Έκτακτη σύσκεψη Τραμπ για το Ιράν – Πλήγμα σε ελληνόκτητο πλοίο στο Ομάν – Ανησυχία για το πετρέλαιο

Σύμφωνα με προειδοποίηση της UKMTO (United Kingdom Maritime Trade Operations), το δεξαμενόπλοιο,  ανέφερε εξωτερική έκρηξη στην αριστερή πλευρά του πλοίου, κοντά στην ίσαλο γραμμή. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, από το χτύπημα στο δεξαμενόπλοιο, που έπλεε περίπου 60 ναυτικά μίλια ανατολικά της Μουσκάτ, προκλήθηκε διαρροή καυσίμου, χωρίς ωστόσο να υπάρξουν τραυματισμοί ή κίνδυνος για τα μέλη του πληρώματος, τα οποία είναι όλα καλά στην υγεία τους.

Το πλοίο είχε φορτώσει πετρέλαιο από τη Φουτζέιρα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και συνεχίζει κανονικά τον πλου του με προορισμό την Ινδία. Το περιστατικό έρχεται να προστεθεί στη σειρά συμβάντων ασφαλείας που καταγράφονται το τελευταίο διάστημα στην ευρύτερη περιοχή της Αραβικής Θάλασσας και των Στενών του Ορμούζ, εντείνοντας την ανησυχία της διεθνούς ναυτιλιακής κοινότητας.

Την ίδια στιγμή, ο Ντόναλντ Τραμπ θα συγκαλέσει αύριο συνεδρίαση της κυβέρνησής του στο Καμπ Ντέιβιντ, μια απομονωμένη στρατιωτική κατοικία δυτικά της Ουάσινγκτον, δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο αξιωματούχος του Λευκού Οίκου, την ώρα που οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν δεν φαίνεται να παράγουν τα επιθυμητά αποτελέσματα.

Σύμφωνα με την εφημερίδα New York Post, η συνεδρίαση της κυβέρνησης αναμένεται να αφιερωθεί στο Ιράν αλλά και η οικονομία θα περιλαμβάνεται στην ημερήσια διάταξη. Σε αντίθεση με άλλους προέδρους, ο σημερινός ένοικος του Λευκού Οίκο έχει χρησιμοποιήσει ελάχιστες φορές το Καμπ Ντέιβιντ.

Η αυστηρά φρουρούμενη κατοικία, η οποία βρίσκεται στα βουνά του Μέριλαντ, 100 χλμ από την Ουάσινγκτον, έγινε τόπος διαπραγματεύσεων και σημαντικών συνόδων κορυφής, όπως η συμφωνία το 1978 μεταξύ του Ισραήλ και της Αιγύπτου η οποία την επόμενη χρονιά οδήγησε στην ειρήνη μεταξύ των δύο χωρών, εχθρών μέχρι τότε. Μετά την επιστροφή του στην εξουσία τον Ιανουάριο του 2025, ο Ντόναλντ Τραμπ μετέβη μόλις μια φορά εκεί, τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς.

Αμερικανικά πλήγματα

Οι αμερικανικές Ένοπλες Δυνάμεις ανακοίνωσαν χθες Δευτέρα ότι βομβάρδισαν εγκαταστάσεις εκτόξευσης πυραύλων στο νότιο Ιράν και πλοία που φέρονταν να πόντιζαν νάρκες, παρότι τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη έκαναν λόγο για πρόοδο στις διαπραγματεύσεις που διεξάγουν με σκοπό να εξευρεθεί συμφωνία που θα βάλει τέλος με διάρκεια στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.

Σύμφωνα με προειδοποίηση της UKMTO (United Kingdom Maritime Trade Operations), το δεξαμενόπλοιο, που έπλεε περίπου 60 ναυτικά μίλια ανατολικά της Μουσκάτ, ανέφερε εξωτερική έκρηξη στην αριστερή πλευρά του πλοίου, κοντά στην ίσαλο γραμμή.

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, από το χτύπημα προκλήθηκε διαρροή καυσίμου, χωρίς ωστόσο να υπάρξουν τραυματισμοί ή κίνδυνος για τα μέλη του πληρώματος, τα οποία είναι όλα καλά στην υγεία τους.

Το πλοίο είχε φορτώσει πετρέλαιο από τη Φουτζέιρα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και συνεχίζει κανονικά τον πλου του με προορισμό την Ινδία.

Το περιστατικό έρχεται να προστεθεί στη σειρά συμβάντων ασφαλείας που καταγράφονται το τελευταίο διάστημα στην ευρύτερη περιοχή της Αραβικής Θάλασσας και των Στενών του Ορμούζ, εντείνοντας την ανησυχία της διεθνούς ναυτιλιακής κοινότητας.

Έπειτα από εβδομάδες φαινομενικού αδιεξόδου και ανταλλαγών απειλών, οι κυβερνήσεις των δυο κρατών αναφέρθηκαν σε προόδους στις συνομιλίες τους τις τελευταίες ημέρες. Ο Ντόναλντ Τραμπ παρουσίασε ως άμεσα επικείμενη την επίτευξη λύσης το σαββατοκύριακο, που αποφάσισε να περάσει στον Λευκό Οίκο, ενώ μέσα ενημέρωσης, αμερικανικά και ιρανικά, μετέδιδαν διάφορες λεπτομέρειες για το σχέδιο του κειμένου υπό διαπραγμάτευση.

Ωστόσο οι ελπίδες πως θα αποκατασταθεί η ειρήνη σύντομα φάνηκαν να διαγράφονται χθες, αρχικά εξαιτίας δηλώσεων του ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου πως θα «ενταθούν» οι επιχειρήσεις του στρατού του στον Λίβανο, όπου εννοεί να «συντρίψει» το σιιτικό κίνημα Χεζμπολά, που πρόσκειται στο Ιράν, κατόπιν όταν ανακοινώθηκε πως ο αμερικανικός στρατός προχώρησε σε νέα πλήγματα εναντίον ιρανικών δυνάμεων.

«Οι Ένοπλες Δυνάμεις των ΗΠΑ διεξήγαγαν σήμερα (σ.σ. χθες) πλήγματα σε νόμιμη άμυνα στο νότιο Ιράν για να προστατευτούν τα στρατεύματά μας από απειλές που ήγειραν οι ιρανικές δυνάμεις. Στους στόχους συμπεριλαμβάνονταν εγκαταστάσεις εκτόξευσης πυραύλων και σκάφη που προσπαθούσαν να ποντίσουν νάρκες», ανέφερε το μεικτό διοικητήριο των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων που είναι αρμόδιο για τη Μέση Ανατολή (CENTCOM, «κεντρική διοίκηση»).

Ιρανικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν πως ακούστηκαν ισχυρές εκρήξεις στην Μπαντάρ Αμπάς (νότια) περί τα μεσάνυχτα (σ.σ. 23:30 ώρα Ελλάδας). Η κρατική τηλεόραση μετέδωσε πάντως αργότερα ότι αποκαταστάθηκε η ηρεμία και ότι διενεργείται έρευνα για να εξακριβωθούν τα αίτια των εκρήξεων.

Ο στρατός των ΗΠΑ ανακοίνωσε ότι επέδειξε «αυτοσυγκράτηση» κατά τη διάρκεια «της κατάπαυσης του πυρός», η οποία τέθηκε σε ισχύ από την 8η Απριλίου, έπειτα από έναν και πλέον μήνα εχθροπραξιών με χιλιάδες νεκρούς, στη μεγάλη πλειονότητά τους στο Ιράν και στον Λίβανο, που κλόνισαν την παγκόσμια οικονομία.

Τι απαντά η Τεχεράνη

«Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραβίασαν την εκεχειρία με τα αεροπορικά πλήγματα στο νότιο Ιράν», ανακοίνωσε σήμερα το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών. Ο αμερικανικός στρατός πραγματοποίησε χθες Δευτέρα επιδρομές στο νότιο Ιράν εναντίον στόχων, συμπεριλαμβανομένων πλοίων που προσπαθούσαν να ποντίσουν νάρκες και κατά θέσεων εκτόξευσης πυραύλων, σε αυτό που χαρακτήρισε αμυντικές ενέργειες. Οι επιθέσεις πραγματοποιήθηκαν ενώ παραμένει σε ισχύ η κατάπαυση του πυρός από την 8η Απριλίου.

Ιρανικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν πως ακούστηκαν ισχυρές εκρήξεις στη νότια επαρχία Μπαντάρ Αμπάς περί τα μεσάνυχτα. «Οι Ηνωμένες Πολιτείες διέπραξαν κατάφωρη παραβίαση της εκεχειρίας στην περιοχή Χορμοζάν τις τελευταίες 48 ώρες… Το Ιράν θεωρεί το αμερικανικό καθεστώς υπεύθυνο για όλες τις συνέπειες που προκύπτουν από αυτές τις επιθετικές και αδικαιολόγητες ενέργειες», τόνισε η ανακοίνωση του ιρανικού ΥΠΕΞ.

Ο Ιρανός ανώτατος ηγέτης, Αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, δήλωσε ότι οι χώρες του Κόλπου δεν θα «λειτουργούν πλέον ως ασπίδα» για τις αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις και πως οι ΗΠΑ δεν θα έχουν πλέον «ασφαλές καταφύγιο» στην περιοχή. «Ο χρόνος δεν γυρίζει πίσω και τα έθνη και τα εδάφη της περιοχής δεν θα λειτουργούν πλέον ως ασπίδα για τις αμερικανικές βάσεις. Η Αμερική δεν θα έχει πλέον ασφαλές καταφύγιο για το κακό ή για τη δημιουργία στρατιωτικών βάσεων στην περιοχή», δήλωσε.

Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν ανέλαβε τον Μάρτιο, μετά τον θάνατο του πατέρα του, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ σε αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ-Ισραήλ. Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ μέχρι στιγμής δεν έχει εμφανιστεί δημόσια.

Φόβοι για το πετρέλαιο

Η ταχεία μείωση των αποθεμάτων, οι χαμένες εξαγωγές από τη Μέση Ανατολή και η αυξανόμενη θερινή ζήτηση μπορεί να οδηγήσουν τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου σε επικίνδυνη κατάσταση έως τον Ιούλιο ή τον Αύγουστο, προειδοποίησε νωρίτερα αυτόν τον μήνα ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας. «Η κατάσταση μπορεί να γίνει δύσκολη και ίσως μπούμε στην “κόκκινη ζώνη” Ιούλιο-Αύγουστο, αν δεν δούμε κάποια βελτίωση», δήλωσε ο Φατίχ Μπιρόλ.

Ο ίδιος είπε ότι τα αποθέματα πετρελαίου μειώνονται σταθερά ενώ «δεν έρχεται νέο πετρέλαιο από τη Μέση Ανατολή», τη στιγμή που η ζήτηση αυξάνεται λόγω της κορύφωσης της ταξιδιωτικής περιόδου. Η απουσία πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή είναι το μεγαλύτερο και πιο άμεσο μέρος του προβλήματος, ωστόσο υπάρχει ακόμη ένα: τα χρόνια υποτονικών επενδύσεων σε νέα παραγωγή πετρελαίου, σε παγκόσμιο επίπεδο.

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι αν ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ παραταθεί, τα 120 – 150 δολάρια/βαρέλι θα μπορούσαν να γίνουν η νέα κανονικότητα για το Brent τα επόμενα χρόνια – όταν οι αγορές συνειδητοποιήσουν το πραγματικό μέγεθος του προβλήματος προσφοράς, το οποίο αυτήν τη στιγμή υποτιμάται σημαντικά.

«Τουλάχιστον 15 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως έχουν βγει εκτός αγοράς. Σε όγκο, η διαταραχή ξεπερνά κάθε προηγούμενη πετρελαϊκή κρίση. Ωστόσο, το Brent κατάφερε στην κορύφωσή του να ξεπεράσει το ρεκόρ του 2008, μόλις κατά 4 δολάρια το βαρέλι», σημείωσαν οι Goehring και Rozencwajg. Και πρόσθεσαν: «Με άλλα λόγια, η αγορά αντιμετωπίζει μια ενεργειακή αναστάτωση μεγαλύτερη από οποιαδήποτε έχει καταγραφεί στο παρελθόν και αντιδρά σαν να πρόκειται για μια δύσκολη αλλά προσωρινή κατάσταση».

Όταν γίνει αντιληπτή η πραγματική κατάσταση στην αγορά θα είναι η στιγμή που οι τιμές του πετρελαίου θα εκτιναχθούν για να καλύψουν το χαμένο έδαφος και θα παραμείνουν υψηλές – εκτός φυσικά αν επιτευχθεί η πολυαναμενόμενη συμφωνία που διαπραγματεύεται ο Τραμπ με την Τεχεράνη.

Ωστόσο, ακόμη και με συμφωνία και επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα κινδυνεύει με αποσταθεροποίηση λόγω του τεράστιου ελλείμματος προσφοράς, το οποίο οι Goehring και Rozencwajg υπολογίζουν έως και στα 15 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Η επαναφορά τόσο μεγάλης παραγωγής απαιτεί χρόνο. Και αν δεν υπάρξει σύντομα συμφωνία, οι traders μπορεί να αρχίσουν να χάνουν την αισιοδοξία τους καθώς οι επιπτώσεις της κρίσης γίνονται πιο έντονες στην πραγματική αγορά.

«Βούληση»

Πάντως, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο φάνηκε να υποβαθμίζει τα χθεσινά πλήγματα, λέγοντας πως παραμένει εφικτή η σύναψη συμφωνίας εντός ημερών. Απευθυνόμενος σε δημοσιογράφους στην Ινδία, όπου συνεχίζει επίσημη επίσκεψη, είπε πως οι συνομιλίες «στρέφονται περισσότερο γύρω από τις ακριβείς διατυπώσεις του αρχικού κειμένου, αυτό θα πάρει κάποιες ημέρες», και επέμεινε στο ότι ο Τραμπ «έχει εκφράσει τη βούλησή του να καταλήξουμε» σε συμφωνία και είτε θα την υπογράψει «είτε δεν θα υπάρξει καμιά».

Ο κ. Ρούμπιο έκανε παρόμοιο σχόλιο για το στενό του Ορμούζ. «Κάθε στενό πρέπει να είναι ανοικτό. Και θα ανοίξει με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο», διεμήνυσε. «Αυτό που συμβαίνει εκεί κάτω είναι παράνομο (…) είναι αφόρητο για τον κόσμο ολόκληρο, είναι απαράδεκτο».

Το πυρηνικό ζήτημα

Νωρίτερα χθες έμοιαζε να καταγράφεται επιτάχυνση των διπλωματικών διεργασιών, ιδίως στο Κατάρ. Κορυφαίοι ιρανοί αξιωματούχοι, ανάμεσά τους ο επικεφαλής διαπραγματευτής Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί και ο διοικητής της ιρανικής κεντρικής τράπεζας, μετέβησαν στη Ντόχα. Επρόκειτο για την πρώτη επίσκεψη αυτού του επιπέδου στο εμιράτο έπειτα από το ξέσπασμα του πολέμου, στο πλαίσιο του οποίου η ιρανική πλευρά έπληξε σε αντίποινα γείτονές της τον Κόλπο.

Ωστόσο ο Τραμπ έχει φροντίσει να μετριάσει τις προσδοκίες πως θα υπάρξει άμεση διευθέτηση, λέγοντας πως δεν θα «βιαστεί» και δεν θα υπογράψει παρά μόνο «εξαίρετη», κατά την άποψή του, συμφωνία. Η Τεχεράνη φάνηκε επίσης επιφυλακτική. «Έχουμε καταλήξει σε συμπεράσματα για μεγάλο μέρος των ζητημάτων», πλην όμως «από εκεί μέχρι να πούμε πως επίκεται άμεσα υπογραφή συμφωνίας–αυτό δεν μπορεί να το δηλώσει κανένας», δήλωνε χθες το μεσημέρι ο εκπρόσωπος της ιρανικής διπλωματίας Εσμαΐλ Μπαγαεΐ.

Παράλληλα, αντιπροσωπεία του Πακιστάν, συμπεριλαμβανομένων του βασικού διαπραγματευτή και αρχηγού του στρατού Ασίμ Μουνίρ καθώς και του πρωθυπουργού Σαμπάζ Σαρίφ, βρισκόταν στην Κίνα, που υποστηρίζει τις προσπάθειες του Ισλαμαμπάντ για την επίλυση της κρίσης. Το άνοιγμα του στενού του Ορμούζ, που έκλεισε de facto το Ιράν αφότου άρχισε ο πόλεμος με την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση της 28ης Φεβρουαρίου, θεωρείται μείζον διακύβευμα.

Το Σάββατο ο Τραμπ έλεγε πως η διαπραγμάτευση έχει «ολοκληρωθεί σε μεγάλο βαθμό» και θα εξασφαλίσει «το άνοιγμα» της θαλάσσιας αρτηρίας, ενώ από την άλλη το Ιράν επιμένει πως το ζήτημα του προγράμματος πυρηνικής ενέργειας της χώρας δεν είναι «σε αυτό το στάδιο» μέρος της διαπραγμάτευσης και θα αποτελέσει αντικείμενο χωριστής διαδικασίας.

Χθες βράδυ, ο Τραμπ αναφέρθηκε στο ζήτημα του ιρανικού ουρανίου που έχει εμπλουτιστεί σε υψηλό βαθμό–της «πυρηνικής σκόνης», κατά την έκφραση που αρέσκεται να χρησιμοποιεί–διαβεβαιώνοντας μέσω Truth Social πως «ή θα μεταφερθεί αμέσως στις ΗΠΑ (…) και θα καταστραφεί, ή, κατά προτίμηση, με τη συνεργασία και σε συντονισμό του Ιράν, θα καταστραφεί επιτόπου ή σε άλλη συμφωνημένη τοποθεσία». Δεν είναι σαφές αν ο Αμερικανός πρόεδρος εξέφραζε τις προθέσεις του ή είναι κάτι που θα μπορούσε να συμπεριληφθεί στο κείμενο υπό διαπραγμάτευση.

Παραβιάσεων συνέχεια στον Λίβανο

Νωρίτερα, φάνηκε να ανεβάζει την πίεση και τα ζητούμενα ενδεχόμενης συμφωνίας. Απαριθμώντας τους ηγέτες διαφόρων κυρίως μουσουλμανικών κρατών με τους οποίους συζήτησε τις τελευταίες ημέρες, ανέφερε πως «όλες» αυτές οι χώρες θα πρέπει «κατ’ ελάχιστον να υπογράψουν ταυτόχρονα τις συμφωνίες του Αβραάμ».

Οι συμφωνίες αυτές του 2020 συνεπάγονται αναγνώριση και εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ. Τις έχουν υπογράψει ιδίως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν, σύμμαχοι της Ουάσιγκτον στον Κόλπο. Όμως διάφορα κράτη στην περιοχή έχουν απορρίψει επανειλημμένα την ένταξή τους στη διαδικασία, ειδικά αφότου ξέσπασε ο πόλεμος στη Λωρίδα της Γάζας, ιδίως η Σαουδική Αραβία, αλλά και η Συρία και ο Λίβανος.

Στο μέτωπο του Λιβάνου θεωρητικά εφαρμόζεται κατάπαυση του πυρός από τη 17η Απριλίου, αλλά το Ισραήλ και το σιιτικό κίνημα Χεζμπολά, που πρόσκειται στην Τεχεράνη, συνεχίζουν τις εχθροπραξίες τους χωρίς σταματημό. Ο ισραηλινός πρωθυπουργός Νετανιάχου ανήγγειλε χθες πως το Ισραήλ θα «εντείνει» την επίθεσή του στον Λίβανο και θα «συντρίψει» το κίνημα, εν μέσω δεκάδων αεροπορικών επιδρομών, με τουλάχιστον τρεις νεκρούς, κατά το λιβανικό εθνικό πρακτορείο ειδήσεων ANI. Η Χεζμπολάχ ανέλαβε την ευθύνη για επιδρομές με drones εναντίον τριών στρατοπέδων και στρατιωτικής θέσης στο βόρειο Ισραήλ.

Οι ισραηλινές επιχειρήσεις έχουν στοιχίσει τη ζωή σε τουλάχιστον 3.185 ανθρώπους στον Λίβανο από την έναρξη του νέου πολέμου Ισραήλ-Χεζμπολά, τη 2η Μαρτίου, κατά τον πιο πρόσφατο απολογισμό του λιβανικού υπουργείου Υγείας. Ο ισραηλινός στρατός καταμετρά 23 απώλειες στις τάξεις του το διάστημα αυτό.