Οι τρεις γραμμές στην κυβέρνηση Τραμπ για τις διατλαντικές σχέσεις

Για να είμαστε ειλικρινείς και στην περσυνή Διάσκεψη το συμπέρασμα ήταν το ίδιο, μόνο που οι ηγέτες των ευρωπαϊκών χωρών δεν μπόρεσαν, ή δεν θέλησαν να το συνειδητοποιήσουν, εξακολουθώντας να ζουν με αυταπάτες ως προς τις προθέσεις των ΗΠΑ. Μάλιστα, οι αυταπάτες συνεχίστηκαν τουλάχιστον μέχρι την ανακοίνωση του Τραμπ ότι πάση θυσία θα καταλάβει με κάποιο τρόπο την Γροιλανδία (η επίθεση μέσω των δασμών δεν αξιολογήθηκε ως κακόβουλη ενέργεια, εκ του αποτελέσματος).

Αρκεί να θυμηθούμε την παρέμβαση της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στη Σύνοδο των G7 στο Κάλγκαρι του Καναδά (Ιούνιος 2025) αλλά και των υπολοίπων επικεφαλής της ΕΕ. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες ήθελαν να πιστεύουν, αποφεύγοντας όποια δυσάρεστη σκέψη, όσα υποστήριζαν οι διάφοροι παράγοντες του Αμερικανικού Δημοκρατικού κόμματος, ότι ο Ντόναλντ Τραμπ είναι «προσωρινός», ενώ οι διατλαντικές σχέσεις δεν είναι! Τα ίδια επανέλαβαν και στη φετινή διάσκεψη ο κυβερνήτης της Καλιφόρνια Gavin Newsom, αλλά και η εκπρόσωπος της Νέας Υόρκης Alexandria Ocasio-Cortez.

Επίσης θα πρέπει να ειπωθεί, για του λόγου το αληθές, ότι η διαντλαντική συμμαχία δεν έχει διαλυθεί επίσημα, δεν έχει ανακοινωθεί καμία ρήξη, δεν έχουν αποσυρθεί συνθήκες. Αλλά η προϋπόθεση στην οποία βασιζόταν – η σύγκλιση συμφερόντων, αξιών και ένα όραμα για τη διεθνή τάξη – έχει εξαφανιστεί. Οι σύνοδοι κορυφής της Βαυαρίας δεν πιστοποίησαν μια ξαφνική κρίση, αλλά αναγνώρισαν έναν μετασχηματισμό, που ήδη βρισκόταν σε εξέλιξη. Αυτό προκύπτει με σαφήνεια από τις ομιλίες του Γερμανού Καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς, αλλά και του υπουργού των Εξωτερικών των ΗΠΑ Marco Rubio, παρότι ο τελευταίος έκανε μια απέλπιδα επικοινωνιακή προσπάθεια να εκφράσει τις ίδιες αμερικανικές απόψεις με λιγότερη ένταση και ωμότητα, σε σχέση με τον αντιπρόεδρο Τζ. Ντ. Βανς.

Οι τρεις γραμμές στην κυβέρνηση Τραμπ

Στο σημείο αυτό χρειάζεται να υπογραμμισθεί, ότι οι σχέσεις των ΗΠΑ με την ΕΕ, διέπονται από την γενικότερη οπτική τους για τις πλανητικές εξελίξεις. Στη σημερινή ηγεσία των ΗΠΑ, για τα ζητήματα αυτά αναδύονται τρεις γενικές γραμμές επιχειρηματολογίας.
Η πρώτη γραμμή σκέψης είναι του Βανς: Η αυτοκρατορία πρέπει να συρρικνωθεί δραστικά για να αποφευχθεί η οριστική βύθιση του έθνους.

Βασίζει το επιχείρημά του σε τρία σημεία. Εσωτερικό: Οι εσωτερικές προτεραιότητες σαφώς υπερτερούν των εξωτερικών. Στρατιωτικό: Δεν μπορούμε να διεξάγουμε πόλεμο εναντίον ισότιμων δυνάμεων· πάρα πολλές δεσμεύσεις μας εμποδίζουν να ανοικοδομήσουμε. Οικονομικό: Δεν μπορούμε πλέον να απορροφήσουμε την πλεονάζουσα παραγωγή του υπόλοιπου κόσμου, επειδή αυτό θα άδειαζε το έθνος, ούτε μπορούμε να μπούμε σε ατελείωτο χρέος επειδή η μάζα των πιστωτών φτάνει στο σημείο χωρίς επιστροφή. Πρέπει να υποχωρήσουμε για να υπερασπιστούμε ό,τι μπορεί να υπερασπιστεί. Η Ευρώπη και η Μέση Ανατολή πρέπει να εκκενωθούν· η Ρωσία θα μπορούσε να είναι σύμμαχος· η μάχη για την Ταϊβάν είναι εκτός συζήτησης.

Μια δεύτερη γραμμή σκέψης είναι η συσπείρωση γύρω από τον Ρούμπιο. Η αυτοκρατορία πρέπει να περιοριστεί, για παράδειγμα μειώνοντας την αναπτυξιακή βοήθεια, και να επικεντρωθεί εκ νέου στην Αμερική, χωρίς όμως να εγκαταλείψουμε την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Ασία. Στην Ασία, δεν μπορούμε να χαλαρώσουμε την άμυνά μας, απέναντι στην Κίνα. Αντιθέτως, πρέπει να συγκεντρώσουμε τους στρατιωτικούς μας πόρους εκεί. Αυτός είναι ύστατη υποχώρηση των αντικινεζικών γερακιών, των “αδάμαστων” νεοσυντηρητικών ή των στρατιωτικών αναλυτών που είναι πεπεισμένοι ότι μπορούν να ανακτήσουν την πρωτοβουλία, μόλις περάσει η καταιγίδα Τραμπ. Έπαιξαν ρόλο στον βομβαρδισμό του Ιράν.

Μια τρίτη γραμμή, οικονομικής φύσης, καθοδηγείται από τον Τραμπ και τις πιο εξέχουσες εμπορικές, οικονομικές και βιομηχανικές προσωπικότητες, από τον Σκοτ Μπέσεντ μέχρι τον Χάουαρντ Λάτνικ, από τον Πίτερ Ναβάρο, μέχρι τον Ντέιβιντ Σακς. Ένας αναλυτής με καλή γνώση αυτού του κόσμου το συνοψίζει: “Trade first, security is bullshit, let’s deal with anyone”, «Πρώτα το εμπόριο, η ασφάλεια είναι ανοησία, ας κάνουμε συμφωνία με οποιονδήποτε».

Ούτε αυτοί τάσσονται υπέρ ενός κλεισίματος των ΗΠΑ αποκλειστικά με τη Βόρεια και Νότια Αμερική. Θέλουν να διατηρήσουν δεσμούς με υποτιθέμενους συμμάχους, μάλλον να αντλήσουν πόρους για να χρηματοδοτήσουν την επαναβιομηχάνιση ή να μετριάσουν το τεράστιο βάρος του χρέους. Είναι επίσης οι υποστηρικτές μιας ατζέντας επίλυσης συγκρούσεων μέσω των επιχειρήσεων και της υπόσχεσης αμερικανικών επενδύσεων.

Επανερχόμενοι στα αποτελέσματα της πρόσφατης διάσκεψης του Μονάχου, μπορεί να ειπωθεί ως συμπέρασμα ότι οι διαβεβαιώσεις δεν φαίνεται να ήταν αρκετές. Ανήσυχοι από τις απειλές του Τραμπ κατά της Γροιλανδίας, και ίσως ενθαρρυμένοι από την επιτυχία της θεωρίας TACO ((Trump Always Chickens Out), οι 27 μίλησαν απερίφραστα για την ευρωπαϊκή αμυντική ολοκλήρωση και την ανάγκη για μια πυρηνική ομπρέλα, εκτός του ελέγχου της Ουάσιγκτον. Αλλά, πάνω απ’ όλα, το Μόναχο επιβεβαίωσε ότι η εποχή των αυτόματων μηχανισμών είναι πίσω μας και ότι, από εδώ και στο εξής, η διατλαντική σχέση θα είναι αποτέλεσμα συνειδητών πολιτικών επιλογών, όχι αδράνειας.

Φουλ επίθεση από Μερτς

Αυτός που ήταν πιο σαφής και επιθετικός ήταν ο Γερμανός Καγκελάριος ο οποίος δήλωσε ότι η διεθνής τάξη που γνωρίζαμε δεν υπάρχει πλέον και χρησιμοποίησε σκληρά λόγια για να επικρίνει τον νυν Αμερικανό πρόεδρο, ενώ παράλληλα επέμεινε στην ανάγκη η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες να συνεχίσουν να συνεργάζονται.

Ο Μερτς, ωστόσο, έδειξε ότι το ρήγμα που χωρίζει τις Βρυξέλλες και την Ουάσινγκτον δεν είναι μόνο γεωπολιτικό, αλλά και αξιακό. «Επιτρέψτε μου να ξεκινήσω με την άβολη αλήθεια: Έχει ανοίξει ένα χάσμα μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών. Ο αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς είχε δίκιο», είπε. «Ο πολιτιστικός αγώνας του κινήματος MAGA δεν είναι δικός μας. Η ελευθερία του λόγου στη χώρα μας τελειώνει όταν στρέφεται ενάντια στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και το Σύνταγμα». Σύμφωνα με τον Καγκελάριο, «μια κυρίαρχη Ευρώπη είναι η καλύτερη απάντησή μας στη νέα εποχή. Η ένωση και η ενίσχυση της Ευρώπης είναι το πιο σημαντικό μας καθήκον σήμερα».

Ωστόσο, στην εποχή του ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων, «ούτε καν οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα είναι αρκετά ισχυρές για να δράσουν μόνες τους. Οι αυταρχικές δομές μπορούν να έχουν οπαδούς· οι δημοκρατίες έχουν εταίρους και συμμάχους», κατέληξε. «Η ελευθερία μας δεν είναι πλέον απλώς δεδομένη, απειλείται. Όποιος θέλει να υπερασπιστεί την ελευθερία πρέπει να είναι πρόθυμος να αγκαλιάσει την αλλαγή και ακόμη και να κάνει θυσίες». Σκεφτείτε ότι αυτά τα λέει… ο Μερτς!

Χαμηλοί τόνοι από Ρούμπιο

Η πιο αναμενόμενη ομιλία, ωστόσο, ήταν αναμφίβολα του Ρούμπιο, ο οποίος μετέφερε ένα μήνυμα κατευνασμού σε μια περίοδο αυξημένων εντάσεων με την Ευρώπη. Αλλά παρόλο που ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ χρησιμοποίησε καθησυχαστικούς τόνους, η ουσία παραμένει αμετάβλητη.

Το μήνυμα ότι τυχόν ρήξεις μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρώπης οφείλονταν κατά την άποψη της κυβέρνησης Τραμπ ότι η Ευρώπη είχε απομακρυνθεί πολύ από αυτόν τον κοινό πολιτισμό και όραμα. Προσοχή αναφέρθηκε γενικά στην Ευρώπη και όχι στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως πολιτικό παράγοντα.

Εξέφρασε ακροδεξιές ιδέες σε ορισμένα σημεία της ομιλίας του, ιδίως σε μια γραμμή στην οποία μίλησε για την «πολιτισμική απειλή» που απειλεί τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη. Μίλησε αρκετές φορές για τους κινδύνους της «μαζικής μετανάστευσης» και την ανάγκη τα έθνη να θέσουν πολύ αυστηρότερα όρια στο ποιος εισέρχεται στα σύνορά τους και εγκαθίσταται στα εδάφη τους. Δεν επιβεβαίωσε την κεντρικότητα της πολυμερούς αρχιτεκτονικής, ούτε επιβεβαίωσε το ΝΑΤΟ ως αδιαμφισβήτητο πυλώνα.

Το μήνυμα ήταν σαφές: Οι Ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να ενταχθούν στην εκστρατεία του Τραμπ για την αναμόρφωση του κόσμου προς όφελος της Ουάσιγκτον ή διαφορετικά… Ο Ρούμπιο βέβαια υποσχέθηκε ένα «κοινό πεπρωμένο» με τους διατλαντικούς συμμάχους, όμως η υποκείμενη ιδέα ήταν η ίδια: δεν θέλουμε αδύναμους συμμάχους, δεν υπερασπιζόμαστε την παλιά τάξη που βασίζεται σε κανόνες. Σε αυτό το σχέδιο, η Ευρώπη δεν είναι πλέον απαραίτητος στρατηγικός εταίρος. Είναι ένας χρήσιμος σύμμαχος, υπό την προϋπόθεση ότι προσαρμόζεται στις αμερικανικές προτεραιότητες. Η διαφορά είναι ουσιαστική…