Πώς ο Τραμπ εργαλειοποιεί την αμερικανική Δικαιοσύνη στην υπόθεση Μαδούρο

Η υπόθεση του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο, δεν αφορά μόνο ναρκωτικά. Αφορά τα όρια της κρατικής κυριαρχίας και τη σχέση δικαίου και ισχύος. Οι ΗΠΑ θεμελιώνουν την εξωεδαφική ποινική τους δικαιοδοσία στη θεωρία των objective territorial effects: Εφόσον μια πράξη στο εξωτερικό προορίζεται να έχει αποτελέσματα στο αμερικανικό έδαφος, οι αμερικανικές αρχές θεωρούν ότι έχουν δικαιοδοσία.

Στις υποθέσεις ναρκωτικών, το κριτήριο αυτό εφαρμόζεται με εξαιρετική ευρύτητα. Δεν απαιτείται φυσική παρουσία στις ΗΠΑ,
άφιξη φορτίου, συγκεκριμένος υλικός σύνδεσμος. Αρκεί η πιθανολόγηση πρόθεσης. Το νομοθετικό πλαίσιο (21 U.S.C., MDLEA, RICO) έχει ερμηνευθεί από τα ομοσπονδιακά δικαστήρια ως συμβατό με το διεθνές δίκαιο, όταν διακυβεύονται «ζωτικά εθνικά συμφέροντα».

Η μετάβαση από τη δίωξη βαρόνων ναρκωτικών στη δίωξη αρχηγών κρατών έχει ιστορικά προηγούμενα, βλ. Νόριεγκα με σύλληψη και δίκη στις ΗΠΑ – πρότυπο ποινικοποίησης κράτους – τον Πινοσέτ – κάμψη της αρχής της ασυλίας μέσω καθολικής δικαιοδοσίας – τον Μιλόσεβιτς – διεθνής ποινική διαδικασία, με σαφή πολιτικό αποτύπωμα – τον Σαντάμ Χουσεΐν – δίκη μετά από στρατιωτική ήττα – και τον Μπιν Λάντεν – ως τρομοκράτης σε ξένο έδαφος που έβλαψε τις ΗΠΑ. Η υπόθεση Μαδούρο συνδυάζει όλα τα παραπάνω, με κρίσιμη διαφορά ότι εδώ το ναρκωδίκαιο λειτουργεί ως ο πιο ευέλικτος μηχανισμός ποινικοποίησης.

Οι κατηγορίες των ΗΠΑ δεν περιορίζονται σε ατομική ευθύνη. Αφορούν κρατική συνέργεια, συμμετοχή στο λεγόμενο Cartel de los Soles και την χρήση ναρκωτικών ως μέσου πολιτικής και γεωπολιτικής πίεσης. Πρόκειται ουσιαστικά για ποινικοποίηση καθεστώτος, όχι απλώς προσώπου.

Ποινικό δίκαιο και Μαδούρο 

Το εθιμικό διεθνές δίκαιο αναγνωρίζει πλήρη προσωπική ασυλία σε εν ενεργεία αρχηγούς κρατών. Οι ΗΠΑ παρακάμπτουν την αρχή αυτή, αρνούμενες την αναγνώριση της κυβέρνησης Μαδούρο. Έτσι, η αναγνώριση κυβέρνησης μετατρέπεται σε προϋπόθεση ποινικής προστασίας, γεγονός που διαβρώνει τον πυρήνα της διεθνούς έννομης τάξης.

Εφόσον ο Μαδούρο οδηγείται σε αμερικανικό δικαστήριο, η πιθανότητα καταδίκης του θα ήταν υψηλή έως βεβαία. Οι ενστάσεις διεθνούς δικαίου συνήθως απορρίπτονται ως πολιτικά ζητήματα, που δεν αφορούν τη ποινική δίκη. Πολιτικά, η δίκη θα λειτουργήσει ως οριστική διεθνής απονομιμοποίηση του καθεστώτος. Διεθνοδικαιϊκά, θα ενισχύσει την τάση υποκατάστασης του διεθνούς δικαίου από εθνικά ποινικά συστήματα υπερδυνάμεων.

Τέλος, η υπόθεση Μαδούρο δείχνει ότι στον σύγχρονο κόσμο το ποινικό δίκαιο δεν είναι πάντα ουδέτερο. Συχνά λειτουργεί ως προέκταση ισχύος. Όπως στον Θουκυδίδη, έτσι και σήμερα, ο ισχυρός ορίζει το πλαίσιο. Μόνο που πλέον το κάνει με κατηγορητήρια και δικαστικές αίθουσες…