Ο Τραμπ μπορεί να σταματήσει τον πόλεμο, όχι τις συνέπειες του

Πρόκειται για το βασικό αίτιο που ωθεί τον Ντόναλντ Τραμπ να επιλέξει μία αξιοπρεπή διέξοδο, με τελευταία ένδειξη την πίεσή του προς το Ισραήλ να εγκαταλείψει τις επιχειρήσεις στον Λίβανο, προκαλώντας δυσάρεστη έκπληξη στους Ισραηλινούς. Το εάν και κατά πόσον θα εισακουσθεί παραμένει άγνωστο, αλλά το σήμα κρίνεται σαφές, προδίδοντας πως επιθυμεί να κηρύξει την θεαματική νίκη των ΗΠΑ και να αποσυρθεί.

Περιορίζοντας τους στόχους της σύγκρουσης σε ό,τι ήδη επιτυγχάνεται, όπως προ μερικών ημερών εξήγησε ο υπουργός Εξωτερικών Marco Rubio, η κατάσταση εξελίσσεται μάλλον ευχερέστερα, από την στιγμή που ο στόλος του Ιράν καταστρέφεται και οι πυραυλικές του απειλές περιορίζονται δραστικά. Όμως πρόκειται για νίκη κενή περιεχομένου και μάλλον για οφθαλμοφανή στρατηγική αποτυχία, από την στιγμή που απειλείται και η υδροδότηση των χωρών του Περσικού Κόλπου.

Κατά πρώτον το καθεστώς που υποτίθεται ανατρέπεται κατά το σχέδιο, παραμένει αμετακίνητο, με τον νέο του ηγέτη να διακηρύσσει πως πρόκειται για “απαράδεκτη” εξέλιξη, μετά μάλιστα και από την δολοφονία του προηγούμενου ηγέτη του και των ανωτάτων αξιωματούχων. Το Ιράν παραμένει σε μεγάλο βαθμό άθικτο, με περισσότερο πείσμα στα ζητήματα του εμπλουτισμού ουρανίου και του βαλλιστικού του προγράμματος, οπότε προφανώς δεν πρόκειται για περίπτωση Βενεζουέλας. 

Δεύτερον το ιρανικό καθεστώς έχει πλέον κάθε κίνητρο, όχι μόνον να αποκαταστήσει τις στρατιωτικές του δυνατότητες, συμπεριλαμβανομένου και του βαλλιστικού του προγράμματος, αλλά και να επιδιώξει να αποκτήσει πυρηνικό όπλο, κάτι που αποτελεί και την μοναδική απειλή με δυνατότητα αποτροπής της δολοφονίας του υιού Khamenei. Οι Ιρανοί αντιλαμβάνονται πως ο Kim Jong-un και η Βόρειος Κορέα δεν απειλείται ακριβώς για τον συγκεκριμένο λόγο.

Οι Ισραηλινοί και οι χώρες του Περσικού Κόλπου το γνωρίζουν, οπότε και εξηγείται ο λόγος για τον οποίο επιθυμούν διακαώς να συνεχισθούν οι επιχειρήσεις, πιέζοντας αφόρητα τον Λευκό Οίκο να τις συνεχίσει, έως ότου επιτευχθεί ο τελικός στόχος. Όμως, αποτελεί εξαιρετικά δυσχερές εγχείρημα η καταστροφή των 440 κιλών εμπλουτισμένου ουρανίου, που κατά πάσα πιθανότητα φυλάσσεται στις θωρακισμένες εγκαταστάσεις του Isfahan.

Η στάση Τραμπ

Ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται πάντως απρόθυμος, γνωρίζοντας πως το εγχείρημα απαιτεί μία άκρως επικίνδυνη επιχείρηση καταδρομέων και το γεγονός ότι δεν αναφέρεται πλέον στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα – ισχυριζόμενος μάλιστα ότι έχει την δέσμευση των Ιρανών ότι δεν θα αποκτήσουν πυρηνικά όπλα, χωρίς να έχει υπάρξει επιβεβαίωση από την Τεχεράνη – στοιχειοθετεί ότι δεν εντάσσεται πλέον στους σκοπούς του. 

Τρίτον, ενώ τα αποθέματα βαλλιστικών όπλων του Ιράν συρρικνώνονται δραστικά, οι Ιρανοί στρέφονται με εντεινόμενη σπουδή στην εκτόξευση μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) μετά το πρώτο δεκαπενθήμερο των συγκρούσεων και δεν απαιτούνται ιδιαίτερα πολλά για να προκαλέσουν μαζικές ανατροπές. Η δυνατότητα της χώρας στην κατασκευή τους βασίζεται σε εγχώρια τεχνογνωσία, που αναδεικνύει μία μόνιμη απειλή στον Περσικό Κόλπο και στα Στενά του Ορμούζ και δεν εκμηδενίζεται χωρίς συνεχείς μόνιμους βομβαρδισμούς, ή χωρίς χερσαίες επιχειρήσεις. 

Πάντως όσον και αν φαντάζει απογοητευτική μία λύση εξόδου, με ελαχιστοποιημένους τους τελικούς στόχους των επιχειρήσεων, ο Τραμπ μάλλον προτίθεται να την επιλέξει, αν και το πρόβλημα έγκειται στον τρόπο που θα την παρουσιάσει επικοινωνιακά, ώστε να μη θιγεί ο ίδιος στο εσωτερικό, λόγω της αποτυχίας. 

Ασύμβατες θέσεις και προβλήματα άλλων

Οι Ισραηλινοί εμφανίζονται να μην έχουν καμία πρόθεση να διακόψουν τις επιχειρήσεις και επιδεικνύουν μεγαλύτερη ανοχή στην κλιμάκωση και το χάος σε σχέση με ότι αποδέχεται ο Τραμπ. Πραγματοποιούν δολοφονικά πλήγματα εναντίον συγκεκριμένων προσώπων και βομβαρδίζουν τις ιρανικές εγκαταστάσεις πετρελαίου στα περίχωρα της Τεχεράνης, εξοργίζοντας τον Λευκό Οίκο σε τέτοιο βαθμό, που απαιτεί από το Ισραήλ να μην διανοηθεί να πλήξει στο μέλλον ιρανικές υποδομές. 

Με την Hezbollah να υποχωρεί και την κυβέρνηση του Λιβάνου να απαιτεί συλλήψεις, οι Ισραηλινοί κρίνουν πως πραγματικά προοδεύουν στις επιχειρήσεις τους στην χώρα. Κατά συνέπεια, θεωρείται πρακτικά απίθανο να διακόψουν τις επιχειρήσεις τους και παρά το γεγονός ότι οι Αμερικανοί αποδεικνύουν ότι, όπως στην περίπτωση της Γάζας, διαθέτουν την απαιτούμενη μόχλευση, ο Τραμπ δεν κατέχει την ισχύ της αρνησικυρίας στις επιχειρήσεις του Λιβάνου, ή τουλάχιστον δεν την χρησιμοποιεί προς το παρόν.

Όμως εξίσου σημαντική κρίνεται και η στάση της άλλης πλευράς, όπου ενώ το Ιράν σφυροκοπάται στρατιωτικά χωρίς ανάπαυλα, δεν εμφανίζεται διατεθειμένο να αποδεχθεί μία κατάπαυση του πυρός, πριν ικανοποιηθεί για το γεγονός ότι έχει προκαλέσει μεγάλο κόστος στους αντιπάλους του.

Με την συγκεκριμένη εξέλιξη προσδοκά ότι την επόμενη φορά θα σκεφθούν δύο φορές πριν αποφασίσουν να επιτεθούν, ενώ ακόμα και αν ο Τραμπ κηρύξει μονομερώς την λήξη των επιχειρήσεων, χωρίς να απαιτήσει σοβαρές παραχωρήσεις, η ιρανική ηγεσία επιθυμεί να έχει την “τελευταία λέξη”. Ίσως στην συγκεκριμένη περίπτωση να πρόκειται για συμβολικές ομοβροντίες κατά του Ισραήλ, ή των χωρών του Περσικού Κόλπου, γεγονός που συνεπάγεται ότι ο Αμερικανός πρόεδρος οφείλει να προχωρήσει πρώτος σε αποκλιμάκωση, χωρίς να επιχειρήσει αντίποινα στην τελική πράξη, κάτι όμως που δεν συνηθίζει. 

Πετρέλαιο και αγορές

Οι αγορές κρίνουν πως αναγκαστικά πρόκειται για την τελική πράξη του δράματος με την τιμή του αργού πετρελαίου τύπου Brent να κινείται προς τα επίπεδα των $110 ανά βαρέλι, αρκετά χαμηλότερα από όσον δικαιολογεί μία ανατροπή στην πλευρά της προσφοράς της τάξης των 13 έως 15 εκατομμυρίων βαρελιών ανά ημέρα. Θεωρούν πως η κανονική κυκλοφορία στα Στενά του Ορμούζ θα αποκατασταθεί μάλλον σύντομα, χωρίς μόνιμες καταστροφές στου αγωγούς της Σαουδικής Αραβίας και των Εμιράτων προς την Ερυθρά Θάλασσα. Οι  καθυστερήσεις θα συρρικνωθούν, με τα δεξαμενόπλοια να αυξάνουν τους πλόες και τα ασφάλιστρα να αποκλιμακώνονται, με την ανακούφιση των αποθεματικών SPR (Strategic Petroleum Reserve) και IEA (International Energy Agency).

Ο Αμερικανός πρόεδρος καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια να τροφοδοτεί την συγκεκριμένη αφήγηση, δηλώνοντας ότι ο πόλεμος πρόκειται να λήξει “πολύ σύντομα”, αν και αργότερα αντιφάσκει και ο υπουργός Πολέμου Pete Hegseth τονίζει πως οι τελευταίοι βομβαρδισμοί αποτελούν τους μέχρι τούδε “μεγαλύτερης έντασης”.

Όμως, την προηγούμενη Τετάρτη ιρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) έπληξαν εγκαταστάσεις διύλισης στο Abu Dhabi και τρία πλοία, με τους παραγωγούς του Περσικού Κόλπου να συνεχίζουν να μειώνουν την παραγωγή τους. Επιπλέον θα απαιτηθούν μήνες για να αποκατασταθεί η παραγωγή στα επίπεδα προ των συγκρούσεων, ακόμα και όταν σταματήσουν τα εκατέρωθεν πλήγματα και η κυκλοφορία των δεξαμενοπλοίων θα αποκατασταθεί σε κανονικά επίπεδα. 

Ακόμα και η μεγαλύτερη ιστορικά συντονισμένη διάθεση στρατηγικών αποθεμάτων δεν ικανοποιεί ένα φυσικό κενό προσφοράς της τρέχουσας τάξης μεγέθους και τελικά τίποτε δεν έχει βαρύνουσα σημασία, όσον το Ιράν διατηρεί κλειστά τα Στενά του Ορμούζ, έως ότου η Τεχεράνη αποφασίσει να τα απελευθερώσει. Προς το παρόν ουδείς γνωρίζει εάν οι αγορές κινούνται με ευχολόγια, με ικανοποίηση προσδοκιών ή απλώς τιμολογούν την τελική φάση των επιχειρήσεων, αλλά όποια κίνητρα και αν έχουν μειώνουν τις πιέσεις στον Αμερικανό πρόεδρο για να τερματίσει το ταχύτερο δυνατόν τις επιχειρήσεις. 

 

Το μάθημα από τον πόλεμο

Όταν λήξουν οι συγκρούσεις, όποτε και αν τερματισθούν, η κατάσταση θα αποδειχθεί δυσχερέστερη σε σχέση με την ανάλογη προ των επιχειρήσεων, ή ακόμα και με την αντίστοιχη αν η εμπόλεμη αντιπαράθεση δεν είχε υλοποιηθεί. Το ιρανικό ναυτικό καταστρέφεται, το βαλλιστικό πρόγραμμα της Τεχεράνης συρρικνώνεται και η ανώτατη ηγεσία του δολοφονείται, αλλά το καθεστώς του παραμένει σε ισχύ. Ίσως η νέα ηγεσία να αποδειχθεί λιγότερο ικανή, με μειωμένες εμπειρίες, με περισσότερο όμως σκληροπυρηνικά πρόσωπα, εξίσου αποφασιστικά, που αν και μειωμένων ίσως ικανοτήτων, θα αφιερωθούν στην ανοικοδόμηση και στην αντίσταση.

Επιπλέον το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει το εμπλουτισμένο του ουράνιο και την τεχνογνωσία κατασκευής πυρηνικού όπλου και ίσως η νέα του ηγεσία αναλογισθεί πως η απέχθεια του Ayatollah Ali Khamenei για τα πυρηνικά όπλα, δεν επαρκεί για να αποφευχθεί να υποστεί η χώρα τις ίδιες ή ακόμα και μεγαλύτερες καταστροφές. Το καθεστώς θα αναδυθεί μάλλον ασθενέστερο, αλλά σκληρότερο, περισσότερο απομονωμένο, αν και με ισχυρές προθέσεις στην αναθεώρηση των εσωτερικών συνθηκών, με συνέπεια η κατάσταση του πληθυσμού να χειροτερεύσει. 

Το μάθημα οπωσδήποτε κρίνεται απλό και στον πυρήνα του επισημαίνει πως εφαρμόζοντας το ίδιο εγχειρίδιο με επιτυχία σε κάθε διαφορετική περίπτωση, εάν δεν καταστεί αντιληπτός ο λόγος της πρώτης του επιτυχίας τότε δεν προκρίνεται απαραίτητα το εάν και κατά πόσον θα επιτύχει ή όχι σε άλλη περίπτωση. Αναμφίβολα ο Τραμπ διαθέτει και άλλες επιλογές για να εκμεταλλευθεί τις αδυναμίες του Ιράν, πριν εκδηλωθεί η πρώτη επίθεση των Ισραηλινών, όπως να επαναλάβει απλώς τα καταστροφικά αλλά περιορισμένα πλήγματα του πολέμου των 12 ημερών του περασμένου Ιουνίου.

Οι καταστροφές στις πυρηνικές εγκαταστάσεις, στις θέσεις εκτόξευσης πυραύλων και στις ανάλογες μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones), ίσως και μία επιδρομή καταδρομέων στις αποθήκες εμπλουτισμένου ουρανίου στο Isfahan, παρέχουν την ευχέρεια να επαναλάβει τις διαπραγματεύσεις από θέση ισχύος. 

Αντίθετα υιοθετεί μία μαξιμαλιστική προσέγγιση, με ανεπαρκή μέσα για να ολοκληρώσει τους στόχους του, με βάση λανθασμένες εκτιμήσεις για τις ιρανικές αντιδράσεις, κρίνοντας πως αντιμετωπίζει μία χώρα FAFO. Αποδεικνύεται πως πρόκειται για κολοσσιαίο σφάλμα, με συνέπεια να έχει να διαχειρισθεί μία υγιή διέξοδο TACO, εάν το Ιράν αποφασίσει να την προσφέρει, ορίζοντας και το τίμημα. Παραφράζοντας τον μεγάλο Ρώσο συγγραφέα Λέοντα Τολστόι, ο Αμερικανός πρόεδρος έχει την επιλογή να εγκαταλείψει τον πόλεμο, αλλά ο πόλεμος και οι συνέπειές του δεν πρόκειται να τον εγκαταλείψουν.