Ουκρανία: Ο πόλεμος χωρίς τέλος και τα δισ. χωρίς λογαριασμό

Η νέα απαίτηση του προέδρου της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι στις 16 Οκτωβρίου για πρόσθετη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, ύψους περίπου 70 δισ. ευρώ για το 2027, δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη έκκληση ενός ηγέτη που βρίσκεται σε πόλεμο. Αποτελεί την πιο χαρακτηριστική έκφραση μιας πολιτικής, που κινδυνεύει να μετατραπεί σε μόνιμο μηχανισμό οικονομικής εξάρτησης.

Να θυμίσουμε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε ήδη συμφωνήσει σε χρηματοδοτικό πακέτο 90 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026-2027. Η νέα απαίτηση αποκαλύπτει ότι οι προηγούμενες δεσμεύσεις δεν επαρκούν και οι ανάγκες συνεχίζουν να αυξάνονται, όσο ο πόλεμος παρατείνεται.

Το ζήτημα δεν είναι αν η Ουκρανία χρειάζεται χρήματα. Είναι αν ο Ζελένσκι και οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν μια πειστική απάντηση στο τι ακριβώς επιδιώκουν με αυτά τα χρήματα. Διότι, όταν ζητάς από τους Ευρωπαίους φορολογουμένους να χρηματοδοτήσουν έναν πόλεμο για τέταρτη και πέμπτη χρονιά, δεν αρκεί να επικαλείσαι την ανάγκη αντίστασης. Οφείλεις να εξηγείς ποιο είναι το τελικό πολιτικό αποτέλεσμα και πως θα αποφευχθεί η μετατροπή της σημερινής έκτακτης ανάγκης σε μια ατέρμονη υποχρέωση.

Βλέπουμε ότι ο Ζελένσκι αντιμετωπίζει τη χρηματοδότηση των συμμάχων ως αυτονόητη και απεριόριστη υποχρέωση μέσα από την εξίσωση περισσότερα όπλα, περισσότερα χρήματα, περισσότερες κυρώσεις, περισσότερη πίεση προς τη Ρωσία. Κάθε φορά που οι ανάγκες αυξάνονται, η απάντηση είναι μια νέα έκκληση προς τους συμμάχους.

Καμία όμως πολιτική πρωτοβουλία για τον τερματισμό του πολέμου και καμία σοβαρή πρόταση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε κατάπαυση του πυρός, σε διαπραγματεύσεις με εγγυήσεις ασφαλείας και σε μια συμφωνία που θα διατηρεί την Ουκρανία ως κυρίαρχο κράτος! Η συνεχής απαίτηση για νέα χρηματοδότηση, χωρίς σαφή πολιτικό ορίζοντα, κινδυνεύει να μετατρέψει την Ουκρανία από σύμμαχο που χρειάζεται στήριξη σε μια διαρκή υποχρέωση, που οι Ευρωπαίοι θα καλούνται να συντηρούν επ’ αόριστον.

Η διαφθορά και η αμφισβήτηση της αξιοπιστίας

Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο προβληματική όταν η νέα απαίτηση χρηματοδότησης συνυπάρχει με τις σοβαρές υποθέσεις διαφθοράς που έχουν αποκαλυφθεί στην Ουκρανία. Οι έρευνες για τον ενεργειακό τομέα, τις αμυντικές προμήθειες και πρόσωπα που συνδέονται με το προεδρικό περιβάλλον έχουν προκαλέσει εύλογα ερωτήματα για τη διαχείριση των δημόσιων πόρων.

Οι κατηγορίες βέβαια δεν ισοδυναμούν με τελεσίδικες καταδίκες, αλλά αναντίρρητα υπάρχει πολιτική ευθύνη. Και φυσικά ο Ζελένσκι δεν μπορεί να αντιμετωπίζει τη διαφθορά ως εσωτερικό πρόβλημα που αφορά αποκλειστικά την ουκρανική κοινωνία, όταν ταυτόχρονα ζητά χρήματα από τις κοινωνίες της Ευρώπης.

Η Ευρώπη δεν είναι απλώς ένας χρηματοδότης. Είναι ο βασικός οικονομικός υποστηρικτής μιας χώρας που επιδιώκει να ενταχθεί στους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Και εδώ ο Ζελένσκι οφείλει να απαντήσει: Ποιος ελέγχει πραγματικά τη διαχείριση των δισεκατομμυρίων; Ποιος εγγυάται ότι οι αμυντικές προμήθειες γίνονται με διαφανείς διαδικασίες; Ποια είναι τα αποτελέσματα των ελέγχων και ποιες συνέπειες επιβάλλονται όταν εντοπίζονται παρατυπίες;

Η ΕΕ χρηματοδοτεί, αλλά δεν αποφασίζει

Αν ο Ζελένσκι έχει την ευθύνη να παρουσιάσει μια πειστική στρατηγική για την Ουκρανία, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει την ευθύνη να αποφασίσει τι ακριβώς χρηματοδοτεί και για πόσο καιρό. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες επαναλαμβάνουν ότι η υποστήριξη προς την Ουκρανία θα συνεχιστεί όσο χρειάζεται. Πρόκειται για μια πολιτική διακήρυξη που ακούγεται αποφασιστική, αλλά στην πραγματικότητα αποφεύγει το κρίσιμο ερώτημα: Πόσο χρειάζεται, για ποιον σκοπό και με ποιες προϋποθέσεις;

Η Ευρώπη έχει επιλέξει να χρηματοδοτεί τη συνέχιση της ουκρανικής αντίστασης, χωρίς να έχει διαμορφώσει μια ενιαία και πειστική στρατηγική διαπραγματεύσεων. Δεν υπάρχει κοινή ευρωπαϊκή απάντηση για το τι θα συνιστούσε αποδεκτό τέλος του πολέμου. Δεν υπάρχει σαφής συμφωνία για το πώς θα διασφαλιστεί η Ουκρανία μετά από μια κατάπαυση του πυρός. Δεν υπάρχει επαρκής πολιτική πρωτοβουλία για να συνδυαστεί η στρατιωτική υποστήριξη με μια ρεαλιστική διαδικασία ειρήνευσης. Και όλα αυτά χωρίς… στρατηγική!

Η συνέχιση του πολέμου με την προσδοκία ότι κάποια στιγμή θα εξαντληθεί η Ρωσία ουδόλως δεν οδηγεί σε καλύτερη διαπραγματευτική θέση το Κίεβο. Η “αιμορραγία” της Ουκρανίας είναι μεγαλύτερη και ταχύτερη από αυτήν της Ρωσίας. Η Ευρώπη οφείλει να πάψει να αντιμετωπίζει την ειρήνη ως κάτι που θα προκύψει αυτόματα, μετά την επόμενη στρατιωτική ή οικονομική προσπάθεια. Η ειρήνη χρειάζεται πολιτική πρωτοβουλία, διαπραγματεύσεις, εγγυήσεις και δύσκολες αποφάσεις. Δεν χρειάζεται απλώς περισσότερα δισεκατομμύρια.

Ποια πρέπει να είναι η ευρωπαϊκή απάντηση;

Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να επιβάλει μια νέα πολιτική προσέγγιση, με τέσσερις σαφείς προϋποθέσεις. Πρώτον, κάθε νέα χρηματοδότηση να συνοδεύεται από αναλυτικό σχέδιο δαπανών και ανεξάρτητο έλεγχο, με ειδική εποπτεία στις αμυντικές προμήθειες. Δεύτερον, ο Ζελένσκι να παρουσιάσει συγκεκριμένο πολιτικό σχέδιο για διαπραγματεύσεις, κατάπαυση του πυρός και εγγυήσεις ασφαλείας, αντί να περιορίζεται σε διαρκείς εκκλήσεις για νέα βοήθεια.

Τρίτον, η Ευρώπη να διαμορφώσει κοινή στρατηγική που θα περιλαμβάνει τόσο την υποστήριξη της ουκρανικής άμυνας, όσο και μια σαφή διαδικασία τερματισμού του πολέμου. Τέταρτον, να υπάρξει συγκεκριμένος δημοσιονομικός ορίζοντας. Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες πρέπει να γνωρίζουν ποιες είναι οι υποχρεώσεις τους, ποια ποσά απαιτούνται και ποια είναι τα όρια της υποστήριξης.

Το πραγματικό δίλημμα

Η ευρωπαϊκή ηγεσία πρέπει να αποφασίσει αν θέλει να είναι στρατηγικός παράγοντας, ή απλώς ο χρηματοδότης μιας σύγκρουσης που παρατείνεται. Ο Ζελένσκι πρέπει να αποφασίσει αν θα συνεχίσει να ζητά περισσότερα χρήματα, με την προσδοκία ότι οι σύμμαχοι θα ανταποκρίνονται κάθε φορά, ή αν θα αναλάβει την πολιτική ευθύνη να διαμορφώσει έναν ρεαλιστικό δρόμο προς το τέλος του πολέμου.
Και οι δύο πλευρές πρέπει να αναγνωρίσουν ότι η συνέχιση της σημερινής πολιτικής δεν εγγυάται ούτε τη νίκη, ούτε την ειρήνη.

Η Ευρώπη δεν μπορεί να χρηματοδοτεί επ’ αόριστον έναν πόλεμο χωρίς να γνωρίζει πού οδηγείται. Ο Ζελένσκι δεν μπορεί να απαιτεί διαρκώς νέα δισεκατομμύρια χωρίς να λογοδοτεί για τη στρατηγική και τη διαχείριση της χώρας του. Η αλληλεγγύη προς την Ουκρανία δεν πρέπει να μετατραπεί σε λευκή επιταγή προς την ηγεσία της. Και η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν μπορεί να εξαρτάται από την ελπίδα ότι ο πόλεμος θα τελειώσει κάποια στιγμή από μόνος του. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες πρέπει να απαιτήσουν λογοδοσία και να διαμορφώσουν επιτέλους μια στρατηγική ειρήνης.

Γιατί αν η μόνη απάντηση σε έναν πόλεμο χωρίς ορατό τέλος είναι τα επόμενα δισεκατομμύρια, τότε το πραγματικό στρατηγικό έλλειμμα δεν βρίσκεται μόνο στην Ουκρανία. Βρίσκεται στην ίδια την Ευρώπη.