Η αποδολαριοποίηση ή το πετρέλαιο κύρια αιτία της επέμβασης στη Βενεζουέλα;

Αυτό μεταφράζεται αφενός σε πολιτική και στρατιωτική ισχύ, αφετέρου σε οικονομική και τεχνολογική ισχύ. Παράλληλα σημαντικότατο ρόλο παίζουν τα πολιτισμικά πρότυπα που προβάλει η χώρα ως τρόπος συμπεριφοράς και διαβίωσης των ανθρωπίνων κοινωνιών. Οι προφανείς λόγοι που οι χώρες επιδιώκουν την αποδολαριοποίηση είναι η μείωση των προνομίων που η επιβολή-αποδοχή του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος προσφέρει στις ΗΠΑ από την εποχή του Μπρέττον Γουντς (1944). Όμως, ο κύριος και πρωταρχικός λόγος είναι η αποστέρηση του ποσοστού της ισχύος που η χρήση του δολαρίου προσδίδει στις ΗΠΑ.

Αυτή η διαδικασία μπορεί να περιλαμβάνει διάφορες πτυχές, όπως η χρήση άλλων νομισμάτων ή η ανάπτυξη νέων μηχανισμών πληρωμών που δεν περιλαμβάνουν το δολάριο. Πρωτεργάτες σε αυτήν τη διαδικασία, εκτός της Κίνας που επιδιώκει να βρεθεί στην κορυφή της ιεραρχίας ισχύος στον πλανήτη, είναι προφανώς οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες για δύο λόγους:

• Πρώτον, διότι παράγουν την βασική πρώτη ύλη για τη λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας και ως εκ τούτου έχουν μια αίσθηση υπεροχής έναντι των υπολοίπων χωρών.
• Δεύτερον και σε συνάρτηση με τον πρώτο, διότι για ιδεολογικούς λόγους επιθυμούν να αποκτήσουν ρόλο στο πλανητικό γίγνεσθαι.

Όμως χρειάζεται προσοχή επειδή –δυστυχώς ή ευτυχώς– οι οικονομικές αναλύσεις από τις οποίες προκύπτουν πολιτικά συμπεράσματα, εδράζονται και σε ποσοτικά στοιχεία που μας βοηθούν στον έλεγχο των πολιτικών συμπερασμάτων. Με απλά λόγια: Οι παγκόσμιες εξαγωγές πετρελαίου (αξίας 1,271 τρισ. $ ΗΠΑ το 2023) αποτελούν μόνο το 5,61% του παγκόσμιου εμπορίου. Συνεπώς, παρότι πράγματι ορισμένες χώρες παραγωγής πετρελαίου επιδιώκουν να χρησιμοποιούν νομίσματα διαφορετικά από το δολάριο για την τιμολόγηση του πετρελαίου, η μέχρι τώρα αποδολαριοποίηση, μείωση της ευρύτερης εξάρτησης από το δολάριο (ως αποθεματικό και μέσο διεθνών συναλλαγών) είναι μικρή.

Αν δούμε τα αντίστοιχα στοιχεία για το ποσοστό των εξαγωγών πετρελαίου της Βενεζουέλας, τα στοιχεία δείχνουν ότι αυτά αποτελούν το 0,32% των αντίστοιχων παγκόσμιων εξαγωγών (4,058 δισ. $). Εξ αυτού είναι λίγο δύσκολο να αποδεχτούμε την άποψη ότι η συμμετοχή των εξαγωγών πετρελαίου της Βενεζουέλας στην αποδολαριοποίηση ήταν σημαντική αιτία για την επέμβαση του Τραμπ στη συγκεκριμένη χώρα. Όσοι υποστηρίζουν ότι ήταν μια πράξη προκειμένου να σταματήσει την αποδολαριοποίηση, προφανώς βρίσκονται μακριά από την πραγματικότητα.

Η επέμβαση στη Βενεζουέλα

Οι λόγοι της επέμβασης είναι δύο: Ο πρώτος είναι απλά και κυνικά η αρπαγή του πετρελαίου της Βενεζουέλας, καθώς και όλων των άλλων ορυκτών. Οι ΗΠΑ γυρίζουν στην περίοδο 1870-1907 που δρούσαν σαν πειρατές τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και στο εξωτερικό. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι η εποχή εκείνη έμεινε στην ιστορία ως εποχή των Αμερικανών ληστοβαρόνων που μετέπειτα δοξάστηκαν σαν μεγάλοι επιχειρηματίες και φιλάνθρωποι ευεργέτες (Κορνήλιος Βάντερμπιλτ, Τζιμ Φισκ, Τζέι Γκούλντ, Κόλλινς Π. Χάντιγκτον, Λήλαντ Στάντφορντ, Τσαρλς Κρόκερ, Μαρκ Χόπκινς, Φίλιπ Άρμωρ, Άντριου Κάρνεγκι, Τζων Ντ. Ροκφέλλερ, Τζων Π. Μόργκαν).

Ο δεύτερος λόγος είναι η προειδοποίηση στην Κίνα ότι το Δυτικό Ημισφαίριο ανήκει στις ΗΠΑ. Η κυβέρνηση Τραμπ παρουσιάζει την Κίνα ως μία από τις τρεις κύριες απειλές στην περιοχή και στοχεύει ρητά στην αποδυνάμωση της κινέζικης επιρροής στο Δυτικό Ημισφαίριο. Ωστόσο, η Κίνα είναι πλέον ο κορυφαίος εμπορικός εταίρος κάθε χώρας στη Νότια Αμερική, εκτός από την Κολομβία. Αυτό δεν είναι αποτέλεσμα κάποιας “άνομης πλεκτάνης” του Πεκίνου, είναι η φυσική συνέπεια της οικονομικής ανόδου της Κίνας και της επιδίωξης των δικών της εθνικών συμφερόντων, μέσω της οικονομικής συνεργασίας και διαφοροποίησης του εμπορίου με τις χώρες της Λατινικής Αμερικής.

Ίσως τίποτα δεν καταδεικνύει καλύτερα τη στρατηγική ασυνέπεια του Δόγματος Donroe από την έκκληση για την απομάκρυνση ξένων εταιρειών που κατασκευάζουν υποδομές στην περιοχή. Η Λατινική Αμερική χρειάζεται απεγνωσμένα επενδύσεις σε υποδομές. Η Κίνα ήταν πρόθυμη, διότι είχε τη δυνατότητα να τις παράσχει. Οι ΗΠΑ δεν έχουν ανταποκριθεί σε αυτή την ανάγκη με συγκρίσιμους πόρους ή μηχανισμούς χρηματοδότησης.

Ποια ακριβώς είναι η εναλλακτική λύση του Τραμπ; Απειλές στρατιωτικής επέμβασης; Δασμοί σε χώρες που δέχονται κινεζικές επενδύσεις; Αυτή είναι μια στρατηγική αμέλεια μεταμφιεσμένη σε νοσταλγία του Δόγματος Μονρόε. Σε μια εποχή αλληλεξάρτησης, η προσπάθεια να γυρίσει πίσω ο χρόνος, μπλοκάροντας τις επενδυτικές ροές από δυνάμεις εκτός του Δυτικού ημισφαιρίου είναι μάταιη. Ειδικά για τη Βενεζουέλα χρειάζεται να ειπωθούν τα ακόλουθα: Από το 2007, η Κίνα έχει παράσχει στη Βενεζουέλα δάνεια 60 δισ. $. Στο τέλος του 2025, περισσότερα από 10-15 δισ. χρέους παρέμεναν σε εκκρεμότητα. Το χρέος αποπληρώνεται με αργό πετρέλαιο, απαιτώντας από τη Βενεζουέλα να στέλνει περίπου 610.000 βαρέλια την ημέρα στην Κίνα. Το πως θα συμπεριφερθεί η Κίνα έχει μεγάλη σημασία για τις περαιτέρω εξελίξεις.

 

Επίσης σύμφωνα με προσεκτικούς αναλυτές η αύξηση των αποθεμάτων πετρελαίου το 2010 από 100 δισ. σε 300 δισ. βαρέλια, επί εποχής Τσάβες, δεν αντιπροσωπεύει κατά κανόνα νέες ανακαλύψεις ανεκμετάλλευτων πηγών. Προκύπτει από πολιτική απόφαση της κυβέρνησης Τσάβες να αναβαθμίσει τα κοιτάσματα του heavy  πετρελαίου που βρίσκονται στη ζώνη του ποταμού Ορινόκο σε υπαρκτά και διαχειρίσιμα, δηλαδή που μπορεί να ανακτηθούν με εύλογη βεβαιότητα υπό τις υπάρχουσες οικονομικές και λειτουργικές συνθήκες. Όμως τα συγκεκριμένα κοιτάσματα, αποτελούνται από extra heavy πετρέλαιο, το οποίο έχει χαμηλή εξόρυξη και υψηλό κόστος παραγωγής. Επιπλέον, απαιτούνται πολύ μεγάλες επενδύσεις.