Καυτή ζώνη η Μαύρη Θάλασσα για τη ναυτιλία

Οι επιθέσεις αυτές εκδηλώθηκαν από τις 5 έως τις 16 Οκτωβρίου και είχαν ως αποτέλεσμα να χαθούν τουλάχιστον 23 ναυτικοί. Ωστόσο, για ορισμένες από αυτές δεν έχει ακόμη τεκμηριωθεί επίσημα η προέλευση. Η μεγαλύτερη τραγωδία “γράφτηκε” το βράδυ της 13ης Οκτωβρίου όταν το με σημαία Γουινέας Μπισάου φορτηγό πλοίο “HS Dignity”, χωρητικότητας 8642 τόνων (dwt) δέχθηκε πλήγμα και βυθίστηκε περίπου 17 ναυτικά μίλια ανατολικά της Σαμπλά, κοντά στις βουλγαρικές ακτές και σε μικρή απόσταση από τα σύνορα με τη Ρουμανία.

Το πλοίο ήταν κενό φορτίου και είχε 16μελές πλήρωμα, όλοι υπήκοοι Συρίας και Αιγύπτου. Από την άμεση επιχείρηση διάσωσης των βουλγαρικών αρχών, σε δυσμενείς καιρικές συνθήκες, διασώθηκαν πέντε ναυτικοί. Οι υπόλοιποι 11 ναυτικοί χάθηκαν στα παγωμένα νερά.

Το ίδιο βράδυ χτυπήθηκε, περίπου 18 ναυτικά μίλια ανατολικά της βουλγαρικής πόλης βουλγαρικής πόλης Μπιάλα το με σημαία Μάλτας φορτηγό πλοίο μεταφοράς σιτηρών “Chelsea 3”, επίσης κενό φορτίου. Το πλήρωμα αποτελείτο από 15 ναυτικούς (επτά Ουκρανοί και οκτώ Αζέροι). Ευτυχώς, διασώθηκαν όλοι από σκάφος της βουλγαρικής ακτοφυλακής που τους μετέφερε με ασφάλεια στο λιμάνι της Βάρνας.

Σύμφωνα με μαρτυρίες του πληρώματος, το πλοίο χτυπήθηκε από τρία εναέρια drones με αποτέλεσμα να προκληθούν υλικές ζημιές στο κατάστρωμα και στα πλάγια του κύτους. Την ίδια ώρα οι βουλγαρικές αρχές εξετάζουν τα συντρίμμια των drones για να διαπιστωθεί η προέλευσή τους. Πριν από αυτή τη νύχτα είχαν σημειωθεί, στις 5 και στις 6 Οκτωβρίου, επιθέσεις σε εμπορικά πλοία ανοιχτά των ακτών της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας που στοίχισαν την ζωή συνολικά σε τρεις ναυτικούς, ενώ τραυματίστηκαν αρκετοί άλλοι.

Ακολούθησαν άλλες δύο επιθέσεις στις 14 και στις 15 Οκτωβρίου. Αρχικά, χτυπήθηκε, εντός των ρουμανικών χωρικών υδάτων, από drone το υπό σημαία Κομορών δεξαμενόπλοιο “Yara J” μεταφέροντας καύσιμα με προορισμό την Ουκρανία, αλλά ευτυχώς το 17μελες πλήρωμα (Ινδοί, Ιρανοί και ναυτικοί από τη Συρία) διασώθηκε. Το επόμενο βράδυ χτυπήθηκε από δύο drones το με σημαία Αγίου Μαρίνου δεξαμενόπλοιο μεταφοράς χημικών “Wine Trader”, που ήταν κενό φορτίου και είχε ως πλήρωμα 12 ναυτικούς, από τους οποίους πέντε διασώθηκαν και επτά χάθηκαν.

Η εύφλεκτη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας

Οι επιθέσεις αυτές, έρχονται να προστεθούν σε πολλές άλλες που έχουν σημειωθεί από την έναρξη του πολέμου τον Φεβρουάριο του 2022, με τη Ρωσία και την Ουκρανία να πλήττουν εμπορικούς στόχους που συνδέονται με οικονομικές και εξαγωγικές δραστηριότητες της αντίπαλης πλευράς.

Πλήρης αριθμός των εμπορικών πλοίων που έχουν δεχθεί επιθέσεις δεν είναι διαθέσιμος. Ωστόσο, με βάση δημοσιεύματα που επικαλούνται στοιχεία της εταιρείας ναυτικής ασφάλειας Ambrey και άλλες ναυτιλιακές πηγές, μόνο κατά τη διάρκεια του τρέχοντος έτους έχουν πληγεί περισσότερα από 570 πλοία, ενώ δεκάδες ναυτικοί έχουν χάσει τη ζωή τους.

Ο αριθμός αυτός αφορά ένα σύνολο περιστατικών και θα πρέπει να διακρίνεται από τις επιβεβαιωμένες, άμεσες επιθέσεις σε εμπορικά πλοία. Σε αυτόν περιλαμβάνονται επιθέσεις με drones, προσκρούσεις σε θαλάσσιες νάρκες, παρενοχλήσεις εμπορικών πλοίων κ.α.
Οι επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων που δραστηριοποιούνται εκτός των άμεσα εμπόλεμων χωρών, έχουν επίσης αυξηθεί.

Σύμφωνα με την Ambrey, μέσα στους τελευταίους μήνες οι επιθέσεις έχουν επεκταθεί πέρα από τις θαλάσσιες περιοχές που θεωρούνταν μέχρι πρότινος οι βασικές ζώνες κινδύνου. Η εξέλιξη αυτή οδήγησε, τον Σεπτέμβριο, στη διεύρυνση της ζώνης αυξημένου ασφαλιστικού κινδύνου, ώστε να καλύπτει σχεδόν ολόκληρη τη Μαύρη Θάλασσα, με εξαίρεση τα χωρικά ύδατα της Τουρκίας, της Ρουμανίας, της Βουλγαρίας και της Γεωργίας.

Οι συνέπειες των επιθέσεων

Σε κάθε περίπτωση, οι πρόσφατες επιθέσεις με drones έχουν αναβαθμίσει σημαντικά το επίπεδο κινδύνου, ο οποίος πλέον αφορά και τις Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες χωρών-μελών του ΝΑΤΟ, όπως η Ρουμανία και η Βουλγαρία. Η επέκταση των επιχειρήσεων σε αυτές τις θαλάσσιες περιοχές δημιουργεί πρόσθετες ανησυχίες για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, καθώς αυξάνει τις πιθανότητες ενός λάθους ή μιας επίθεσης που θα μπορούσε να προκαλέσει ευρύτερη κρίση.

Άμεση συνέπεια είναι η αύξηση του κόστους ασφάλισης των πλοίων που διασχίζουν τη Μαύρη Θάλασσα. Οι ασφαλιστές έχουν αναπροσαρμόσει τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου (war risk premiums), με τις τιμές να διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με τη διαδρομή, το λιμάνι προσέγγισης, το είδος του πλοίου και το φορτίο. Για ορισμένες διαδρομές, οι σχετικές χρεώσεις έφτασαν πρόσφατα στο 0,6%-1% της ασφαλισμένης αξίας του πλοίου ανά ταξίδι, ενώ για λιμάνια και περιοχές υψηλότερου κινδύνου έχουν αναφερθεί πολύ υψηλότερα ποσοστά.

Η επιβάρυνση αυτή μπορεί να μεταφραστεί σε δεκάδες ή και εκατοντάδες χιλιάδες δολάρια ανά ταξίδι, ανάλογα με την αξία του πλοίου και τους όρους της ασφάλισης. Το πρόσθετο κόστος μεταφέρεται εν μέρει στις τιμές των θαλάσσιων μεταφορών, επιβαρύνοντας τόσο τις ναυτιλιακές εταιρείες, όσο και τους εμπόρους και τους τελικούς αγοραστές των προϊόντων.

Από την άλλη πλευρά, ορισμένοι πλοιοκτήτες και διαχειριστές πλοίων επιδιώκουν υψηλότερους ναύλους, προκειμένου να αντισταθμίσουν τον αυξημένο κίνδυνο, τα ασφάλιστρα και τα πρόσθετα λειτουργικά έξοδα. Ωστόσο, οι υψηλότεροι ναύλοι δεν συνεπάγονται κατ’ ανάγκη και μεγαλύτερα καθαρά κέρδη, καθώς η αύξηση του κόστους ασφάλισης, των καυσίμων και των λοιπών δαπανών μπορεί να απορροφήσει σημαντικό μέρος των πρόσθετων εσόδων.

Η αντίδραση του ΝΑΤΟ και της Ευρώπης

Μπροστά στα νέα δεδομένα των επιθέσεων σε εμπορικά πλοία εντός των χωρικών υδάτων της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας, το ΝΑΤΟ αποφάσισε να στείλει περισσότερα αεροσκάφη θαλάσσιας περιπολίας, συστήματα ραντάρ και μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) στη Μαύρη Θάλασσα, σύμφωνα με ανακοίνωση της Συμμαχίας.

Όπως μετέδωσε το πρακτορείο Reuters η ανακοίνωση έγινε, την Τρίτη 20/10, αφού το κύριο όργανο λήψης αποφάσεων του ΝΑΤΟ, το Βορειοατλαντικό Συμβούλιο, συζήτησε το ζήτημα της ασφάλειας στη Μαύρη Θάλασσα, στην έδρα της Συμμαχίας στις Βρυξέλλες.
Εκτός από τα αεροσκάφη, τα drones και τα συστήματα ραντάρ, τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ έχουν στείλει ή πρόκειται να στείλουν αξιωματικούς πληροφοριών και ομάδες για τη διενέργεια εγκληματολογικής ανάλυσης εκρηκτικών υλών, δήλωσε ο συνταγματάρχης του αμερικανικού στρατού Martin L. O’Donnell, στρατιωτικός εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ.

Σύμφωνα, πάντα, με το πρακτορείο, το ΝΑΤΟ δεν έχει αποδώσει το πρόσφατο κύμα επιθέσεων σε κάποια συγκεκριμένη χώρα. Στρατιωτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι η Ρωσία είναι σχεδόν βέβαιο πως πραγματοποίησε τις επιθέσεις, ωστόσο η Μόσχα δεν έχει αναλάβει την ευθύνη για αυτές.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 

Παρόλα αυτά, η Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σε ψήφισμά της έσπευσε να προεξοφλήσει τις ευθύνες αναφέροντας ότι «θεωρεί τη Ρωσία υπεύθυνη για επιθέσεις σε εμπορικά σκάφη και για την κλιμάκωση του πολέμου της κατά της Ουκρανίας στη δυτική Μαύρη Θάλασσα».

Μάλιστα, οι ευρωβουλευτές επικρίνουν τη κυβέρνηση της Βουλγαρίας εκφράζοντας «τη λύπη τους για την αδύναμη διπλωματική απάντηση της Σόφιας στη Ρωσία» και την καλούν «να σταματήσει να καθυστερεί τη συμμετοχή της στην πρωτοβουλία του ΝΑΤΟ κατά των drones “Air Defence Capabilities Against Lower-level Air Threats”»! Με το ψήφισμα, που εγκρίθηκε, την περασμένη Πέμπτη 22/10, με μεγάλη πλειοψηφία (432 ψήφους υπέρ, 52 κατά και 88 αποχές) στη σύνοδο της Ολομέλειας στο Στρασβούργο ζητείται:

1. Η ΕΕ «να εξετάσει το ενδεχόμενο ναυτικής επιχείρησης στη Μαύρη Θάλασσα».
2. Το ΝΑΤΟ «να εξετάσει μια πρωτοβουλία για τον Εύξεινο Πόντο, με βάση τις υφιστάμενες συζητήσεις σχετικά με την επιχείρηση “Black Sea Sentry“».
3. Τέλος, επισημαίνουν ότι «ο μελλοντικός μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ πρέπει να καλύπτει ένα ευρύ φάσμα αναγκών ασφάλειας και άμυνας, μεταξύ άλλων στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας».

Τί ζήτησε η Ομάδα της Αριστεράς

Στον αντίποδα ήταν μια πρόταση ψηφίσματος των ευρωβουλευτών της Ομάδας της Αριστεράς (Left), που ζητούσε την λήψη ουσιαστικών μέτρων για την προστασία των ναυτικών και την διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, με ένα μορατόριουμ μεταξύ των αντιμαχομένων πλευρών και υπογραμμίζοντας «ότι πρέπει να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε η τρέχουσα κλιμάκωση της ρητορικής να μην εξελιχθεί σε ένοπλη σύγκρουση πλήρους κλίμακας».

Στο ψήφισμα εκφραζόταν έντονη η «βαθιά ανησυχία για τον πραγματικό και αυξανόμενο κίνδυνο άμεσης στρατιωτικής αντιπαράθεσης, συμπεριλαμβανομένης της πυρηνικής αντιπαράθεσης, μεταξύ του ΝΑΤΟ ή των κρατών μελών της ΕΕ και της Ρωσικής Ομοσπονδίας… Η τρέχουσα κατάσταση στον Εύξεινο Πόντο είναι το πιο επικίνδυνο σημείο ανάφλεξης στον πόλεμο και ότι η λογική της αμοιβαίας κλιμάκωσης πρέπει να διακοπεί τώρα, προτού καταστεί μη αναστρέψιμη»

«Τα κράτη μέλη και τους συμμάχους του ΝΑΤΟ [πρέπει] να επιδείξουν τη μέγιστη δυνατή αυτοσυγκράτηση και να δώσουν απόλυτη προτεραιότητα στη διπλωματία», αναφερόταν. Το ψήφισμα απορρίφθηκε…