Ο Mearsheimer για τον πόλεμο – Γιατί δεν θα χάσει το Ιράν

Στο ερώτημα του διακεκριμένου δημοσιογράφου Chris Hedsen για ποιο λόγο ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανέτρεψε την διαχρονική πολιτική όλων των προκατόχων του (Μπους, Ομπάμα και Μπάιντεν) κι επιτέθηκε στις 28 Φεβρουαρίου απρόκλητα και σε παράβαση του διεθνούς δικαίου στο Ιράν, ο διάσημος Αμερικανός καθηγητής διεθνών σχέσεων στο πανεπιστήμιο του Σικάγου John J. Mearsheimer ήταν κατηγορηματικός: Η αλλαγή της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στο Ιράν είναι μια νέα πραγματικότητα και ο Τραμπ «είναι πράγματι ο πρώτος πρόεδρος των ΗΠΑ που έπεσε στην παγίδα» του Νετανιάχου.

Υπενθυμίζοντας παράλληλα ότι «το πρώτο μικρό βήμα προς τα μπροστά έγινε τον περασμένο Ιούνιο με τον πόλεμο των 12 ημερών» εναντίον του Ιράν, που ξεκίνησε και ουσιαστικά διεξήγαγε και πάλι το Ισραήλ, αλλά ο Τραμπ ήταν αυτός που ανακοίνωσε ότι «ο πόλεμος έληξε νικηφόρα για τις ΗΠΑ, με την καταστροφή των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν».

Τώρα όμως, όπως υποστήριξε ο Αμερικανός καθηγητής, ο Τραμπ «μπήκε σε αγεωγράφητα νερά», χωρίς να γνωρίζει τις πραγματικές στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν, ούτε να έχει κάποια στρατηγική απεμπλοκής από αυτήν την πολεμική περιπέτεια. Ήδη, μετά από τρεις εβδομάδες πολέμου κλυδωνίζεται η παγκόσμια οικονομία, αλλά και η νατοϊκή συμμαχία. Μια δυσμενή πραγματικότητα για την οποία προειδοποιούσε από καιρό ο νουνεχής, διορισμένος από τον Τραμπ αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των ΗΠΑ, στρατηγός John Daniel Caine, καθώς «γνώριζε από την αρχή ότι τα πράγματα δεν θα εξελίσσονταν όπως φαντασιώνονταν Τραμπ και Νετανιάχου».

Η “παγίδα” Νετανιάχου

Στο ερώτημα αν Τραμπ και Νετανιάχου είχαν πιστέψει αφελώς ότι αρκούσε η εκκαθάριση της ιρανικής ηγεσίας για να επέλθει η αλλαγή της ηγεσίας του ιρανικού καθεστώτος και στο τέλος του πολέμου, η απάντηση του Mearsheimer ήταν ξεκάθαρη μόνο ως προς τον Τραμπ, που έχοντας την πρόσφατη εμπειρία με την εύκολη αλλαγή καθεστώτος στην Βενεζουέλα, έπεσε εύκολα «στην παγίδα Νετανιάχου» και «άκουσε ευχάριστα» το «επιχείρημα» που του «πούλησε» για εύκολη αλλαγή του «υπό κατάρρευση καθεστώτος της Τεχεράνης».

Η προφανής ψευδαίσθηση Τραμπ ήταν πως αρκούσαν μια-δυο ημέρες πραγματικά σκληρών χτυπημάτων από αέρος για να οδηγηθεί σε κατάρρευση το ιρανικό καθεστώς και ν΄ αντικατασταθεί μ΄ ένα άλλο φιλικό προς τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Σε αυτό βοήθησε, όπως ξεκαθάρισε ο Mearsheimer και το γεγονός ότι ο Τραμπ «δεν έχει γύρω του και τόσο έξυπνους συμβούλους, με εξαίρεση τον στρατηγό Caine, που τον προειδοποιούσε και του έλεγε την αλήθεια» χωρίς βέβαια να εισακουσθεί.

Για τον Mearsheimer ο Νετανιάχου είναι «μια πιο περίπλοκη περίπτωση» από τον Τραμπ. Παρά τις συνεχείς δηλώσεις του ότι το καθεστώς της Τεχεράνης ήταν υπό κατάρρευση, ο ίδιος δεν πίστευε σε μια γρήγορη πτώση του. Αυτό που επιδίωκε ήταν πάντα η έναρξη του πολέμου κατά του Ιράν, καθώς, όπως πίστευε, δεν θα υπήρχε κατόπιν άλλη επιλογή από τη συνέχισή του μέχρι τέλους. Και αυτό συμβαίνει ακριβώς τώρα, υποστηρίζει ο καθηγητής του Σικάγου.

Δεν αποκλείεται όμως και το ενδεχόμενο ο Νετανιάχου, όπως πολλοί που επαναλαμβάνουν συνεχώς ένα “επιχείρημα”, να πίστεψε και ο ίδιος ότι η κατάρρευση του καθεστώτος είναι απλά ένα θέμα άμεσης απαλλαγής από την ιρανική ηγεσία και μέσω σφοδρών βομβαρδισμών επιλεγμένων στόχων στο Ιράν. Τελικά το πίστεψε και παρέσυρε στον πόλεμο και τον Τραμπ.

Ο Mearsheimer επισημαίνει επίσης ότι σε αυτόν τον πόλεμο «οι στόχοι του Ισραήλ δεν ταυτίζονται με αυτούς των ΗΠΑ». Ενώ οι Αμερικανοί απλά θέλουν την αλλαγή του σημερινού ιρανικού καθεστώτος, η επιδίωξη των Ισραηλινών είναι να μετατραπεί το Ιράν σε ένα διαμελισμένο και «αποτυχημένο κράτος». Η ολική καταστροφή του Ιράν είναι ο προφανής στόχος, όπως έγινε με το Ιράκ και τη Λιβύη, φυσικά χωρίς ποτέ να το παραδέχονται ανοιχτά.

Οι Ισραηλινοί γνωρίζουν ότι η καταστροφή του Ιράν θα είναι πιο εύκολη υπόθεση γι’ αυτούς, αν αλλάξει το ιρανικό καθεστώς. Ξέρουν όμως και πόσο δύσκολο έως απίθανο είναι ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Το Ιράν δεν πρόκειται να εξαφανιστεί τόσο εύκολα. Για όσο διάστημα όμως ισχύει αυτό, ο πραγματικός στόχος θα είναι η καταστροφή του Ιράν. Θέλουν να κάνουν με το Ιράν ότι έκαναν και με τη Συρία: «Και όταν τελειώσουν με το Ιράν θα ασχοληθούν με την Τουρκία και τον διαμελισμό της», είπε.

Η στρατηγική του Ιράν

Σύμφωνα με τον καθηγητή Mearsheimer το Ιράν ακολουθεί μέχρι τώρα μια έξυπνη στρατηγική, όπως παραδέχτηκε και ο στρατηγός Caine, ο οποίος δεν περιφρονεί καθόλου τους Ιρανούς, εννοώντας μάλιστα ότι οι Ιρανοί «έχουν πολλούς άσσους στο μανίκι τους». Σε αντίθεση βεβαίως με τον Τραμπ και τον (υπουργό Πολέμου) Χέγκσεθ που θεωρούν ότι οι Αμερικανοί είναι διεθνώς οι κορυφαίοι στη στρατηγική, όχι μόνο στην υλική ισχύ, αλλά και στην στρατηγική σκέψη.

Έναν ισχυρισμό που αμφισβητεί ευθέως ο Mearsheimer, που, όπως και ο Caine, θεωρεί τους Ιρανούς ισχυρούς αντιπάλους. Αυτή τη διαπίστωση τη στηρίζει στο γεγονός ότι το Ιράν διαθέτει ένα τεράστιο απόθεμα σε πυραύλους και drones μικρού βεληνεκούς, που μπορεί να χρησιμοποιηθούν εναντίον των χωρών του Κόλπου, συμπεριλαμβανομένης και της Σαουδικής Αραβίας. Χώρες που διαθέτουν μια πληθώρα από σημαντικούς στόχους, οι οποίοι πολύ εύκολα μπορούν να καταστραφούν. Οι Ιρανοί όμως διαθέτουν και μεγάλο αριθμό βαλλιστικών πυραύλων μεσαίου και μεγάλου βεληνεκούς που μπορούν να χτυπήσουν το Ισραήλ και μέχρι τώρα δεν έχουν χρησιμοποιηθεί και τόσο πολύ.

Κι ενώ στο περσινό “πόλεμο των 12 ημερών” ουσιαστικά οι Ιρανοί επικεντρώθηκαν σχεδόν αποκλειστικά σε χτυπήματα κατά του Ισραήλ, σε αυτόν τον πόλεμο στους ιρανικούς στόχους περιλαμβάνονται σε πρώτη φάση και οι αμερικανικές βάσεις, όπως και οι χώρες του Κόλπου.

Μετά από τρεις σχεδόν εβδομάδες πολέμου, οι Ιρανοί μιλούν τώρα ότι οι πολεμικοί στόχοι τους θα αφορούν πρωτίστως το Ισραήλ. Το πρόβλημα του Ισραήλ και των Αμερικανών είναι όμως ότι για την άμυνά τους διαθέτουν περιορισμένο αριθμό αντιπυραυλικών συστημάτων. Όμως, ακόμα και αν έχουν, δεν είναι πάντα επιτυχείς.

Οι Ιρανοί έχουν την ικανότητα για μεγάλο χρονικό διάστημα να βομβαρδίζουν αυτές τις χώρες, χωρίς να υπάρχει πάντα αποτελεσματική αντιμετώπισή τους. Με την πάροδο του χρόνου μάλιστα, εκτιμά ο Mearsheimer, θα μειώνεται και άλλο η ικανότητα επιτυχούς αντίστασης στις ιρανικές επιθέσεις. Οι Ιρανοί διαθέτουν μια σειρά από στρατιωτικές επιλογές και αυτό συμβάλει στην κλιμάκωση της σύγκρουσης στο βαθμό που δεν υπάρχει μια διέξοδος από τις συγκρούσεις. Γι’ αυτό και πιστεύει ότι οι Αμερικανοί βρίσκονται σε δύσκολη θέση.

Περαιτέρω κλιμάκωση του πολέμου

Ο Mearsheimer είναι κατηγορηματικός ότι η κλιμάκωση του πολέμου θα συνεχιστεί και ότι οι Αμερικανοϊσραηλινοί δεν έδειξαν ακόμα όλες τις δυνατότητες τους, σκοτώνοντας μέχρι τώρα περίπου 1.500 ανθρώπους. Υπάρχουν ενδείξεις επίσης ότι οι Αμερικανοί συγκρατούν τους Ισραηλινούς, που επιδιώκουν μεγαλύτερη και πιο γρήγορη κλιμάκωση. Και το κάνουν γιατί γνωρίζουν ότι οι Ιρανοί διαθέτουν και αυτοί ανάλογες ικανότητες.

Για τους Ισραηλινούς όμως αυτό είναι αδιάφορο γιατί θέλουν να μπλέξουν τους Αμερικανούς όλο και πιο βαθιά σε αυτόν τον πόλεμο και να καταστρέψουν μαζί το Ιράν, να ισοπεδώσουν όλες τις πόλεις του και να το διαμελίσουν. Σε αυτό το σημείο του πολέμου όμως ο Τραμπ δεν θέλει ν΄ ακολουθήσει τους Ισραηλινούς σε αυτόν τον δρόμο.

Ο Mearsheimer πιστεύει ότι όσο θα κλιμακώνεται ο πόλεμος, τόσο περισσότερο θα στοχοποιούνται πολιτικές υποδομές, ίσως και εγκαταστάσεις αφαλάτωσης, και τόσο περισσότεροι άνθρωποι θα σκοτώνονται. Αν και έχει ξεκινήσει η προσπάθεια στραγγαλισμού του ιρανικού καθεστώτος, ο Mearsheimer θεωρεί ότι το να σκοτώνονται όλο και περισσότεροι άνθρωποι είναι «ένδειξη της απελπιστικής θέσης των Αμερικανών, σε αντίθεση με τους Ισραηλινούς που δεν έχουν κανένα πρόβλημα με αυτό». Εν τέλει, όμως εφόσον συνεχιστεί η κλιμάκωση και η απελπισία, τότε ούτε και οι Αμερικανοί θα έχουν πρόβλημα.

Αυτό που διαπιστώνεται είναι ότι σε αυτή την κλιμάκωση οι Ιρανοί ακολουθούν τους Αμερικανοϊσραηλινούς και δεν μπορεί κανείς να τεκμηριώσει επαρκώς γιατί οι Αμερικανοί ακολουθούν μια λογική της συνέχισης αυτής της κλιμάκωσης. Ιδιαίτερα αν λάβει κανείς υπόψη του το γεγονός, όπως το δείχνει η ιστορία, ότι στις περισσότερες, αν όχι σε όλες τις περιπτώσεις, στις χώρες που δέχονται επιθέσεις και έχουν τέτοιες καταστροφές, ο πληθυσμός στέκεται πίσω από την κυβέρνησή του. Και είναι λάθος αν οι Αμερικανοί και οι Ισραηλινοί νομίζουν ότι η αύξηση των νεκρών θα έχει σαν αποτέλεσμα οι Ιρανοί θα πιέσουν την κυβέρνησή τους να σταματήσει τον πόλεμο.

Το παράδειγμα της Ιαπωνίας

Στο ερώτημα πόσο αποτελεσματικοί είναι ακόμα και οι πιο σφοδροί βομβαρδισμοί για να προκαλέσουν από μόνοι τους την κατάρρευση ενός καθεστώτος ο Mearsheimer απάντησε μ΄ ένα ξεκάθαρο «όχι». Είναι δύσκολο, σχεδόν αδύνατο μόνο με αεροπορικούς βομβαρδισμούς να προκληθεί η παράδοση τέτοιων καθεστώτων. Αυτό το επιχείρησαν ανεπιτυχώς οι ΗΠΑ και στην Κορέα, όπου οι νεκροί ήταν πολύ περισσότεροι απ’ ότι στο Βιετνάμ. Το ίδιο και κατά τη διάρκεια των βομβαρδισμών όλων των πόλεων της Ιαπωνίας από τον Μάρτιο του 1945 που προκάλεσε τον θάνατο ενός απίστευτα μεγάλου αριθμού ανθρώπων

Η Ιαπωνία είναι ίσως το μοναδικό παράδειγμα, όπως πιστεύουν πολλοί, όταν με την ρήψη των δύο ατομικών βομβών σε Χιροσίμα και Ναγκασάκι στις 6 και 9 Αυγούστου 1945 υποχρεώθηκε τελικά σε παράδοση. Την άποψη αυτή δεν συμμερίζεται όμως ο Mearsheimer που θεωρεί καθοριστικό παράγοντα στην παράδοση των Ιαπώνων την καταιγιστική εισβολή του σοβιετικού στρατού στην Μαντζουρία στις 8 Αυγούστου, τρεις ακριβώς μήνες μετά το τέλος του πολέμου στην Ευρώπη και όπως είχαν διακηρύξει οι Σοβιετικοί ήδη στην συνδιάσκεψη της Γιάλτας – μεταξύ δηλαδή της πρώτης και της δεύτερης ρίψης της ατομικής βόμβας από τα αμερικανικά βομβαρδιστικά και σε συνδυασμό με σοβιετικές χερσαίες επιχειρήσεις.

Αυτό είναι το μοναδικό ιστορικό παράδειγμα που αεροπορικοί βομβαρδισμοί συνέβαλλαν εν μέρει στην παράδοση μιας χώρας. Και αυτό το επιχείρημα χρησιμοποιεί ο Mearsheimer για να τεκμηριώσει την άποψή του ότι στην επίθεση κατά του Ιράν δεν αρκούν μόνο οι αεροπορικοί βομβαρδισμοί και θα χρειαστούν για την κατάρρευση του καθεστώτος και χερσαίες δυνάμεις, όπως έγινε και στο Ιράκ.
Ο Mearsheimer όμως εκτιμά ότι κάτι τέτοιο δεν πρόκειται να γίνει καθώς το Ιράν είναι πολύ μεγάλη σε έκταση χώρα και έχει πολλούς ανθρώπους. Και αυτό το γνωρίζει και ο Τραμπ, ότι δηλαδή η αποστολή στρατιωτικών δυνάμεων στο Ιράν είναι η συνταγή για μια πραγματική καταστροφή.