Πώς οι ΗΠΑ έκαναν το Ιράν περιφερειακή δύναμη

Στην πρώτη θητεία του ο Τραμπ, αν και είχε δολοφονήσει με πύραυλο από drone τον χαρισματικό στρατηγό των Φρουρών της Επανάστασης, Κασέμ Σολεϊμανί, είχε αποφύγει έναν ανοιχτό πόλεμο με το Ιράν, παραβλέποντας τα ιρανικά πλήγματα σε αμερικανικές βάσεις στο Ιράκ που ακολούθησαν ως αντίποινα για την εξόντωση του Σολεϊμανί.

Συγκρατημένη ήταν η στάση του και στον 11ημερο πόλεμο του Ιουνίου μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, με εξαίρεση των αμερικανικών- χειρουργικών πληγμάτων στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, με την τωρινή ρητορική Τραμπ περί “πυρηνικής απειλής από το Ιράν”, να διαψεύδει τους τότε ισχυρισμούς του ότι, με τους βομβαρδισμούς είχε καταστρέψει το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα!

Το ενδιαφέρον είναι ότι το Ιράν κατέστη περιφερειακή δύναμη ακριβώς λόγω μιας σειράς παράλογων αποφάσεων της Ουάσινγκτον, που είχε ξεκινήσει με την (αυτο)καταστροφική επίθεση στο Ιράκ το 2003. Η εκτέλεση του Σολεϊμανί ήταν μία προσπάθεια να ελεγχθεί η ιρανική παρουσία στο Ιράκ, την οποία όμως είχαν προκαλέσει οι ίδιες οι ΗΠΑ, με την εισβολή του 2003!

Ήδη από τότε, μια στοιχειωδώς λογική ανάλυση των δεδομένων – στηριγμένη σε βασικές γνώσεις ιστορίας και διεθνούς πολιτικής – κατέληγε στο συμπέρασμα ότι η καταστροφή του καθεστώτος του Σαντάμ Χουσεΐν θα οδηγούσε στη δραστική ενίσχυση του Ιράν. Όχι μόνο γιατί το Ιράκ αποτελούσε φράγμα του Ιράν, αλλά και γιατί το καθεστώς του Σαντάμ στηριζόταν στους Σουνίτες και κρατούσε υπό έλεγχο τη σιιτική πλειοψηφία του ιρακινού πληθυσμού.

Η καταστροφή του καθεστώτος του Σαντάμ απελευθέρωσε το Ιράν από τον πιο επίφοβο εχθρό του και του προσέφερε την ευκαιρία να αξιοποιήσει τους Σιίτες του Ιράκ και να το μετατρέψει, εν πολλοίς, σε προέκτασή του, όπως το είχε καταφέρει με την Χεζμπολάχ στον Λίβανο και με τους Χούτι στην Υεμένη. Έτσι δημιούργησε τον “Άξονα της Αντίστασης”, όπως τον αποκαλεί η Τεχεράνη – αυτόν που προσπαθεί να συντρίψει το Ισραήλ, με πολεμικά μέσα. Σε ό,τι αφορά το Ιράκ, φιλοαμερικανοί δεν έγιναν ούτε οι Ιρακινοί Σουνίτες. Αντιθέτως οδηγήθηκαν προς το ISIS και διάφορες άλλες ένοπλες αντιαμερικανικές οργανώσεις.

Βλέπουμε λοιπόν ότι οι Αμερικανοί, δαπανώντας τρισ. δολάρια και θυσιάζοντας τη ζωή και την αρτιμέλεια χιλιάδων στρατιωτών τους, εν τέλει αυτό που κατάφεραν ήταν να διαταράξουν τις σχέσεις τους με τους πάντες και να ενισχύσουν κατ’ αντιδιαστολή το Ιράν! Και τίθεται ένα πολύ απλό ερώτημα: Πώς μπόρεσαν να τα κάνουν τόσο χάλια; Ένα μέρος της απάντησης είναι ότι, σε αντίθεση με την κυρίαρχη αντίληψη, οι ΗΠΑ ποτέ δεν είχαν ορθολογική και συγκροτημένη μακρόπνοη στρατηγική.

Ο ανορθολογισμός των ΗΠΑ

Αυτό επιβεβαιώνεται αυτές τις ημέρες με την κοινή μαζική επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν. Ίσως ο πιο καθιερωμένος και επίμονος μύθος στον μηχανισμό εξωτερικής πολιτικής της Ελλάδας, αλλά και στην συντριπτική πλειονότητα της ελληνικής κοινής γνώμης, είναι ότι οι ΗΠΑ έχουν έναν συγκροτημένο, ορθολογικό και μακρόπνοο στρατηγικό σχεδιασμό, τον οποίο ακολουθούν με συνέπεια. Αυτή η αντίληψη δεν σχετίζεται με το πόσο “φιλοαμερικανός” ή “αντιαμερικανός” είναι κανείς.

Ακόμη και οι πιο παθιασμένοι επικριτές της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής πιστεύουν ακράδαντα ότι κάποια ιερατεία σοφών στην Ουάσινγκτον σχεδιάζουν με παγερό και κυνικό ρεαλισμό τις κινήσεις των ΗΠΑ στην παγκόσμια σκακιέρα με ορίζοντα δεκαετιών. Στην πραγματικότητα, όπως αναφέρουν και πλείστοι Αμερικανοί αναλυτές, η αμερικανική στρατηγική μαστίζεται από “προσήλωση σε ένα σημείο” (focalism) και από “μονοχρονική” (monochronic) ανάγνωση των τεκταινομένων. Το σύνδρομο αυτό παροξύνθηκε στη δεύτερη θητεία του Τραμπ, ο οποίος συνηθίζει να αποφασίζει μόνος του ή με έναν στενό κύκλο προσωπικών συνεργατών του.

Γενικά πάντως, οι Αμερικανοί δυσκολεύονται να δουν τη συνολικότερη συστημική δομή μέσα στην οποία λειτουργεί κάποιο σημείο στον πλανήτη και συνακόλουθα δεν μπορούν να αντιληφθούν τις ευρύτερες συνέπειες των ενεργειών τους στο σημείο αυτό, ιδιαίτερα σε βάθος χρόνου, πολλώ δε μάλλον να κάνουν μακροχρόνιους σχεδιασμούς. Επιπροσθέτως, οι ΗΠΑ είναι ένα νεαρό έθνος, η σχηματοποίηση του οποίου ολοκληρώθηκε μόλις στα τέλη του 19ου αιώνα. Αποτέλεσμα είναι να έχουν μια “νεανική ορμή” που δεν δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον μακρόπνοο στρατηγικό σχεδιασμό. Αντιθέτως, κυριαρχεί μια υπερβάλλουσα πίστη στις ικανότητες του έθνους να αντιμετωπίσει κάθε απρόβλεπτη πρόκληση, αυτοσχεδιάζοντας.

Η θεϊκή αποστολή των ΗΠΑ!

Την κατάσταση επιδεινώνει με ακραίο τρόπο, το “θεολογικό” στοιχείο, το οποίο είναι κυρίαρχο στην αμερικανική εξωτερική πολιτική – οξύνθηκε στην περίοδο του υιού Μπους και παροξύνθηκε στη δεύτερη θητεία του Τραμπ. Συγκεκριμένα, οι ΗΠΑ, από τη γέννησή τους μέχρι και την προεδρία Μπάιντεν, θεωρούσαν ότι είναι ένα έθνος με σαφώς ανώτερη ηθική ποιότητα από τα υπόλοιπα, το οποίο έχει λάβει από τον Θεό την αποστολή να επιβάλει “πανανθρώπινες” αξίες στον υπόλοιπο κόσμο. Αυτή η θεώρηση επιβιώνει παραλλαγμένη σήμερα.

Η έτσι και αλλιώς τεράστια αλαζονεία που προκαλεί αυτή η θρησκευτικού τύπου ανάγνωση του ρόλου της χώρας στα διεθνή γεωπολιτικά δρώμενα, έφθασε σε δυσθεώρητα ύψη μετά τη “νίκη” της Δύσης στον Ψυχρό Πόλεμο. Το γεγονός αυτό όχι μόνο επιβεβαίωσε τη “θεϊκή αποστολή” των ΗΠΑ, αλλά δημιούργησε μια παρανοϊκή αίσθηση απόλυτης παντοδυναμίας. Το κερασάκι στην τούρτα ήταν η κυριαρχία στο πολιτικό κατεστημένο των ΗΠΑ των λεγόμενων νεοσυντηρητικών (neocons). Οι άνθρωποι αυτοί προέρχονταν, εν πολλοίς, από την αμερικανική τροτσκιστική Αριστερά και για τον λόγο αυτό αντιμετωπίζονταν με μεγάλη καχυποψία, έως και απέχθεια, από τους “κανονικούς” συντηρητικούς.

Κατά τη διάρκεια ενός ακαδημαϊκού προγράμματος στην Ουάσινγκτον το 2006, ένα στέλεχος της συντηρητικής δεξαμενής σκέψης CATO είχε χαρακτηρίσει στον υπογράφοντα τους νεοσυντηρητικούς, που κυριαρχούσαν τότε στην κυβέρνηση του Τζωρτζ Μπους του νεότερου, ως “νεοριζοσπάστες” (neoradicals). Αν θα θέλαμε να περιγράψουμε την επίδραση των ανθρώπων αυτών στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ με όσο το δυνατόν πιο απλά λόγια, θα λέγαμε ότι πήραν τη θεωρία περί “διεθνούς επανάστασης” και “εξαγωγής της επανάστασης” του Τρότσκι και της δημιουργίας “επαναστατικών εστιών” (foco) του Τσε Γκεβάρα, αντικατέστησαν τη λέξη “επανάσταση” με τη λέξη “δημοκρατία” (όπως αυτοί την εννοούν φυσικά) και προσπάθησαν να την εφαρμόσουν στη Μέση Ανατολή.

Ξεκίνησαν με την αυτοκαταστροφική εισβολή στο Ιράκ και συνέχισαν με την υποδαύλιση της λεγόμενης “Αραβικής Άνοιξης” με θλιβερά αποτελέσματα. Αν και οι νεοσυντηρητικοί δεν κυριαρχούν στη σημερινή κυβέρνηση Τραμπ, ασκούν μία επιρροή στις αποφάσεις της, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την τωρινή επίθεση στο Ιράν, το οποίο ήταν ο επόμενος στόχος των νεοσυντηρητικών μετά το Ιράκ πριν είκοσι τόσα χρόνια.

Ψευδαισθήσεις με το Ιράν

Επίσης, εν μέρει αίτιο και εν μέρει αποτέλεσμα αυτού του κοκτέιλ παρανοϊκού ανορθολογισμού στην αμερικανική γεωστρατηγική, ήταν ο λεγόμενος “Πόλεμος ενάντια στην Τρομοκρατία”, στον οποίο (αυτό)εγκλωβίστηκαν οι ΗΠΑ μετά την 11 Σεπτεμβρίου του 2001. Αυτός ήταν ένας απροσδιόριστος πόλεμος, με απροσδιόριστους στόχους, εναντίον απροσδιόριστων αντιπάλων. Για να δικαιολογήσει τον εαυτό της, αυτή η εκστρατεία έπρεπε να αναπαράγεται διαρκώς με “νίκες” εναντίον υπαρκτών και ανύπαρκτων εχθρών. Έτσι, η καταστροφή του καθεστώτος του Σαντάμ Χουσείν “ορθολογικοποιήθηκε” μέσα σε αυτό το πλαίσιο.

Για να γίνουν ακόμη χειρότερα τα πράγματα, η γρήγορη επιτυχία που πέτυχε το μείγμα Ειδικών Δυνάμεων, αεροπορικών “έξυπνων” όπλων προσβολής ακριβείας και φίλιων ντόπιων δυνάμεων στο Αφγανιστάν (όπου τελικώς ούτε εκεί επικράτησαν οι ΗΠΑ) είχε ενισχύσει έτι περαιτέρω την αυτοπεποίθηση των ΗΠΑ. Έτσι, οι μικρόνοες νεοσυντηρητικοί θεώρησαν ότι η κατάληψη και καθυπόταξη του Ιράκ ήταν θέμα εβδομάδων και θα ακολουθούσε το Ιράν.

Το αποτέλεσμα ήταν οι ΗΠΑ να εγκλωβιστούν σε έναν παρατεταμένο και παράλογο πόλεμο χωρίς καθαρές στοχοθετήσεις, να διαταράξουν τις σχέσεις τους με πολλούς στη Μέση Ανατολή, να αφήσουν χώρο στο ISIS και κυρίως να ενισχύσουν το Ιράν, καθιστώντας το κυρίαρχη δύναμη στην περιοχή. Αυτή την εξέλιξη δεν την απέτρεψαν ούτε οι κυρώσεις, ούτε η δολοφονία Σουλεϊμανί και είναι αμφίβολο εάν θα τα καταφέρει ο τωρινός πόλεμος, ο οποίος φέρει τη σφραγίδα του Ισραήλ. Στον αντίποδα, τώρα αρχίζει η πιο επικίνδυνη φάση της σύγκρουσης στην Μέση Ανατολή, που εισέρχεται σε μία φάση παρατεταμένης αποσταθεροποίησης…