπει κατά το δυνατόν να μην εργαλειοποιούνται θέματα που δεν έχουν βάση και έδαφος στην εσωτερική πολιτική. Διότι πρόκειται για ένα ζήτημα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί πολύ εύκολα στην εσωτερική πολιτική. Το ίδιο ισχύει και για την Τουρκία. Αλλά πρέπει πλέον να φτάσουμε σε μια πολιτική ωριμότητα και σε αυτό το θέμα… Υπάρχουν βέβαια και περιπτώσεις όπου πρέπει να τεθεί στην εσωτερική πολιτική. Όταν αυξάνεται η ένταση, όταν αυξάνεται η απειλή, όταν λαμβάνονται ορισμένες αχρείαστες στάσεις, ασφαλώς και πρέπει τότε να αντιδράσουμε με τον απαραίτητο πολιτικό τρόπο. Το κάνουμε αυτό, πρωτίστως ο λαός έχει αυτή την αντίδραση.

Σε κάθε περίπτωση όμως αυτό που θέλω να πω είναι ότι η βούληση του Προέδρου μας προς αυτή την κατεύθυνση παραμένει. Είναι εφικτό να λύσουμε αυτά τα προβλήματα. Τι κάναμε τα τελευταία δύο χρόνια; Τουλάχιστον δεν υπήρξαν τόσο πολλά πεδία αερομαχιών και τόσο μεγάλες εντάσεις μεταξύ αεροσκαφών όπως παλιά. Οι μηχανισμοί που τέθηκαν σε εφαρμογή γι’ αυτό το θέμα λειτούργησαν σε κάποιο βαθμό. Ιδιαίτερα οι ένοπλες δυνάμεις μας έδειξαν μεγάλη ευαισθησία σε αυτό το θέμα.

Υπάρχει επίσης συνεργασία στο θέμα των μεταναστών, υπάρχει συνεργασία και σε άλλα θέματα. Πραγματικά ευελπιστώ να λύσουμε μόνιμα το πρόβλημα του Αιγαίου χωρίς να χαραμίσουμε αυτή την ιστορική ευκαιρία. Ωστόσο, όπως είπα, το θέμα πρέπει να σωθεί ιδίως από την πίεση της εσωτερικής πολιτικής στην Ελλάδα και να συζητηθεί σε μια ορθολογική βάση, σε μια γραμμή που θα έχει ως βάση το εθνικό συμφέρον της Ελλάδας και το [εθνικό] συμφέρον της Τουρκίας.