Η Ροζάβα στο Μόναχο και η επόμενη μέρα για τους Κούρδους στην Συρία

Τρεις μήνες μετά τη συμμετοχή τους στο 6ο Φόρουμ Ειρήνης και Ασφάλειας για τη Μέση Ανατολή στο Ντουχόκ, οι εκπρόσωποι της Ροζάβα βρέθηκαν σε μία σαφώς ευρύτερη και βαρύτερη διεθνή διπλωματική σκηνή. Η σημασία της εξέλιξης δεν μπορεί ούτε να υποτιμηθεί, ούτε να υπερτιμηθεί. Από τη μία, υπάρχουν ισχυρισμοί που τη θεωρούν ασήμαντη.

Από την άλλη, διατυπώνονται ακραίες εκτιμήσεις που κινούνται από το “οι ΗΠΑ πρόδωσαν τους Κούρδους”, έως το “η Ουάσιγκτον άλλαξε στρατηγική και πλέον στηρίζει ανοιχτά τη Ροζάβα”. Η πραγματικότητα, όπως συχνά συμβαίνει, βρίσκεται κάπου ενδιάμεσα και θα κριθεί από τις εξελίξεις επί του πεδίου.

Το στρατιωτικό και πολιτικό πλαίσιο

Παρά τη συμφωνία της 30ής Ιανουαρίου, η πολιορκία γύρω από το Κομπάνι συνεχιζόταν. Την ίδια περίοδο, ο αλ-Σάραα υπέγραψε το διάταγμα διορισμού του Κούρδου Νουρεντίν Ίσα Αχμέντ ως κυβερνήτη της Χασάκα, κίνηση με σαφή πολιτικό συμβολισμό. Στο Μόναχο, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο συναντήθηκε με τον Μαζλούμ Αμπντί, την Ιλχάμ Αχμέντ και τον υπουργό Εξωτερικών της προσωρινής συριακής κυβέρνησης, Εσάντ Σεϊμπανί. Παράλληλα, είχαν επίσης επαφές, με μέλη της Γερουσίας των ΗΠΑ και με τον υπουργό Εξωτερικών της Σαουδικής Αραβίας, πρίγκιπα Φαϊζάλ μπιν Φαρχάν μπιν Αμπντουλάχ.

Ο Αμπντί και η Αχμέντ συναντήθηκαν επίσης με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν. Η εικόνα της αγκαλιάς Αμπντί-Μακρόν, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στα τουρκικά μέσα ενημέρωσης, με χαρακτηρισμούς περί «σκανδάλου» και «πρόκλησης». Η επικοινωνιακή αυτή αντίδραση δείχνει ότι η συμβολική αναβάθμιση της Ροζάβα, δεν περνά απαρατήρητη στην Άγκυρα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στον Αμπντί είχε προταθεί προηγουμένως θέση αναπληρωτή υπουργού Άμυνας, ή διοικητική θέση περιφερειάρχη, προτάσεις που τελικώς δεν έγιναν αποδεκτές από τη διοίκηση της Ροζάβα. Εάν είχε αποδεχθεί κάποια από αυτές, η σημερινή του διεθνής παρουσία με διακριτή εκπροσώπηση πιθανότατα, δεν θα ήταν εφικτή. Πάντως, η πρόσκληση στο Μόναχο δεν ήταν μεμονωμένο γεγονός. Προηγήθηκαν:

• Η συνεδρίαση για τη Συρία στην Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ, όπου διατυπώθηκε δυσπιστία προς τη διοίκηση αλ-Σάραα και έγιναν αναφορές σε πράξεις που χαρακτηρίστηκαν ως εγκλήματα πολέμου κατά Κούρδων και μειονοτήτων.
• Κριτική στον αμερικανικό Τύπο ότι ο Μπάρακ ευθυγραμμίζεται με την πολιτική της Άγκυρας, αντί της Ουάσιγκτον.
• Η έγκριση ψηφίσματος στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπέρ της προστασίας των Κούρδων και των μειονοτήτων στη Συρία.
• Η ομόφωνη αποδοχή σχετικής πρότασης από το Κοινοβούλιο της Πορτογαλίας.
• Η έγκριση πρότασης στήριξης της Βόρειας και Ανατολικής Συρίας στο Ολλανδικό Κοινοβούλιο, έπειτα από πρωτοβουλία της Κάτι Πίρι.
• Οι κινητοποιήσεις Κούρδων σε όλες τις γεωγραφικές περιοχές του Κουρδιστάν και δράσεις αλληλεγγύης σε πολλές χώρες.

Το σύνολο αυτών των εξελίξεων συγκροτεί ένα διεθνές περιβάλλον που ευνοεί, τουλάχιστον σε επίπεδο πολιτικής ρητορικής, τη συνταγματική κατοχύρωση των δικαιωμάτων των Κούρδων στη Συρία.

Κρίσιμο ερώτημα: Ενσωμάτωση ή αυτονομία;

Ο Μαζλούμ Αμπντί έχει διατυπώσει ως στόχο τη «διατήρηση της ιδιαιτερότητας των περιοχών, όπου οι Κούρδοι αποτελούν πλειονότητα». Το ερώτημα είναι αν αυτή η διατύπωση μπορεί να μεταφραστεί σε καθεστώς που θα προσεγγίζει την αυτονομία, κάτι που μέχρι σήμερα η Άγκυρα απορρίπτει κατηγορηματικά.

Η απάντηση δεν θα δοθεί μόνο σε διπλωματικά φόρα, αλλά κυρίως στο πεδίο. Παράλληλα, οι συζητήσεις ΗΠΑ-Ευρώπης για το μέλλον του ΝΑΤΟ και τη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας, δείχνουν ότι η Γερμανία και η Γαλλία, παρά τη θεσμική στήριξη σε ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δύσκολα θα επιλέξουν ανοιχτή σύγκρουση με την Άγκυρα για τη Ροζάβα. Δεν πρόκειται για οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά για δυνάμεις που κινούνται στο πλαίσιο του παγκόσμιου ανταγωνισμού ισχύος.

Τα όρια της Άγκυρας

Την ίδια στιγμή, και η Τουρκία δεν διαθέτει απεριόριστο περιθώριο κινήσεων. Στο αμερικανικό Κογκρέσο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, κατά την αναφορά πράξεων που χαρακτηρίστηκαν ως εγκλήματα πολέμου, επισημάνθηκαν τόσο οι ένοπλες ομάδες που έχει εκπαιδεύσει και εξοπλίσει η Άγκυρα, όσο και οι δυνάμεις της HTS που υποστηρίζει. Επιπλέον, στην εσωτερική πολιτική σκηνή της Τουρκίας και υπό το πρίσμα της εν εξελίξει ειρηνευτικής διαδικασίας με το PKK, η κυβέρνηση δεν διαθέτει απεριόριστη ευχέρεια επιβολής ενός πλήρως-μονομερούς σχεδιασμού, χωρίς πολιτικό κόστος.

Η συζήτηση, επομένως, συμπυκνώνεται σε ένα στρατηγικό δίλημμα: Θα ενταχθούν οι Κούρδοι της Συρίας στο νέο συριακό σύστημα με περιορισμένη αναγνώριση ορισμένων αιτημάτων τους, ή θα κατοχυρωθεί συνταγματικά ένα καθεστώς που θα προσεγγίζει την αυτονομία; Το Μόναχο δεν έδωσε την απάντηση. Ανέδειξε, όμως, ότι το ερώτημα έχει πλέον μεταφερθεί σε ανώτερο διεθνές επίπεδο και ότι η τελική έκβαση θα κριθεί στη διασταύρωση διπλωματίας και ισχύος.