Οι ΗΠΑ εγκαταλείπουν Συρία – Οι Κούρδοι και πάλι μόνοι

Οι συριακές δυνάμεις ανακοίνωσαν την Πέμπτη ότι ανέλαβαν τον έλεγχο της  στρατηγικής βάσης Al Tanf και εξασφάλισαν την περιοχή σε συντονισμό με τις ΗΠΑ. Το συριακό υπουργείο Άμυνας ανέφερε ότι οι κυβερνητικές δυνάμεις θα αρχίσουν να αναπτύσσονται κατά μήκος των συνόρων της χώρας με την Ιορδανία και το Ιράκ, πράγμα που για ορισμένα αραβικά δίκτυα, ήδη συμβαίνει.

Η κίνηση αυτή έρχεται καθώς η κυβέρνηση της Δαμασκού, υπό τον (μεταβατικό;) πρόεδρο Αχμέντ αλ-Σαράα, εργάζεται για να εδραιώσει τον έλεγχο στην συριακή επικράτεια, η οποία κατά τη διάρκεια του μακροχρόνιου εμφυλίου πολέμου ήταν κατακερματισμένη μεταξύ πολιτοφυλακών και ξένων δυνάμεων, αμερικανικών συμπεριλαμβανομένων.

Τον περασμένο μήνα, ο Σαράα – έχοντας το πράσινο φως της Ουάσιγκτον – εξαπέλυσε επίθεση, σε μια έκταση της βορειοανατολικής Συρίας που ελεγχόταν από την κουρδική πολιτοφυλακή των SDF (τους μέχρι πρότινος συμμάχους των ΗΠΑ) με αποτέλεσμα να πέσουν στα χέρια του εδάφη και πετρελαϊκές εγκαταστάσεις.

Ο ειδικός απεσταλμένος του προέδρου Τραμπ για τη Συρία, Τομ Μπαράκ (ο οποίος είναι και πρέσβης στην Άγκυρα), είχε δηλώσει ότι οι ΗΠΑ θα προσανατολιστούν πλέον σε συνεργασία με την Δαμασκό έναντι του Ισλαμικού Κράτους – αν και η ταχύτητα της προέλασής της Δαμασκού προκάλεσε ανησυχία για την ασφάλεια των φυλακών που κρατούν χιλιάδες κρατούμενους του Ισλαμικού Κράτους και ανάγκασε τις ΗΠΑ να σπεύσουν να ελέγξουν τους εξτρεμιστές του Σαράα.

Επανάκαμψη του ISIS;

Το καθήκον της αναχαίτισης του ISIS μεταφέρεται τώρα στην κυβέρνηση της Συρίας, την οποία ο Τραμπ έχει υποστηρίξει με την άρση των κυρώσεων και υποδεχόμενος τον Σαράα στον Λευκό Οίκο. «Οι αμερικανικές δυνάμεις παραμένουν έτοιμες να ανταποκριθούν σε τυχόν απειλές του ISIS που προκύπτουν στην περιοχή, καθώς υποστηρίζουμε τις προσπάθειες για την αποτροπή της αναζωπύρωσης του τρομοκρατικού δικτύου», ανέφερε ο Ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, διοικητής των αμερικανικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, σε ανακοίνωση της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ την Πέμπτη.

Οι ΗΠΑ διατηρούν άλλες βάσεις στη Συρία, κυρίως στα ανατολικά, με περίπου 1.000 Αμερικανούς στρατιώτες να παραμένουν στη χώρα. Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν τις τελευταίες εβδομάδες ότι εξετάζουν το ενδεχόμενο πλήρους στρατιωτικής αποχώρησης από τη Συρία, αφήνοντας ελεύθερο το πεδίο στον Σαράα, μετά την υποχώρηση των SDF (Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις). Ο Τραμπ, κατά την πρώτη του θητεία ως πρόεδρος το 2019, είχε διατάξει την απόσυρση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από τη Συρία, προτού ανακαλέσει την απόφαση αυτή, εβδομάδες αργότερα.

Η βάση στο Al Tanf βρίσκεται στη νότια Συρία, κατά μήκος της εθνικής οδού μεταξύ Βαγδάτης και Δαμασκού. Αποτελεί ένα μικρό, αλλά σημαντικό μέρος της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Συρία, από τότε που οι ΗΠΑ έστειλαν για πρώτη φορά στρατεύματα για να συνεργαστούν με τοπικές δυνάμεις στην μάχη κατά του Ισλαμικού Κράτους, της τζιχαντιστικής οργάνωσης που κατέλαβε τον έλεγχο μιας τεράστιας έκτασης του Ιράκ και της Συρίας, το 2014.

Αμερικανικές επιφυλάξεις για την Συρία

Η βάση βοήθησε τις ΗΠΑ να ασκήσουν πίεση στους τζιχαντιστές, σε μια μεγάλη έκταση ερήμου, κοντά στα σύνορα της Συρίας με την Ιορδανία και το Ιράκ. Παρείχε επίσης ένα προπύργιο ενάντια στην επέκταση της ιρανικής επιρροής, καθώς βρισκόταν κοντά στις διαδρομές από το Ιράκ που χρησιμοποιούνταν για τον ανεφοδιασμό των φιλοϊρανικών δυνάμεων στην Συρία. Αυτή η αποστολή κατέστη λιγότερο σημαντική, αφότου οι δυνάμεις του Σαράα ανέτρεψαν το καθεστώς Άσαντ στα τέλη του 2024 και οι ισραηλινές επιχειρήσεις κατέστειλαν την πολιτοφυλακή-σύμμαχο του Ιράν, Χεζμπολάχ, στον Λίβανο. Η δε κουρδική πολιτοφυλακή με την οποία συνεργάστηκαν οι ΗΠΑ στο Al Tanf έχει πιεστεί να ενσωματωθεί στην κυβέρνηση της Συρίας.

Οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές, τα τελευταία χρόνια, έχουν εξαπολύσει επιθέσεις εναντίον των αμερικανικών δυνάμεων στη Συρία, αλλά  αυτές οι ομάδες εκδιώχθηκαν ως επί το πλείστον από τη χώρα, μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ. Ο Σαράα, πρώην ηγετικό στέλεχος της εξέγερσης κατά του Άσαντ – αλλά και πολέμιος της χρόνιας ιρανικής-σιιτικής επιρροής στην Συρία – δήλωσε ότι είναι αποφασισμένος να κρατήσει την ιρανική επιρροή έξω από τη χώρα. Όμως, στο πρόσφατο παρελθόν ο Σαράα υπήρξε επικηρυγμένος από τις ΗΠΑ για τρομοκρατία, ως ηγετικό στέλεχος της ακραίας σουνιτικής οργάνωσης Hayat Tahrir al-Sham, που αποσχίστηκε από την Αλ Κάιντα. Πλέον εμφανίζεται “μετριοπαθής”.

Ωστόσο, ορισμένοι Αμερικανοί εμπειρογνώμονες επέκριναν την απομάκρυνση των Αμερικανών από την Al Tanf και την πιθανή οριστική τους απόσυρση τους από τη χώρα. Η βάση παρείχε στις ΗΠΑ μια χρήσιμη πλατφόρμα για την αποτροπή του ανεφοδιασμού φιλοϊρανικών ομάδων. Αν και μοιάζει απίθανο το ISIS να αποκαταστήσει μια αποτελεσματική χερσαία διαδρομή από το Ιράκ στον Λίβανο, μέσω της Συρίας, η παρουσία των ΗΠΑ αποτελούσε μία εγγύηση έναντι αυτού του εφιαλτικού ενδεχομένου.

Tα προηγούμενα χρόνια, φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές είχαν εξαπολύσει επιθέσεις με droners στη βάση Al Tanf, από το Ιράκ. Το 2024, ένα αμερικανικό στρατιωτικό φυλάκιο στην Ιορδανία, το οποίο λειτουργούσε ως βάση logistics και υποστήριξης για την εγκατάσταση Al Tanf, δέχτηκε επίθεση από ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος που εκτοξεύτηκε από το Ιράκ. Τρεις Αμερικανοί στρατιώτες σκοτώθηκαν και περισσότεροι από 40 τραυματίστηκαν…

Μετακίνηση κρατουμένων

Οι ΗΠΑ ξεκίνησαν τον Ιανουάριο να μετακινούν κρατούμενους του Ισλαμικού Κράτους από τη βορειοανατολική Συρία στο Ιράκ, με στόχο τη μετεγκατάσταση περίπου 7.000 κρατουμένων. Η απομάκρυνση των κρατουμένων θα μπορούσε να θέσει τις βάσεις για περαιτέρω αποσύρσεις αμερικανικών στρατευμάτων.

Πάντως, οι αμερικανικές αεροπορικές επιδρομές εναντίον του Ισλαμικού Κράτους αναμένεται να συνεχιστούν. Ο αμερικανικός στρατός ανακοίνωσε ότι, τους τελευταίους δύο μήνες, οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν πλήξει περισσότερους από 100 στόχους, με πάνω από 350 πυρομαχικά ακριβείας και έχουν συλλάβει ή σκοτώσει πάνω από 50 μαχητές του Ισλαμικού Κράτους. Σε ενέδρα τον περασμένο Δεκέμβριο, ένας ένοπλος εξτρεμιστής (μέλος των κυβερνητικών δυνάμεων) σκότωσε δύο Αμερικανούς στρατιώτες και έναν διερμηνέα, κοντά στην Παλμύρα της Συρίας.

Μια απορία που γεννάται είναι γιατί η αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από το Al Tanf λαμβάνει χώρα, την ίδια στιγμή που ο Τραμπ συγκεντρώνει δυνάμεις στην περιοχή και απειλεί να εξαπολύσει επιθέσεις στο Ιράν, εάν η Τεχεράνη δεν συμφωνήσει σε μια νέα συμφωνία για το πυρηνικό της πρόγραμμα.

Την ίδια ώρα το Al Jazeera – το οποίο απηχεί τις θέσεις του στενού συμμάχου της Τεχεράνης, Κατάρ – σχεδόν εκθείασε την ανάληψη της Al Tanf από τον στρατό του Σαράα και την ανακατάληψη τεραστίων εκτάσεων από τις κουρδικές πολιτοφυλακές. Στην πραγματικότητα, δεν αποτελεί και τόσο έκπληξη, καθώς το φιλότουρκο Κατάρ είχε υποστηρίξει εξ’ αρχής την ανατροπή Άσαντ, στηρίζοντας την ένοπλη αντιπολίτευση, ακόμα και ακραιφνείς τζιχαντιστικές δυνάμεις από τις οποίες προέρχεται ο Σαράα…