Ιστορική Σύνοδος Κορυφής Τραμπ-Πουτιν-Σι – Το Κίεβο φοβάται “νέα Γιάλτα”

Την πρώτη τριμερή συνάντηση στην ιστορία μεταξύ των ηγετών των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ρωσίας και της Κίνας θα πραγματοποιήσουν την ερχόμενη Πέμπτη, στη Σενζέν της Κίνας, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν και ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ.

Σύμφωνα με ανακοίνωση του Λευκού Οίκου, στο επίκεντρο των συνομιλιών αναμένεται να βρεθούν η μείωση των πυρηνικών εξοπλισμών και ο πόλεμος κατά του Ιράν. Η συνάντηση θα πραγματοποιηθεί στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC) και θα αποτελέσει την πρώτη απευθείας τριμερή συνάντηση των ηγετών των τριών μεγάλων δυνάμεων.

Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Ολίβια Γουέιλς, δήλωσε ότι ο Τραμπ έχει καταστήσει σαφές πως, μεταξύ άλλων, θα θέσει το ζήτημα της μείωσης των πυρηνικών όπλων παγκοσμίως, καθώς, όπως εκτιμά ο Αμερικανός πρόεδρος, η εξάπλωσή τους συνιστά ιδιαίτερα επικίνδυνη εξέλιξη.

Αμερικανοί αξιωματούχοι επιβεβαίωσαν, επίσης, ότι ο Τραμπ προτίθεται να συζητήσει με τον Σι Τζινπίνγκ και τον Βλαντίμιρ Πούτιν τη συνεχιζόμενη σύγκρουση με το Ιράν. Αντίθετα, ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν αναμένεται να συμπεριληφθεί στην ατζέντα της τριμερούς συνάντησης.

«Πιστεύω ότι ο πρόεδρος προτίθεται πράγματι να συζητήσει το Ιράν στην τριμερή συνάντηση με τον Σι Τζινπίνγκ και τον Βλαντίμιρ Πούτιν», δήλωσε ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος, υπό τον όρο της ανωνυμίας. Όπως εξήγησε, η Ουάσιγκτον ακολουθεί ξεχωριστή διπλωματική οδό για την Ουκρανία, διεξάγοντας διαπραγματεύσεις τόσο με τη Μόσχα όσο και με το Κίεβο, μετά και τις πρόσφατες διπλωματικές επαφές στις οποίες συμμετείχαν ο Ρώσος πρόεδρος και ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

«Η Κίνα δεν συμμετέχει ουσιαστικά σε αυτή τη διαδικασία και, επομένως, δεν θεωρούμε σκόπιμο να συζητηθεί το ουκρανικό ζήτημα στο πλαίσιο αυτής της συνάντησης», πρόσθεσε ο Αμερικανός αξιωματούχος.

Προειδοποίηση Ζελένσκι για μια «νέα Γιάλτα»

Η προοπτική μιας πρωτοφανούς τριμερούς συνάντησης μεταξύ των τριών ηγετών έχει προκαλέσει ανησυχία στο Κίεβο, καθώς η ουκρανική πλευρά φοβάται το ενδεχόμενο οι μεγάλες δυνάμεις να καταλήξουν σε συνεννοήσεις που θα επηρεάσουν την τύχη τρίτων χωρών.

Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει προειδοποιήσει ότι η σύνοδος της Σενζέν ενδέχεται να θυμίσει μια νέα εκδοχή της Διάσκεψης της Γιάλτας του 1945, κάνοντας λόγο για τον κίνδυνο «αναδιανομής των σφαιρών επιρροής» στον 21ο αιώνα. Στη Διάσκεψη της Γιάλτας, ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Φραγκλίνος Ρούζβελτ, ο Βρετανός πρωθυπουργός Ουίνστον Τσόρτσιλ και ο Σοβιετικός ηγέτης Ιωσήφ Στάλιν είχαν συζητήσει τη μεταπολεμική διευθέτηση και τη διαμόρφωση του πολιτικού μέλλοντος της Ευρώπης.

Η προγραμματισμένη συνάντηση πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση Τραμπ προωθεί μια εξωτερική πολιτική που δίνει έμφαση στην ενίσχυση της αμερικανικής επιρροής στο δυτικό ημισφαίριο. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η επιχείρηση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα, κατά την οποία συνελήφθη ο πρόεδρος της χώρας, Νικολάς Μαδούρο, τον Ιανουάριο.

Παρά τις ανησυχίες της ουκρανικής πλευράς, Αμερικανοί αξιωματούχοι επιμένουν ότι οι διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία θα συνεχιστούν ανεξάρτητα από την τριμερή συνάντηση στην Κίνα. Η Ουάσιγκτον βρίσκεται σε επαφή με εκπροσώπους της Ρωσίας και της Ουκρανίας, στο πλαίσιο των διπλωματικών προσπαθειών για τον τερματισμό της σύγκρουσης.

Τέταρτη συνάντηση Τραμπ-Σι

Στο περιθώριο της συνόδου, ο Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να έχει και ξεχωριστή διμερή συνάντηση με τον Σι Τζινπίνγκ, η οποία θα συνοδευτεί από γεύμα εργασίας. Θα είναι η τέταρτη συνάντηση των δύο ηγετών από την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο, το 2025.
Αντίθετα, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, δεν προβλέπεται ξεχωριστή διμερής συνάντηση του Αμερικανού προέδρου με τον Πούτιν κατά την επίσκεψή του στην Κίνα.

Παράλληλα, η υπόθεση που αφορά τον διευθύνοντα σύμβουλο της Nvidia, Τζένσεν Χουάνγκ, και τις καταγγελίες σχετικά με φερόμενο Κινέζο πράκτορα των υπηρεσιών πληροφοριών δεν αναμένεται να απασχολήσει τις συνομιλίες Τραμπ-Σι. «Η υπόθεση της Nvidia δεν θα πρέπει ουσιαστικά να επηρεάσει την επίσκεψη», δήλωσε δεύτερος ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος. Η αμερικανική πλευρά δεν προτίθεται, επίσης, να διαπραγματευτεί με την Κίνα τους περιορισμούς στις εξαγωγές προηγμένων τεχνολογιών ημιαγωγών.

«Δεν διαπραγματευόμαστε τους αμερικανικούς περιορισμούς στις εξαγωγές. Πρόκειται για ζητήματα εθνικής ασφάλειας, τα οποία διαμορφώνονται από την αμερικανική κυβέρνηση. Δεν αναμένουμε ότι το θέμα θα αποτελέσει αντικείμενο οποιασδήποτε από τις συνομιλίες μας με την κινεζική πλευρά κατά τη διάρκεια της επίσκεψης», ανέφερε ο αξιωματούχος.

Οι περιορισμοί στις εξαγωγές προηγμένης τεχνολογίας αποτελούν ένα από τα πλέον ευαίσθητα ζητήματα στις σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας, καθώς οι δύο χώρες βρίσκονται σε έντονο ανταγωνισμό για την ανάπτυξη και τον έλεγχο της τεχνολογίας ημιαγωγών.

Ο Έλον Μασκ στην ασιατική περιοδεία Τραμπ

Τον Αμερικανό πρόεδρο θα συνοδεύσει στην επίσκεψή του στην Κίνα ο επικεφαλής της Tesla και της SpaceX, Έλον Μασκ. Ωστόσο, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, δεν θα συμμετάσχει στην τριμερή συνάντηση των Τραμπ, Πούτιν και Σι Τζινπίνγκ. Ο Τραμπ αναμένεται να αναχωρήσει από την Ουάσιγκτον τη Δευτέρα και να φτάσει στις Φιλιππίνες την Τρίτη, όπου θα συμμετάσχει στη Σύνοδο Κορυφής της Ένωσης Χωρών της Νοτιοανατολικής Ασίας (ASEAN).

Στη συνέχεια θα μεταβεί στη Σενζέν της Κίνας για τη Σύνοδο Κορυφής του APEC, όπου την Πέμπτη έχουν προγραμματιστεί οι συναντήσεις του με τον Σι Τζινπίνγκ και τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Η σύνοδος αναμένεται να συγκεντρώσει τους ηγέτες της περιοχής Ασίας-Ειρηνικού, σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία για τη διεθνή ασφάλεια, καθώς οι τρεις μεγάλες δυνάμεις προετοιμάζονται να συζητήσουν ζητήματα πυρηνικών εξοπλισμών, περιφερειακών συγκρούσεων και ευρύτερων γεωπολιτικών ισορροπιών.

NYΤ: Τι ζητά η Ρωσία

Σύμφωνα με αποκαλυπτικό δημοσίευμα των New York Times, η Ρωσία ζητά από το ΝΑΤΟ να αποσύρει τις δυνάμεις του στις θέσεις που κατείχε το 1997, ανοίγοντας παράλληλα τη συζήτηση για μια συνολική αναθεώρηση της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Οι απαιτήσεις περιλαμβάνονται σε ανεπίσημο έγγραφο, με ημερομηνία 10 Νοεμβρίου, το οποίο παρουσίασαν Ρώσοι αξιωματούχοι κατά τις διαπραγματεύσεις στο Άμπου Ντάμπι.

Οι New York Times εξασφάλισαν αντίγραφό του από πρόσωπο που συμμετέχει στις συνομιλίες, ενώ η γνησιότητά του επιβεβαιώθηκε και από δεύτερη πηγή. Το έγγραφο αποκαλύπτει ότι ο Πούτιν επιμένει σε μεγάλο βαθμό στις θέσεις που είχε διατυπώσει τον Δεκέμβριο του 2021, παρά τις πολύμηνες διπλωματικές προσπάθειες της κυβέρνησης Τραμπ για τον τερματισμό του πολέμου.

Οι απαιτήσεις της Ρωσίας δεν περιορίζονται στον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, αλλά επεκτείνονται συνολικά στην ασφάλεια της Ευρώπης. Ουσιαστικά, η Μόσχα ζητά να ανατραπούν στρατιωτικές ισορροπίες που διαμορφώθηκαν μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, επαναφέροντας όρους που είχε θέσει ήδη από τον Δεκέμβριο του 2021, λίγο πριν από την εισβολή.

Η σημαντικότερη απαίτηση αφορά την επιστροφή των στρατιωτικών δυνάμεων και βάσεων του ΝΑΤΟ στις θέσεις που κατείχαν το 1997, πριν αρχίσει η μεγάλη διεύρυνση της Συμμαχίας προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Στην πράξη, αυτό θα σήμαινε σημαντικό περιορισμό της στρατιωτικής παρουσίας του ΝΑΤΟ στην ανατολική του πτέρυγα, ιδιαίτερα στην Πολωνία και στις τρεις χώρες της Βαλτικής, την Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία. Πρόκειται για χώρες που θεωρούν τη συμμαχική στρατιωτική παρουσία κρίσιμη για την ασφάλειά τους απέναντι στη Ρωσία.

Παράλληλα, η Μόσχα απαιτεί να σταματήσει κάθε περαιτέρω διεύρυνση του ΝΑΤΟ, αποκλείοντας ουσιαστικά την προοπτική ένταξης της Ουκρανίας. Ζητά επίσης να τερματιστεί η στρατιωτική δραστηριότητα της Συμμαχίας όχι μόνο στην Ουκρανία, αλλά και σε άλλες περιοχές της Ανατολικής Ευρώπης, του Νότιου Καυκάσου και της Κεντρικής Ασίας.

Ιδιαίτερα σκληρός είναι και ο όρος που αφορά τη δυτική στρατιωτική βοήθεια προς το Κίεβο. Η Ρωσία ζητά να σταματήσει πλήρως η προμήθεια δυτικών όπλων, στρατιωτικού εξοπλισμού και άλλων στρατιωτικών προϊόντων στην Ουκρανία. Εάν γινόταν αποδεκτή μια τέτοια απαίτηση, θα περιοριζόταν δραστικά η δυνατότητα της χώρας να ενισχύει τις ένοπλες δυνάμεις της με δυτικά οπλικά συστήματα.

Τι άλλα περιλαμβάνει το ρωσικό έγγραφο 

Το ρωσικό έγγραφο περιλαμβάνει και μια νέα απαίτηση που αφορά άμεσα δύο από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις της Ευρώπης. Η Μόσχα ζητά από τη Γαλλία και τη Βρετανία να δεσμευτούν ότι δεν θα χρησιμοποιήσουν τα πυρηνικά τους όπλα για την προστασία άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Πρόκειται για έναν όρο που θα περιόριζε τη δυνατότητα των δύο πυρηνικών δυνάμεων να παρέχουν πυρηνική αποτροπή στους Ευρωπαίους συμμάχους τους.

Όσον αφορά την ευρωπαϊκή προοπτική της Ουκρανίας, η ρωσική πλευρά εμφανίζεται διατεθειμένη να αποδεχθεί την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά υπό έναν σημαντικό περιορισμό: το Κίεβο να μη συμμετέχει στην κοινή πολιτική ασφάλειας και άμυνας της ΕΕ.

Σύμφωνα με τους New York Times, οι απαιτήσεις αυτές δείχνουν ότι ο Πούτιν εξακολουθεί να επιδιώκει μια ευρύτερη αναδιαμόρφωση της ευρωπαϊκής ασφάλειας, με περιορισμό της επιρροής του ΝΑΤΟ κοντά στα ρωσικά σύνορα.

Μάλιστα, κατά τις συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι, Ρώσοι αξιωματούχοι παρουσίασαν το μοντέλο των διακριτών σφαιρών επιρροής της εποχής του Ψυχρού Πολέμου ως πιθανό πρότυπο για τη μελλοντική ασφάλεια της Ευρώπης. Παρότι άφησαν ανοιχτό το ενδεχόμενο κάποιας ευελιξίας στις διαπραγματεύσεις, το έγγραφο δείχνει ότι η Μόσχα δεν έχει εγκαταλείψει τους βασικούς της στόχους.

Οι αντιδράσεις και η συνάντηση Τραμπ-Πούτιν

Οι ρωσικές απαιτήσεις έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην Ευρώπη, με τον Πολωνό πρωθυπουργό Ντόναλντ Τουσκ να προειδοποιεί ότι η αποδοχή τους θα αποτελούσε άμεση απειλή για την ασφάλεια της χώρας του. Από την αμερικανική πλευρά, οι απεσταλμένοι του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, επιχειρούν να διατηρήσουν ανοιχτό τον δρόμο των διαπραγματεύσεων, ζητώντας από τη Ρωσία πιο συγκεκριμένες προτάσεις αποκλιμάκωσης.

Παρότι Ρώσοι αξιωματούχοι άφησαν περιθώρια για πιθανή ευελιξία, το έγγραφο καταδεικνύει πόσο μεγάλη παραμένει η απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει της επικείμενης προγραμματισμένης συνάντησης Τραμπ, Πούτιν, Σι την επόμενη εβδομάδα.