Πώς βλέπουν ΗΠΑ και Ρώσοι την ιρανική εξέγερση – Διάγγελμα Χαμενεϊ με επίθεση στον Τραμπ

Σε αυτό το πλαίσιο, διάγγελμα στο λαό του Ιράν πραγματοποίησε ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Ο ανώτατος διοικητικός ηγέτης της χώρας αναφέρθηκε στα επεισόδια που γίνονται σε όλη τη χώρα, επιτέθηκε στον Τραμπ, ενώ άφησε να εννοηθεί ότι ανάμεσα στους ταραξίες υπάρχουν και μισθοφόροι άλλων χωρών. Ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, δήλωσε ότι «χθες το βράδυ στην Τεχεράνη και σε ορισμένα άλλα μέρη, μια ομάδα καταστροφέων ήρθε και κατέστρεψε κτίρια που ανήκουν στη χώρα τους, μόνο και μόνο για να ευχαριστήσουν τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών».

Ο Χαμενεΐ πρόσθεσε ότι ο πρόεδρος Τραμπ έκανε «μια άσχετη δήλωση» απειλώντας να παρέμβει εκ μέρους των ιρανών διαδηλωτών, υποστηρίζοντας ότι «αν μπορούσε, θα είχε διαχειριστεί τη δική του χώρα, καθώς υπάρχουν διάφορα περιστατικά που συμβαίνουν στη δική του χώρα». Στη συνέχεια ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν επεσήμανε ότι: «Τα χέρια [του Τραμπ] είναι λερωμένα με το αίμα χιλιάδων Ιρανών. Στον 12ήμερο πόλεμο, περισσότεροι από χίλιοι συμπατριώτες μας – απλοί άνθρωποι, εκτός από διοικητές και επιστήμονες – μαρτύρησαν.

Αυτός ο άνθρωπος είπε: «Έδωσα την εντολή και διέταξα», οπότε παραδέχτηκε ότι τα χέρια του είναι λερωμένα με ιρανικό αίμα». «Εν τω μεταξύ, μια χούφτα άπειροι και απρόσεκτοι άνθρωποι, χωρίς να σκέφτονται, πιστεύουν τους ισχυρισμούς του ότι υποστηρίζει τον ιρανικό λαό και ενεργούν σύμφωνα με τις επιθυμίες του» επεσήμανε ο ίδιος.

Την ίδια ώρα, μουσουλμάνοι τρομοκράτες από το Ιράκ δηλώνουν ότι κατευθύνονται προς το Ιράν για να στηρίξουν το τρομοκρατικό ισλαμικό καθεστώς απέναντι στους Ιρανούς που εξεγείρονται

«Αλαζόνας ο Τραμπ»

Έπειτα, ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ έστειλε μήνυμα σε όσους διαδηλωτές κάνουν επεισόδια: «Ας γνωρίζουν όλοι ότι η Ισλαμική Δημοκρατία ήρθε στην εξουσία με το αίμα εκατοντάδων χιλιάδων έντιμων ανθρώπων και δεν θα υποχωρήσει μπροστά σε όσους επιδίδονται σε πράξεις καταστροφής».

Δε σταμάτησε όμως εκεί. Ο ανώτερος ηγέτης του Ιράν άφησε να εννοηθεί πως ανάμεσα στους ταραξίες υπάρχουν και μισθοφόροι. «Δεν θα ανεχθούμε να υπηρετούμε ξένες δυνάμεις. Όποιος και αν θέλεις να είσαι, μόλις γίνεις ξένος πράκτορας και εργαστείς για ξένους, ο λαός θα σε θεωρήσει απόβλητο, και το ισλαμικό σύστημα θα σε θεωρήσει επίσης απόβλητο» τόνισε με νόημα.

Στη συνέχεια επιτέθηκε εκ νέου στον Ντόναλντ Τραμπ: «Και αυτός ο άνδρας [Τραμπ] που κάθεται εκεί με αλαζονεία και υπερηφάνεια, κρίνοντας ολόκληρο τον κόσμο… θα πρέπει επίσης να γνωρίζει ότι συνήθως οι αλαζόνες και οι καταπιεστές, ακόμα και όταν βρισκόταν στο αποκορύφωμα της υπερηφάνειάς τους, ανατρεπόταν. Και αυτός θα ανατραπεί».

Τί εκτιμoύν οι ΗΠΑ

Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών εκτίμησαν ότι οι διαδηλώσεις δεν διέθεταν την απαραίτητη δυναμική για να απειλήσουν τη σταθερότητα του καθεστώτος, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους που μίλησαν στο Axios. Ωστόσο, η εκτίμηση αυτή επανεξετάζεται υπό το φως των πρόσφατων εξελίξεων. «Οι διαδηλώσεις είναι σοβαρές και θα συνεχίσουμε να τις παρακολουθούμε», δήλωσε ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος.

Σύμφωνα με διάφορα δημοσιεύματα, μέρος των συγκεντρωμένων την Πέμπτη φώναζε ανοιχτά συνθήματα υπέρ της ανατροπής του καθεστώτος. Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, μεταρρυθμιστής στο πλαίσιο του θεοκρατικού καθεστώτος, παραδέχθηκε τις τελευταίες ημέρες ότι η ιρανική κυβέρνηση δεν διαθέτει λύσεις για την κρίση, σύμφωνα με πληροφορίες.  Την Πέμπτη διέταξε τις δυνάμεις ασφαλείας να μην βλάπτουν ειρηνικούς διαδηλωτές, κάνοντας όμως διάκριση για ένοπλους ή βίαιους ταραξίες.

Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης υποβαθμίζουν το μέγεθος των διαδηλώσεων. Την ίδια ώρα, το διαδίκτυο σχεδόν κατέρρευσε σε πανεθνικό επίπεδο την Πέμπτη, σύμφωνα με το NetBlocks.

Ο Τραμπ έχει προειδοποιήσει επανειλημμένα ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν στρατιωτική ισχύ εάν το Ιράν σκοτώσει διαδηλωτές. Ωστόσο, εμφανίστηκε σχετικά συγκρατημένος όταν μίλησε για την κατάσταση σε συνέντευξή του την Πέμπτη στην εκπομπή The Hugh Hewitt Show. Ο Τραμπ υποστήριξε ότι ορισμένοι από τους περισσότερους από 30 διαδηλωτές που έχουν σκοτωθεί μέχρι στιγμής πέθαναν λόγω «προβλημάτων ελέγχου του πλήθους».

Παράλληλα, αρνήθηκε να στηρίξει τον Ρεζά Παχλαβί, γιο του Σάχη που ανατράπηκε κατά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Ο Παχλαβί έχει επιχειρήσει να καταλάβει το πολιτικό προσκήνιο και κάλεσε σε νέες διαδηλώσεις στις 8 το βράδυ τοπική ώρα την Παρασκευή. «Νομίζω ότι πρέπει να αφήσουμε όλους να βγουν εκεί έξω και θα δούμε ποιος θα αναδειχθεί», είπε ο Τραμπ, προσθέτοντας ότι δεν θα ήταν απαραίτητα «πρέπον» να στηρίξει τον Παχλαβί. Το 2022 σημειώθηκαν μεγάλες διαδηλώσεις στο Ιράν που αποδυνάμωσαν το καθεστώς, χωρίς όμως να το ανατρέψουν.

Ορισμένοι σκληροπυρηνικοί κύκλοι στην Ουάσινγκτον εκφράζουν την ελπίδα ότι αυτή τη φορά το καθεστώς θα καταρρεύσει. Ο γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ (Ρεπουμπλικανός – Νότια Καρολίνα) κάλεσε τους Ιρανούς να κλιμακώσουν τις διαμαρτυρίες και τόνισε ότι ο Τραμπ θα τους στηρίξει. «Τραμπούκοι, δικτάτορες, νταήδες και δολοφόνοι που αψηφούν τον πρόεδρο Τραμπ δεν διαρκούν για πολύ σε αυτόν τον κόσμο. Κάντε το Ιράν ξανά σπουδαίο», έγραψε στην πλατφόρμα X.

Τί λένε Ρώσοι

Ο Γκριγκόρι Λουκιάνοφ, ερευνητής στο Κέντρο Αραβικών και Ισλαμικών Σπουδών στο Ινστιτούτο Ανατολικών Σπουδών της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών και ειδικός στη Λέσχη Valdai, επισημαίνει ότι οι διαμαρτυρίες στο Ιράν αποτελούν «ένα στοιχείο κανονικότητας, το οποίο η χώρα βιώνει εδώ και πολύ καιρό».

«Οι λόγοι είναι θεμελιώδεις: Κοινωνικοοικονομικά προβλήματα. Τα τελευταία χρόνια, όχι μόνο δεν έχουν αντιμετωπιστεί, αλλά έχουν επιδεινωθεί. Η κλιμάκωση στην περιοχή μετά την επίθεση στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, οι προετοιμασίες για έναν εικοσαήμερο πόλεμο Ιράν-Ισραήλ τον Ιούνιο του 2025 και η αποκατάσταση της στρατιωτικής ισχύος μετά από αυτόν τον πόλεμο, όλα αυτά έχουν επιβαρύνει τον ιρανικό προϋπολογισμό, μειώνοντας όλες τις μη στρατιωτικές δαπάνες», σημειώνει.

Ο Νικολάι Σούχωφ, κορυφαίος ερευνητής στην Ομάδα Περιφερειακών Σχέσεων στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων της Μόσχας, σημειώνει ότι ο οικονομικός παράγοντας είναι μόνο η αφορμή, αλλά όχι ο κύριος λόγος για τις διαμαρτυρίες. «Η υποκείμενη φύση των ιρανικών διαμαρτυριών έγκειται στην κοινωνικοοικονομική και πολιτική κρίση και στην εξάντληση του συστήματος. Παρατεταμένη απομόνωση που προκαλείται από τις κυρώσεις, χρόνιος πληθωρισμός, μείωση της κοινωνικής κινητικότητας, χάσμα μεταξύ κέντρου και περιφέρειας. Η κοινωνία έχει κουραστεί από την ιδεολογική κινητοποίηση χωρίς καμία απτή βελτίωση στην ποιότητα ζωής», σημειώνει.

Επισημαίνει ότι οι διαμαρτυρίες ξεκίνησαν με απεργία εκπροσώπων μικρών επιχειρήσεων στην Τεχεράνη και γρήγορα επεκτάθηκαν πέρα από τα καθαρά οικονομικά αιτήματα. Τα συνθήματα ριζοσπαστικοποιήθηκαν γρήγορα και απέκτησαν έναν ανοιχτά αντικαθεστωτικό τόνο, καθώς οι διαμαρτυρίες εξαπλώθηκαν από την πρωτεύουσα στα προάστια.

«Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι το τρέχον κύμα είναι θεμελιωδώς διαφορετικό από τις προηγούμενες καθαρά αστικές, ας πούμε, φοιτητικές διαμαρτυρίες. Η κύρια δραστηριότητα λαμβάνει χώρα σε μικρές και μεσαίες πόλεις, σε φτωχές επαρχίες και μεταξύ κοινωνικά ευάλωτων ομάδων. Αυτό είναι σημαντικό επειδή οδηγεί σε ριζοσπαστικοποίηση των διαμαρτυριών: η ιρανική επαρχία έχει φτωχότερο πληθυσμό, ασθενέστερο έλεγχο και λιγότερες δυνάμεις και πόρους για τις τοπικές δυνάμεις ασφαλείας», αναφέρει.

Ο Λουκιάνοφ μας προτρέπει να μην ξεχνάμε τον εξωτερικό παράγοντα, ο οποίος παίζει σημαντικό ρόλο στην τρέχουσα αποσταθεροποίηση. «Παρά το τέλος της ενεργού φάσης της σύγκρουσης Ιράν-Ισραήλ το 2025 και την υποτιθέμενη συμφιλίωση μεταξύ των μερών, η αντιπαράθεση συνεχίζεται. Σε αντίθεση με τις επίσημες δηλώσεις, το Τελ Αβίβ, βασιζόμενο στην υποστήριξη της Ουάσιγκτον, επιδιώκει όχι μόνο το τέλος των πυρηνικών και πυραυλικών προγραμμάτων του Ιράν, αλλά και την εξάλειψη του τρέχοντος πολιτικού καθεστώτος», σημειώνει. Σύμφωνα με τον ίδιο, την οικονομική αστάθεια του Ιράν την εκμεταλλεύονται το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες για να κινητοποιήσουν εγχώριες διαμαρτυρίες και να απονομιμοποιήσουν το τρέχον καθεστώς στα μάτια της διεθνούς κοινότητας.

Ο εξωτερικός παράγοντας

Ο Σούχωφ σημειώνει ότι παρόλο που το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες εκμεταλλεύονται τις διαμαρτυρίες στο Ιράν για τα δικά τους συμφέροντα, δεν υπάρχουν ενδείξεις κεντρικού εξωτερικού ελέγχου επί των αναταραχών. «Υπάρχει έλλειψη ενιαίας ηγεσίας, συντονισμού και πολιτικού προγράμματος. Δηλαδή, η δυναμική των διαμαρτυριών αντιστοιχεί σε μια εσωτερική κοινωνική λογική, όχι στα σενάρια των έγχρωμων επαναστάσεων. «Έχουμε να κάνουμε με ένα κλασικό μοντέλο όπου μια εσωτερική κρίση πυροδοτεί αυθόρμητες διαμαρτυρίες και εξωτερικοί παράγοντες προσπαθούν να εκμεταλλευτούν την κατάσταση», λέει.

Ο Λουκιάνοφ αμφιβάλλει ότι η κατάσταση θα τελειώσει με την ταχεία κατάρρευση του καθεστώτος του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. «Οι ιρανικές αρχές δεν εγκαταλείπουν τον διάλογο με την κοινωνία, διατηρώντας παράλληλα σημαντικό πολιτικό και στρατιωτικό κεφάλαιο, το οποίο συμβάλλει στην ισχύ του καθεστώτος».

Ο Σούχωφ συμφωνεί ότι η ιρανική κυβέρνηση είναι ανθεκτική – οι πρόσφατες βομβιστικές επιθέσεις έχουν οδηγήσει στην ενοποίηση της ιρανικής κοινωνίας. Σε αυτό το πλαίσιο, αποκαλεί γελοίες αναφορές στον αμερικανικό τύπο ότι ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ έχει ήδη σχεδιάσει μια διαδρομή διαφυγής μέσω της Μόσχας.

«Στην πραγματικότητα, αυτή τη στιγμή γινόμαστε μάρτυρες μιας μακροπρόθεσμης διάβρωσης του ιρανικού συστήματος εξουσίας. Συνεχίζεται εδώ και πολύ καιρό και θα συνεχιστεί. Ναι, αυτή είναι μια από τις οξείες φάσεις – αλλά αυτές οι διαμαρτυρίες δεν είναι ούτε οι πρώτες ούτε οι τελευταίες». Θα υποχωρήσουν, θα εισέλθουν σε μια λανθάνουσα φάση και στη συνέχεια θα αναζωπυρωθούν ξανά, καθώς οι ιρανικές αρχές δεν είναι ακόμη σε θέση να αλλάξουν την οικονομική κατάσταση», σημειώνει.

Οι σημερινές διαδηλώσεις είναι οι μεγαλύτερες που έχουν πραγματοποιηθεί από τις μαζικές και φονικές διαμαρτυρίες του 2022, που πυροδότησε ο θάνατος της Μάχσα Αμίνι, ενώ βρισκόταν υπό την κράτηση της θρησκευτικής αστυνομίας. Οι τωρινές διαφοροποιούνται και ως προς την αφετηρία τους, αφού ξεκίνησαν από τους λεγόμενους «bazaaris», την τάξη των εμπόρων που διαχρονικά θεωρείται πιστή στο καθεστώς. Στη μακροχρονίως αγαστή σχέση μεταξύ των bazaaris και του σιιτικού κλήρου, οι έμποροι διαδραμάτισαν κομβικό ρόλο στην ιστορία του Ιράν, κινώντας τα νήματα στις πιο κρίσιμες καμπές της. Ήταν εκείνοι που υποστήριξαν τη θεοκρατία το 1979, παρέχοντας την απαραίτητη οικονομική στήριξη που οδήγησε στην ανατροπή του σάχη και την επαναφορά του αγιατολάχ.

Οι διαμαρτυρίες ξεκίνησαν από τους εμπόρους της Τεχεράνης στα τέλη Δεκεμβρίου και πολύ γρήγορα γενικεύτηκαν και επεκτάθηκαν.  Η κατάρρευση του ριάλ, του εθνικού νομίσματος, προκάλεσε μία διογκούμενη κρίση στο Ιράν, εκτινάσσοντας τις τιμές του κρέατος, του ρυζιού και άλλων βασικών προϊόντων της ιρανικής καθημερινότητας.