Ο αναβρασμός στο Ιράν και ο ρόλος των ΗΠΑ

Αυτή η λαϊκή δυσανασχέτηση ξεκίνησε από τους μεταπράτες στο Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης και εξαπλώθηκε στις περισσότερες πόλεις του Ιράν, ως Ισπαχάν, Κάρατζ, Κουχντάς δυτικώς και νοτίως. Ήδη, οι διαδηλώσεις μέτρησαν έξι ανθρώπινες ζωές από τις συγκρούσεις των Φρουρών της Επαναστάσεως και των φοιτητών των πανεπιστημίων, αλλά το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ακρίβεια.

Η λαϊκή αντίδραση έχει και πολιτικά αίτια, ιδίως μετά την επίθεση της Ισραηλινής αεροπορίας την περασμένη άνοιξη και τον βομβαρδισμό των Ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων από Αμερικανικά βομβαρδιστικά μακράς ακτίνας δράσεως, που απέδειξαν την ανυπαρξία της Ιρανικής αντιαεροπορικής άμυνας. Η απειλή επαναλήψεως των επιθέσεων, σε περίπτωση ανακατασκευής των πυρηνικών εγκαταστάσεων, διατυπώθηκε απεριφράστως απ’ τον Αμερικανό πρόεδρο Τραμπ κι ενέτεινε την ανασφάλεια του Ιρανικού κόσμου.

Ο ρόλος των ΗΠΑ

Είχαν προηγηθεί οι αυστηρές Αμερικανικές κυρώσεις από την πρώτη θητεία του Τραμπ κι η πλήρης απομόνωση της Ιρανικής οικονομίας απ’ το διεθνές σύστημα πληρωμών που περιόρισαν τις εξαγωγές πετρελαίου μόνο στην Κίνα και Ινδία, όπερ δεν αρκεί για τις ανάγκες του Ιράν. Η έλλειψη συναλλάγματος και τραπεζικών υπηρεσιών διεθνούς μεταφοράς κεφαλαίων προκάλεσαν ελλείψεις ανταλλακτικών, φαρμάκων και εισαγομένων τροφίμων με συνέπεια την εμφάνιση Μαύρης Αγοράς στα Ιρανικά παζάρια.

Η λειψυδρία από την εξάντληση των αποθεμάτων ποσίμου ύδατος λόγω ξηρασίας, έφθασε σε σημείο παροξυσμού το περασμένο θέρος. Ανίκανο το καθεστώς να αντιμετωπίσει τα προβλήματα, απείλησε την εκκένωση της Τεχεράνης από τον πληθυσμό της. Σε μία πλούσια σε φυσικούς πόρους χώρα ως το Ιράν (με τα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου μετά την Ρωσία) παρατηρείται ακόμη και εξάντληση υγρών καυσίμων των αυτοκινήτων, από την ανεπάρκεια διυλιστηρίων πετρελαίου.

Η επικείμενη αύξηση του φόρου καταναλώσεως κατά 62% εντείνει τις διαμαρτυρίες των εμπόρων και η έκκληση της Ισραηλινής Μοσάντ γι’ ανατροπή της κυβερνήσεως Πεζεσκιάν, καταγγέλθηκε επισήμως ως “καθοδηγουμένη αποσταθεροποίηση”, αλλά δεν είναι! Ωστόσο η ανισορροπία δεν συνεπάγεται άμεση ανατροπή της κληρικοκρατίας κι επαναφοράς ενός κοσμικού καθεστώτος – ακούγονται ακόμη φωνές επανόδου της δυναστείας του υιού Ριζά Παχλεβί, που διαβιώνει στην Αμερική.

Η επόμενη μέρα στο Ιράν

Η φθορά του καθεστώτος θα είναι μακρά και βραδεία αλλ’ όχι αυτόματη, παρά την αρτηριοσκλήρυνση της ηγεσίας. Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν ο Αγιατολάχ Χαμενεϊ βρίσκεται στην εξουσία από το 1989 κι ο μετριοπαθής νέος πρωθυπουργός Πεζεσκιάν απεδείχθη κατώτερος των προσδοκιών που τον διόρισαν έπειτα από πρόσφατες “εκλογές”.

Αν δεν προκύψει αυτόκλητος σωτήρας του θεοκρατικού καθεστώτος ωσάν την αυτοκράτειρα του Βυζαντίου, Θεοδώρα που έσωσε τον δειλό Ιουστινιανό στη “Στάση του Νίκα” (με τον στρατηγό Βελισσάριο και τους Βαράγκους στον υπόδρομο της Κωνσταντινούπολης το 630 μ.Χ.), η κληρικοκρατία στο Ιράν θα συνεχιστεί με διάφορα “μερεμέτια” μεταρρυθμίσεως. Μόνο ο στρατός μπορεί να σώσει την κατάσταση με ένα πραξικόπημα που ν’ ανταποκρίνεται στις λαϊκές προσδοκίες αλλά κι αυτός παρακολουθείται στενά από τους πραιτωριανούς του καθεστώτος..

Πολύ προ της τωρινής “Φωνής λαού, οργής Θεού”, η Περσία έχει μακράν παράδοση καθεστωτικών ανατροπών. Από της εποχής του Σάχη όμως και της Ιρανικής Επανάστασης το 1979, που προκάλεσε την δεύτερη πετρελαϊκή κρίση διεθνώς, το Ιράν απήλαυσε μια περίοδο σταθερότητος, που δύσκολα θα ανατραπεί.