Η γεωπολιτική στροφή των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο

Η απάντηση δεν συμπυκνώνεται σε μια απλοϊκή αντικατάσταση της Τουρκίας από την Ελλάδα, αλλά σε έναν βαθύτερο μετασχηματισμό της αμερικανικής στρατηγικής στην περιοχή. Η συζήτηση για το αν η στροφή των ΗΠΑ προς την Ελλάδα είναι μόνιμη στρατηγική αλλαγή ή μια παροδική τακτική συμπυκνώνεται σε 4 βασικά σημεία:

Η διαφορά «Στρατηγικής Υποδομής» vs. «Πολιτικής Ευκαιρίας»

Όσοι υποστηρίζουν ότι η στροφή είναι μόνιμη, βασίζονται σε χειροπιαστά δεδομένα:

• Βάσεις και Υποδομές: Η Αλεξανδρούπολη, η Σούδα, η Λάρισα,το Στεφανοβίκειο, η Ανδραβίδα, η Καλαμάτα, η Ελευσίνα και τα Ναυπηγεία  δεν είναι απλές διπλωματικές δηλώσεις. Οι ΗΠΑ επένδυσαν δισεκατομμύρια και αναβάθμισαν την Αμυντική Συμφωνία (MDCA) σε βάθος χρόνου. Η Αλεξανδρούπολη έγινε ο βασικός διάδρομος παράκαμψης των Στενών του Βοσπόρου για τη μεταφορά ΝΑΤΟϊκών δυνάμεων στην Ανατολική Ευρώπη και φυσικού αερίου.
• Θεσμική συνέχεια: Παράλληλα, η θεσμοθέτηση του σχήματος «3+1» (Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ + ΗΠΑ) μέσω του East Med Act προσέδωσε διακομματική νομοθετική κάλυψη στην αμερικανική υποστήριξη προς την Αθήνα, κάτι που σημαίνει ότι υποστηρίζεται και από τους Δημοκρατικούς και από τους Ρεπουμπλικάνους

 Υδρογονάνθρακες, ExxonMobil και Chevron

• Η στρατηγική αναβάθμιση της Ελλάδας δεν στηρίζεται μόνο σε στρατιωτικές βάσεις, αλλά αποκτά πλέον και βαθύ οικονομικό εκτόπισμα μέσω της ενέργειας.
• Η ψήφος εμπιστοσύνης των κολοσσών: Η παρουσία και οι ερευνητικές γεωτρήσεις αμερικανικών ενεργειακών γιγάντων (όπως η ExxonMobil στα νοτιοδυτικά της Κρήτης και την Πελοπόννησο, αλλά και το ενδιαφέρον της Chevron ή άλλων διεθνών παρόχων στο Ιόνιο) αποτελούν την πιο χειροπιαστή απόδειξη ασφάλειας. Τέτοιοι επιχειρηματικοί κολοσσοί επενδύουν εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια μόνο όταν θεωρούν ότι το πολιτικό, νομικό και στρατιωτικό περιβάλλον μιας χώρας είναι απολύτως σταθερό.
• Από καταναλωτής, παραγωγός και κόμβος: Αν τα κοιτάσματα φυσικού αερίου και πετρελαίου επιβεβαιώσουν τις προσδοκίες, η Ελλάδα αλλάζει πίστα: μετατρέπεται από απλός διαμετακομιστικός σταθμός (με τους αγωγούς TAP, IGB και τα σταθμούς LNG) σε αυτόνομη παραγωγό χώρα.
• Αμερικανικό «ομπρέλα» συμφερόντων: Όταν αμερικανικά κεφάλαια αξιοποιούν ενεργειακούς πόρους εντός της ελληνικής ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας, η ασφάλεια της περιοχής ταυτίζεται άμεσα με τα ίδια τα αμερικανικά συμφέροντα. Αυτό δημιουργεί ένα επιπλέον «ανασχετικό τείχος» απέναντι σε οποιαδήποτε αμφισβήτηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας.

Η Τουρκία δεν “εγκαταλείπεται”…

Η άποψη ότι η μετατόπιση είναι παροδική ή ότι οι ΗΠΑ δεν εγκαταλείπουν την Τουρκία στηρίζεται στη σκληρή γεωπολιτική πραγματικότητα:

• Το μέγεθος της Τουρκίας: Η Τουρκία διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ, ελέγχει τα Στενά, συνορεύει με Ιράν, Ιράκ, Συρία και Ρωσία στη Μαύρη Θάλασσα. Η Ουάσινγκτον θεωρεί την Τουρκία «πολύ μεγάλη για να τη χάσει» (too big to lose) και δεν θέλει να τη σπρώξει οριστικά στην αγκαλιά της Ρωσίας ή της Κίνας.
• Η στρατηγική της «Εναλλακτικής»: Οι ΗΠΑ δεν αναζητούν απαραίτητα αντικαταστάτη της Τουρκίας, αλλά αντίβαρο (hedge). Χρησιμοποιούν την Ελλάδα ως ασφαλή εναλλακτική (plan B) ώστε να μην εξαρτώνται αποκλειστικά από τις ιδιοτροπίες και τους εκβιασμούς της Άγκυρας (όπως συνέβη με την βάση του Ιντσιρλίκ).

Τι ισχύει τελικά;

Η πιο ρεαλιστική ανάγνωση είναι ότι δεν πρόκειται για «στιγμιαία μόδα», αλλά ούτε και για ολοκληρωτική εγκατάλειψη της Τουρκίας:

1. Η αναβάθμιση της Ελλάδας είναι μόνιμη: Η Ελλάδα έχει κατοχυρωθεί ως ο βασικός, ακλόνητος πυλώνας αμερικανικής ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο και τα Βαλκάνια. Αυτό δεν πρόκειται να ακυρωθεί εύκολα.
2. Η σχέση ΗΠΑ-Τουρκίας άλλαξε μορφή: Η Τουρκία έπαψε να αντιμετωπίζεται ως «πιστός σύμμαχος» και αντιμετωπίζεται πλέον ως «συναλλακτικός εταίρος» (transactional partner). Οι ΗΠΑ συνεργάζονται μαζί της όπου χρειάζεται, αλλά δεν της έχουν τυφλή εμπιστοσύνη.

Σύνοψη: Η Αμερική δεν εγκαταλείπει την Τουρκία, αλλά σταμάτησε να εξαρτάται αποκλειστικά από αυτήν. Και σε αυτή τη νέα ισορροπία, η Ελλάδα έχει κερδίσει μια μόνιμη, αναβαθμισμένη θέση στο γεωπολιτικό χάρτη των ΗΠΑ.