Ο «επικίνδυνος» Πλάτωνας στις ΗΠΑ και η φίμωση 2.500 ετών

Υπό το βάρος νέων περιορισμών που επιδιώκουν να αποστειρώσουν τη διδασκαλία από κάθε αναφορά στη φυλή και το φύλο, διοικητικοί παράγοντες ζήτησαν από καθηγητή φιλοσοφίας να αφαιρέσει από το μάθημά του ορισμένα πλατωνικά κείμενα — όχι επειδή δεν ανήκουν στον κανόνα της δυτικής σκέψης, αλλά επειδή κρίθηκαν εν δυνάμει «προβληματικά».

Λίγες ημέρες πριν από την έναρξη του εαρινού εξαμήνου, το Texas A&M βρίσκεται σε κατάσταση νευρικής αναδίπλωσης. Μαθήματα επανεξετάζονται, προγράμματα «μετριάζονται» και καθηγητές αναρωτιούνται τι επιτρέπεται πλέον να ειπωθεί στην τάξη. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Μάρτιν Πίτερσον, καθηγητής φιλοσοφίας, ο οποίος πληροφορήθηκε ότι για να συμμορφωθεί με τις νέες πολιτικές θα πρέπει είτε να αφαιρέσει ενότητες που αγγίζουν την ιδεολογία της φυλής και του φύλου — μαζί και αναγνώσματα του Πλάτωνα — είτε να μετακινηθεί σε άλλο μάθημα.

Η υπόθεση φωτίζει μια βαθύτερη σύγκρουση που μαίνεται στο Τέξας και, ευρύτερα, στις Ηνωμένες Πολιτείες: τη σύγκρουση ανάμεσα στην ακαδημαϊκή ελευθερία και την πολιτική επιτήρηση της γνώσης. Και ταυτόχρονα θέτει ένα ευρύτερο ερώτημα: τι απομένει από την ανώτατη εκπαίδευση όταν ακόμη και ιδέες ηλικίας 2.500 ετών κρίνονται υπερβολικά «επικίνδυνες» για συζήτηση;

Ο ίδιος ο Πίτερσον δηλώνει εμβρόντητος από την απόφαση της διοίκησης. Σύμφωνα με τη σχετική ενημέρωση, η αλλαγή κρίθηκε αναγκαία ώστε το μάθημα να ευθυγραμμιστεί με τις νέες πολιτικές του πανεπιστημιακού συστήματος, οι οποίες περιορίζουν τη συζήτηση θεμάτων που αφορούν τη φυλή και το φύλο. Τμήματα μαθημάτων ακυρώνονται ή επαναχαρακτηρίζονται, ενώ πολλοί διδάσκοντες εκφράζουν ανησυχία ότι περιορίζεται η ακαδημαϊκή ελευθερία, την οποία θεωρούν θεμελιώδη για τη λειτουργία ενός πανεπιστημίου.

Σε ανακοίνωσή του, το Texas A&M, που εδρεύει στο College Station, υποστηρίζει ότι θα συνεχίσει να διδάσκει διαλόγους του Πλάτωνα σε διάφορα μαθήματα και στο μέλλον. Όπως διευκρινίζεται, άλλες εγκεκριμένες ενότητες περιλαμβάνουν έργα του Πλάτωνα, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θίγουν ζητήματα ιδεολογίας φυλής και φύλου.

Τους τελευταίους μήνες, υπό την πίεση συντηρητικών επικριτών στο Πολιτειακό Καπιτώλιο, οι έφοροι (regents) του πανεπιστημιακού συστήματος A&M έχουν υιοθετήσει με ιδιαίτερο ζήλο νέους περιορισμούς. Βάσει πολιτικών που εγκρίθηκαν στα τέλη του περασμένου έτους, τα μαθήματα δεν επιτρέπεται να «προωθούν ιδεολογία φυλής ή φύλου» ούτε να πραγματεύονται ζητήματα που σχετίζονται με τον σεξουαλικό προσανατολισμό ή την ταυτότητα φύλου, παρά μόνο κατ’ εξαίρεση και έπειτα από απόδειξη «αναγκαίου εκπαιδευτικού σκοπού».

Η παρέμβαση αυτή αντικατοπτρίζει μια έντονη πολιτισμική και πολιτική αντιπαράθεση στο Τέξας γύρω από τον ρόλο των δημόσιων πανεπιστημίων. Ρεπουμπλικανοί αιρετοί αξιωματούχοι, συχνά επαναλαμβάνοντας τις αιτιάσεις της κυβέρνησης Τραμπ για την ανώτατη εκπαίδευση, υποστηρίζουν ότι τα πανεπιστήμια παρεκκλίνουν από την ακαδημαϊκή αποστολή τους και επιδίδονται σε φιλελεύθερο προσηλυτισμό γύρω από τη διαφορετικότητα, την ισότητα και τη συμπερίληψη (D.E.I.).

Ο Μπράιαν Χάρισον, Ρεπουμπλικανός βουλευτής της πολιτείας και απόφοιτος του Texas A&M, απορρίπτει τους ισχυρισμούς περί «απαγόρευσης» του Πλάτωνα ως παραπλανητικούς, κάνοντας λόγο για ανέντιμες προσπάθειες διόγκωσης του ζητήματος.

Από τον Νοέμβριο του 2024, το Texas A&M έχει καταργήσει το δευτερεύον πρόγραμμα σπουδών στις ΛΟΑΤΚΙ+ σπουδές, ενώ η θέση του τότε προέδρου του πανεπιστημίου τέθηκε υπό αμφισβήτηση από τον κυβερνήτη με αφορμή συνέδριο για το D.E.I. Τον περασμένο Σεπτέμβριο, μία λέκτορας απολύθηκε έπειτα από αμφιλεγόμενο μάθημα παιδικής λογοτεχνίας, ενώ καθηγητές σε πολλούς κλάδους προσπαθούν πλέον να αποκρυπτογραφήσουν τι θα τους επιτραπεί να διδάξουν.

Το μάθημα που σκόπευε να διδάξει ο Πίτερσον —«Σύγχρονα Ηθικά Ζητήματα»— θα εξέταζε αντιπροσωπευτικές ηθικές θεωρίες και την εφαρμογή τους σε σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα. Το αρχικό πρόγραμμα περιλάμβανε ενότητες για τις αμβλώσεις, τη θανατική ποινή, την οικονομική δικαιοσύνη και ζητήματα φυλής και φύλου. Ο καθηγητής υποστηρίζει ότι δεν «προωθούσε» καμία ιδεολογία, αλλά δίδασκε στους φοιτητές πώς να αξιολογούν επιχειρήματα. Μετά από συζητήσεις με πανεπιστημιακούς αξιωματούχους, του τέθηκαν δύο επιλογές: είτε να αφαιρέσει τις επίμαχες ενότητες και τα πλατωνικά αναγνώσματα —μεταξύ των οποίων αναφορές στη Διοτίμα και τον μύθο του Αριστοφάνη— είτε να μετακινηθεί σε άλλο μάθημα.

Ως πρόεδρος του Συμβουλίου Ακαδημαϊκής Ελευθερίας του πανεπιστημίου, ο Πίτερσον προειδοποιεί ότι η μονοφωνία στην τάξη καταργεί τη συζήτηση και τη μάθηση. Το τοπικό παράρτημα της American Association of University Professors χαρακτηρίζει την υπόθεση ως εγείρουσα σοβαρά νομικά ζητήματα, τονίζοντας ότι η φίμωση ιδεών ηλικίας 2.500 ετών από έναν από τους πιο επιδραστικούς στοχαστές της ιστορίας προδίδει την αποστολή της ανώτατης εκπαίδευσης. Ένα πανεπιστήμιο που λογοκρίνει τον Πλάτωνα, καταλήγει η ανακοίνωση, εγκαταλείπει την υποχρέωσή του απέναντι στην αλήθεια, την έρευνα και το δημόσιο συμφέρον.