Γιατί ο πόλεμος στο Ιράν κάνει τη Ρωσία ζωτικά αναγκαία για την Κίνα

Η μαζική επίθεση των Αμερικανών-Ισραηλινών εναντίον του Ιράν, μετά την επέμβαση στη Βενεζουέλα και την πειρατεία εναντίον πλοίων του λεγόμενου “σκιώδους στόλου”, λειτούργησε εκ των πραγμάτων περίπου σαν χαριστική βολή. Οι όποιες προσδοκίες και η όποια εμπιστοσύνη είχε ο Πούτιν για τις προθέσεις του Τραμπ έχουν εξανεμιστεί, αν κι αυτό δεν σημαίνει ότι ο Ρώσος πρόεδρος θα αλλάξει δραματικά τη δημόσια στάση του απέναντι στον Αμερικανό ομόλογό του. Θα συσφίξει, όμως, περαιτέρω τη σχέση με την Κίνα.

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή εκ των πραγμάτων ωθεί και τη Μόσχα και το Πεκίνο σε μία στενότερη σύμπλευση. Μετά την εισβολή στην Ουκρανία και τις δυτικές κυρώσεις, η Ρωσία στάθηκε οικονομικά στα πόδια της κυρίως λόγω των μαζικών αγορών (με μεγάλες εκπτώσεις) ρωσικών υδρογονανθράκων από την Κίνα και την Ινδία. Τώρα, η εικόνα είναι σχεδόν αντίστροφη, επειδή η Κίνα αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα στο επίπεδο των προμηθειών της σε πετρέλαιο.

Η πρώτη απώλεια ήταν η Βενεζουέλα. Επιπλέον, για όσο τουλάχιστον διαρκεί ο πόλεμος, οι ροές από το Ιράν έχουν συρρικνωθεί. Το ίδιο ισχύει και για τις προμήθειες από τον Κόλπο, λόγω του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ. Αν και η Κίνα διατηρεί τεράστια αποθέματα, έχει ζωτικό συμφέρον να βρει εναλλακτικές πηγές. Κι αυτές δεν είναι άλλες από την αύξηση των αγορών από τη Ρωσία και πετρελαιοπαραγωγές χώρες της Κεντρικής Ασίας.

Η σινορωσική σύμπλευση

Η Κίνα παραμένει προσεκτική στην κριτική της προς τις ΗΠΑ, αλλά δεν τρέφει αυταπάτες. Προετοιμάζεται, άλλωστε, εδώ και χρόνια για μία σύγκρουση με τους Αμερικανούς. Δεν αποκλείει ακόμα και το ενδεχόμενο με κάποια αφορμή να επιβληθούν και σ’ αυτήν κυρώσεις. Γι’ αυτό και το Πεκίνο επιχειρεί συστηματικά να ανοίξει νέες αγορές και ευρύτερα νέες δυνατότητες οικονομικής επέκτασης σε Ασία, Αφρική και Λατινική Αμερική. Γι’ αυτό και σταδιακά αλλά σταθερά μειώνει την έκθεσή της στο αμερικανικό δημόσιο χρέος, πουλώντας αργά αλλά σταθερά αμερικανικά ομόλογα.

Προφανώς η Κίνα δεν υποτιμά καθόλου τη σημασία που έχουν για το εξαγωγικό της εμπόριο οι δυτικές αγορές, αλλά έχει συνείδηση ότι βρίσκεται σ’ ένα είδος ψυχρού πολέμου με τις ΗΠΑ. Οι Κινέζοι στήριξαν τη Ρωσία μετά το 2022, επειδή είχαν επίγνωση πως εάν αυτή γονάτιζε από τον οικονομικό πόλεμο που της είχε κηρύξει η Συλλογική Δύση, ο επόμενος στόχος θα ήταν οι ίδιοι. Η ανάσχεση της αμερικανικής ηγεμονίας, λοιπόν, είναι κοινός στρατηγικός στόχος Μόσχας-Πεκίνου, ο οποίος τροφοδοτεί τη διμερή συνεργασία τους.

Και οι δύο ευρασιατικές δυνάμεις έχουν συνείδηση ότι πρέπει να διαχειριστούν με προσοχή τις ΗΠΑ, ώστε να αποτραπεί μια ανεξέλεγκτη κρίση, αλλά υπάρχουν και όρια. Κινέζοι και Ρώσοι έχουν επενδύσει στην εδραίωση ενός πολυπολικού διεθνούς συστήματος και στο πλαίσιο αυτού αντιλαμβάνονται τα εθνικά τους συμφέροντα. Είναι ενδεικτικό του βαθμού της προσέγγισης των δύο γιγάντων ότι Κίνα και Ρωσία συμμετείχαν πρώτη φορά σε κοινή στρατιωτική άσκηση το 2003. Από τότε έχουν πραγματοποιήσει περισσότερες από 100 κοινές ασκήσεις με τη συμμετοχή χερσαίων, αεροπορικών, θαλάσσιων, κυβερνοδυνάμεων και παραστρατιωτικών δυνάμεων. Αυτό το υψηλό επίπεδο κοινής στρατιωτικής δραστηριότητας αναμφισβήτητα δημιουργεί δεσμούς και μεταξύ των δύο ενόπλων δυνάμεων και ευρύτερα των δύο κρατικών μηχανισμών.

Ευάλωτη στο θαλάσσιο μέτωπο η Κίνα

Παρά τις προσπάθειές του να αναπτύξει ναυτικές βάσεις στον Ινδικό, το Πεκίνο έχει επίγνωση ότι το εξωτερικό του εμπόριο (εισαγωγές και εξαγωγές) είναι ευάλωτο σ’ έναν αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό. Νότια Κορέα, Ιαπωνία, Ταϊβάν και Φιλιππίνες –όλες περισσότερο ή λιγότερο ενταγμένες στο αμερικανικό σύστημα συμμαχιών– συγκροτούν έναν κλοιό στο θαλάσσιο μέτωπο. Δεδομένου ότι οι ΗΠΑ είναι ο κυρίαρχος των ωκεανών, γίνεται κατανοητή η προσπάθεια του Πεκίνου να αποκτήσει κάποιο θαλάσσιο στρατηγικό βάθος στη Νότια Σινική Θάλασσα, δημιουργώντας τεχνητά νησιά και στρατιωτικές βάσεις. Για τον ίδιο λόγο, οι Κινέζοι ενισχύουν με ταχύ ρυθμό το Πολεμικό Ναυτικό τους και αναπτύσσουν πυραυλικά συστήματα ικανά να εμποδίσουν το αμερικανικό Ναυτικό από το να προβάλει την ισχύ του πλησίον των κινεζικών ακτών.

Παρ’ όλα αυτά, η Κίνα είναι συγκριτικά τρωτή, επειδή δεν διαθέτει δικές της πηγές ενέργειας και αρκετές δικές της πρώτες ύλες ζωτικές για τη βιομηχανία της. Όλα αυτά εισάγονται κατά κανόνα μέσω των θαλάσσιων οδών, τις οποίες σε πολύ μεγάλο βαθμό ελέγχει, λόγω και της γεωγραφίας στην περιοχή, ο αμερικανικός στόλος. Είναι προφανές ότι, σε περίπτωση σύγκρουσης, ο αναπόφευκτος αποκλεισμός της θα είχε τεράστιο, εάν όχι καταστροφικό, κόστος για την Κίνα.

Στην πραγματικότητα, αυτό που μένει ως εναλλακτική οδός για την τροφοδοσία της με ενέργεια, πρώτες ύλες, ακόμα και με τα αναγκαία τρόφιμα για να θρέψει τον πληθυσμό της είναι ο ηπειρωτικός δρόμος στην Ευρασία, ο οποίος εξαρτάται από τη Ρωσία. Το Πεκίνο, λοιπόν, έχει ζωτικούς λόγους να επιδιώκει στενή εταιρική σχέση με τη Μόσχα. Ο “Νέος Δρόμος του Μεταξιού”, που περιλαμβάνει γιγαντιαίες επενδύσεις σε υποδομές και παροχή δανείων για την ανάπτυξη νέων χερσαίων οδικών αξόνων προς τη Δύση μέσω της Κεντρικής Ασίας, δεν είναι μόνο ένα επενδυτικό σχέδιο. Είναι ταυτοχρόνως και δημιουργία εναλλακτικού εμπορικού δρόμου.

Ένας πρόσθετος λόγος για τον οποίο η Κίνα έχει ανάγκη τη Ρωσία είναι ότι σταδιακά ανοίγει ο “Αρκτικός Δρόμος” από τον Βόρειο Ειρηνικό προς την Ευρώπη και τον Ατλαντικό. Ο Αρκτικός Δρόμος, που ελέγχεται σε πολύ μεγάλο βαθμό από τη Ρωσία, λόγω της τεράστιας βόρειας ακτογραμμής της, ανοίγει αφενός λόγω της Κλιματικής Αλλαγής που λιώνει σιγά-σιγά τους πάγους, αλλά και λόγω της κατασκευής σύγχρονων παγοθραυστικών από τη Ρωσία, τα οποία μπορούν να μεταφέρουν σε πολύ συντομότερο χρόνο φορτία από και προς την Κίνα. Σημειωτέον ότι ο “Αρκτικός Δρόμος” από Κίνα σε Ευρώπη διαρκεί τον μισό χρόνο σε σύγκριση με τον δρόμο μέσω Ινδικού και Σουέζ.

Ηχηρό καμπανάκι για την Κίνα

Αν όλα αυτά ωθούσαν το Πεκίνο να συνεργαστεί με τη Μόσχα, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και η απώλεια (μόνιμη και προσωρινή) πηγών προμήθειας πετρελαίου και φυσικού αερίου είναι ένα ηχηρό καμπανάκι για την κινέζικη ηγεσία. Το ίδιο και ο τορπιλισμός της ιρανικής φρεγάτας από αμερικανικό υποβρύχιο στη Σρι Λάνκα. Όσο κι αν οι Κινέζοι δεν θέλουν να εξαρτηθούν από τη Ρωσία, έχουν συνείδηση πως αυτή είναι η ασφαλέστερη πηγή για την ενεργειακή τους ασφάλεια.

Μπορεί, λοιπόν, επισήμως να μην υπάρχει συμμαχία Μόσχας-Πεκίνου, αλλά στην πράξη είναι ορατή δια γυμνού οφθαλμού η de facto συμμαχία, η οποία στηρίζεται όχι μόνο στη συμπληρωματικότητα των δύο οικονομιών, αλλά και στο κοινό γεωστρατηγικό συμφέρον. Αν και η Κίνα έχει σημαντικά ενισχυθεί στο στρατιωτικό επίπεδο, παραμένει ποιοτικά κατώτερη από τη Ρωσία και τις ΗΠΑ ειδικά στα πυρηνικά όπλα. Εμμέσως, λοιπόν, έχει ανάγκη το ισχυρό ρωσικό πυρηνικό οπλοστάσιο για να εξισορροπήσει δυνάμει το αμερικανικό. Με την επίθεση, μάλιστα, εναντίον του Ιράν, ο Τραμπ όχι μόνο δεν χαλάρωσε τον σινορωσικό δεσμό, αλλά τον ενίσχυσε όσο ποτέ άλλοτε.

Περιττό να υπογραμμίσουμε ότι η άτυπη συμμαχία Ρωσίας-Κίνας θέτει τη βάση για τη συγκρότηση μίας υπέρ-υπερδύναμης σε στρατιωτικό-οικονομικό επίπεδο με αντίστοιχο πολιτικό βάρος, η οποία και αναπόφευκτα θα κυριαρχήσει στην Ευρασία. Όπως, μάλιστα, έχουν διδάξει οι κλασικοί της γεωπολιτικής, όποιος κυριαρχεί στην Ευρασία έχει βάση για να κυριαρχήσει στον κόσμο, παρότι οι ΗΠΑ, με τη συνδρομή και των υπόλοιπων Δυτικών, παραμένουν οι κυρίαρχοι των ωκεανών. Δεν έχουν, όμως, καταφέρει να διεισδύσουν και να εδραιωθούν στην καρδιά της Ευρασίας. Υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν το Αφγανιστάν, ενώ δεν έχουν βρει αξιόλογα ερείσματα στην Κεντρική Ασία.