Πώς οι τζιχανιστές ενθρονίστηκαν στην Δαμασκό – Τί διδάσκει η Συρία

Η λαϊκή εξέγερση το 2011 στη Συρία οφειλόταν κατά κύριο λόγο σε εσωτερικές αντιθέσεις, όπως και στην Αίγυπτο ή Τυνησία. Η μετεξέλιξη σε ένοπλη σύγκρουση, η πορεία και τελική έκβαση οφειλόταν στην ξένη ανάμιξη και τις δολιχοδρομίες περιφερειακών και διεθνών αντιθέσεων, που μετέβαλαν από το 2011 μέχρι το 2024, τις προτεραιότητες των εξωτερικών παικτών.

Ο πόνος της Δύσης για δημοκρατία

Ο τζιχαντιστής Τζολάνι βρέθηκε στην εξουσία από διεθνείς καραμπόλες και γιατί η Χαγιάτ Ταχρίρ αλ-Σαμ (HTS) ήταν η δύναμη που άμεσα ή έμμεσα ενίσχυαν όλοι ανεξαίρετα οι εξωτερικοί παράγοντες που βρίσκονταν απέναντι στο καθεστώς Άσαντ: Τουρκία, Δύση, χώρες του Κόλπου, Ισραήλ. Άλλωστε, το αργότερο από το 2013, κάθε άλλη εναλλακτική είχε καταθλιπτικά χαθεί: Eίτε θα επικρατούσε με κάποια μορφή το καθεστώς Άσαντ, είτε οι ισλαμιστές. Οι εξωτερικοί αντίπαλοι του Άσαντ επέλεγαν σταθερά το δεύτερο.

Η πλειοψηφία των ηρωικών διαδηλωτών της εξέγερσης δεν ήταν ισλαμιστές. Οι περισσότεροι εκπρόσωποί τους το 2011 κατηγορούσαν το Συριακό Εθνικό Μεταβατικό Συμβούλιο στην Άγκυρα ότι είχε ελάχιστη σχέση με την συριακή πραγματικότητα και τη σύνθεση των εξεγερμένων. Η σύνθεσή του ήταν 30% ισλαμιστές, κυρίως Αδελφοί Μουσουλμάνοι, 30% ομάδες αριστερόστροφες και του αραβικού εθνικισμού, και οι υπόλοιποι εθνικές μειονότητες.

Οι περισσότεροι εξεγερμένοι αναζητούσαν μια νέα εθνική ενότητα, αντί της αλαουίτικης-μπααθικής εξουσίας, απέρριπταν την εξωτερική παρέμβαση και κυρίως απέρριπταν τη στρατιωτικοποίηση της εξέγερσης. Το ακριβώς αντίθετο απ’ ότι έγινε. Δεν στηρίχθηκαν από καμιά εξωτερική δύναμη και έγιναν αργότερα οι ίδιοι στόχος ισλαμιστών. Όταν τυφλές βομβιστικές ενέργειες και ένοπλες επιθέσεις στον Συριακό Στρατό αντικατέστησαν τις λαϊκές διαδηλώσεις, προκαλώντας τη δίχως όρια στρατιωτική καταστολή αμάχων, η εξέγερση είχε ήδη κλαπεί από άλλες επιδιώξεις. Δημοκρατικοί αλαουίτες, χριστιανοί, ακόμη και σουνίτες, συσπειρώθηκαν αργότερα γύρω από το καθεστώς, ή τους Κούρδους, τρομαγμένοι από τον ισλαμισμό.

Οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι

Παρά τη σφαγή τους στη Χομς το 1982 από τον πατέρα Άσαντ, οι Αδελφοί Μουσουλάνοι ήταν η πιο οργανωμένη ισλαμιστική δύναμη στη Συρία, όταν ξεκινούσε η εξέγερση το 2011 που χαιρέτησε και η Χαμάς (και τα έσπασε με τον Άσαντ). O έλεγχος των Αδελφών Μουσουλμάνων από Τουρκία-Κατάρ τους οδήγησε εν τέλει να καταλήξουν μισθοφόροι στρατιωτικών σχηματισμών της ΜΙΤ, να συνεργαστούν με τζιχαντιστές στον Ελεύθερο Συριακό Στρατό, ή να γίνουν και οι ίδιοι σαλαφιστές.

Οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι σήμερα εδρεύουν στο Κατάρ και εκδοχές τους, πλην Τουρκίας, εκτείνονται από Τυνησία και Μαρόκο – όπου ενσωματώθηκαν κυβερνώντας – σε Κουβέιτ και Ιορδανία, όπου ενσωματώθηκαν ως ελεγχόμενη αντιπολίτευση (αν και στην Ιορδανία απαγορεύτηκαν πρόσφατα), μέχρι τις φυλακές της Αιγύπτου και τη Χαμάς. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ προσέθεσε πριν δέκα ημέρες τους Αδελφούς Μουσουλμάνους στις ξένες τρομοκρατικές οργανώσεις δίπλα στη Χαμάς, αλλά μόνο για Αίγυπτο, Ιορδανία και Λίβανο. Στις υπόλοιπες διατηρεί επαφή. Αντίστροφα, η Ρωσία χαρακτηρίζει γενικά τους Αδελφούς Μουσουλμάνους ως τρομοκρατική οργάνωση, αλλά όχι τη Χαμάς.

Τζιχαντισμός κατά παραγγελία

Στους Αδελφούς Μουσουλμάνους πολιτικοποιήθηκε στα νιάτα του ο αλ Μπαγκντάντι, ηγέτης του ISIS, όπως και ο υπαρχηγός του Οσάμα Μπιν Λάντεν, αλ Ζαουάχρι, πριν οι δυο τελευταίοι παντρέψουν στον πρωτοεμφανιζόμενο τζιχαντισμό τον σαλαφισμό, με μια αδιάλλακτη εκδοχή της πολιτικής φιλοσοφίας των Αδελφών Μουσουλμάνων, απέναντι σε κοσμικές, εθνικές, βασιλικές οντότητες. Κύριος εχθρός της αλ-Κάιντα μετά τους Σοβιετικούς, ο “μακρινός εχθρός”, η Δύση.

Κάτι πολύ διαφορετικό ήταν η αλ-Κάιντα στο Ιράκ (AQI) και αργότερα τα αντιμαχόμενα παιδιά της στη Συρία, ο ISIS και το Μέτωπο αλ-Νούσρα του Τζολάνι. Εχθρός τους ήταν οι σιίτες στο Ιράκ, οι Αλαουίτες στη Συρία και ο Άσαντ, όπως και οι Ιρανοί. Δηλαδή, το σιιτικό τόξο. Η Δύση δεν υφίσταται καν στο κάδρο. Μέχρι και η μητρική αλ-Κάιντα διαχώρισε τη θέση της. Οι τζιχαντιστές τακφίρι – που στοχεύουν πρώτιστα “αιρετικούς” μουσουλμάνους, εν προκειμένω το σιιτικό τόξο – ήταν ένα νέο “προϊόν”, ανύπαρκτο πριν την κατοχή στο Ιράκ. Κάτι σαν πάντρεμα του τζιχαντισμού με δυτικές επιδιώξεις.

Ο σεχταριστικός πόλεμος της AQI από το 2005 με τυφλές βομβιστικές επιθέσεις σε μαζικές χώρους σιιτιών, έκανε ευκολότερο το έργο των κατοχικών δυνάμεων στο Ιράκ. Η επανεμφάνιση του ISIS το 2013 σε Συρία και Ιράκ, αποτέλεσε το έδαφος επιστροφής των αμερικανικών δυνάμεων στο Ιράκ και το κύριο επιχείρημα παραμονής τους στην διελκυστίνδα με την Βαγδάτη μέχρι σήμερα, αλλά και της αυθαίρετης εισόδου στη Συρία. Η αμερικανική αεροπορία χτυπούσε τον ISIS, αλλά ο ISIS δεν επιτέθηκε ποτέ στους Αμερικανούς στη Συρία. Επίσης οι Αμερικανοί δεν επιτέθηκαν ποτέ στο Μέτωπο αλ-Νούσρα. ISIS και Μέτωπο αλ-Νούσρα (μετέπειτα HTS) δεν επιτέθηκαν ποτέ σε αμερικανικές δυνάμεις ή το Ισραήλ, η HTS ούτε σε τουρκικές δυνάμεις, ενώ έχουν επιτεθεί σχεδόν σε όλους τους άλλους και μεταξύ τους.

Σε έκθεση της RAND το 2008 αναφέρεται ότι «οι ηγέτες των ΗΠΑ θα μπορούσαν αν το επιλέξουν να κεφαλαιοποιήσουν την παρατεινόμενη σύγκρουση Σιιτών-Σουνιτών… παίρνοντας το μέρος των συντηρητικών σουνιτικών καθεστώτων ενάντια στα σιιτικά κινήματα». Η υπηρεσία πληροφοριών του Πολυγώνου DIA, ένα χρόνο πριν εμφανιστεί το Χαλιφάτο, αναφέρει ότι «υπάρχει πιθανότητα εγκαθίδρυσης ενός… σαλαφιστικού πριγκιπάτου στην ανατολική Συρία… Είναι ακριβώς αυτό που επιθυμούν οι δυνάμεις που υποστηρίζουν την αντιπολίτευση, ώστε να απομονώσουν το συριακό καθεστώς». ISIS και HTS αποδείχτηκαν πράγματι οι πιο αποτελεσματικοί σχηματισμοί κατά του καθεστώτος.

Η πρεσβευτής των ΗΠΑ στον ΟΗΕ δήλωνε το 2018 ότι προτεραιότητες των ΗΠΑ ήταν η ήττα του ISIS (sic), η ανάσχεση της ιρανικής επιρροής και η απομάκρυνση του Άσαντ. Με ποιες δυνάμεις θα το κάνουν; «Δεν πιστεύουμε ότι πρέπει να μας απασχολεί ότι μπορεί να υπάρχουν ομάδες που δεν εμπιστευόμαστε, ή δεν μας αρέσει να συνεργαζόμαστε. Μπορούμε να συνεργαζόμαστε με όλους» είχε πει.

Περιφερειακοί και μεγάλοι ανταγωνισμοί στη Συρία

 Η υποστήριξη της “Ισλαμικής Άνοιξης” από την Τεχεράνη το 2011 στην Βόρεια Αφρική και χώρες του Κόλπου, όξυνε την υφιστάμενη σύγκρουση Ιράν-Σαουδικής Αραβίας και η τελευταία ανταπέδωσε σε Ιράκ, Λίβανο και Συρία. Η Τεχεράνη προσπάθησε μάταια αρχικά να πείσει τον Άσαντ για μία ελεγχόμενη μετάβαση. Αντίστοιχοι ήταν οι λόγοι ανατροπής των εξαιρετικών σχέσεων του ερντογανισμού με τις μοναρχίες, και της Σαουδικής Αραβίας με το Κατάρ, που για τη Συρία εξελίχθηκαν σε αγώνα δρόμου στην ενίσχυση εγχώριων και ξενόφερτων ισλαμιστών και τζιχαντιστών. Η σύγκρουση του σιιτικού τόξου με το Ισραήλ, συμπληρώνει το περιβάλλον περιφερειακών ανταγωνισμών.

Οι σχέσεις της Ουάσιγκτον με τους Αδελφούς Μουσουλμάνους αναπτύχθηκαν επί Μπους. Είχε προηγηθεί πολύ παλιότερα η χειραγώγησή τους από Βρετανία, ως χρήσιμων συμμάχων ενάντια στους κομμουνιστές και αργότερα ενάντια στο νασερισμό. Η “ιστορική” ομιλία Ομπάμα στο Κάιρο το 2009 για ένα Νέο Ξεκίνημα στις σχέσεις με τον μουσουλμανικό κόσμο και το πολιτικό Ισλάμ, δηλαδή τον ισλαμισμό, σηματοδοτούσε αλλαγή πορείας, που προσέφερε στον Ερντογάν περιφερειακό βήμα. Η Χίλαρι Κλίντον δήλωνε ετοιμότητα να συνεργαστεί με ισλαμιστικές δυνάμεις σε Τυνησία, Λιβύη, Αίγυπτο, Συρία και βέβαια Τουρκία, αλλά όχι σε Παλαιστίνη και τον σιιτικό ισλαμισμό σε Ιράν, Λίβανο και αλλού.

Έτσι, η στροφή Νταβούτογλου από τα “μηδενικά προβλήματα” με τους γείτονες σε σύγκρουση με τους περισσότερους (και πρώτο θύμα τον Άσαντ) εξυπηρετούσε αρχικά μια αμερικανική στροφή συμπερίληψης ισλαμιστών και ειδικότερα των Αδελφών Μουσουλμάνων. Κατέληξε σε σύγκρουση και με τις ΗΠΑ, ιδιαίτερα μετά την πραξικοπηματική ανατροπή Μόρσι στην Αίγυπτο – και εν τέλει στο αποτυχημένο πραξικόπημα στην Τουρκία το 2016. Όταν ο Τραμπ έχανε τις εκλογές το 2019, οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι ονειρεύονταν ακόμη την επαναφορά ΗΠΑ, στην πρώτη περίοδο Ομπάμα.

Η επιμονή Ερντογάν στη νέα κατεύθυνση μετά το 2011, παρά το μεγάλο αρχικό κόστος με τις δυο ισχυρότερες χώρες του Κόλπου, Ισραήλ, Αίγυπτο και τελικά τις ΗΠΑ, αποδείχτηκε στο τέλος παραγωγική. Ήδη η τριπλή συνεννόηση και Διαδικασία της Αστανά, ανάμεσα σε Τουρκία-Ρωσία-Ιράν από το 2017, περιόριζε το χώρο για τις υπόλοιπες δυνάμεις, ιδιαίτερα τη Δύση – και έδινε τη δυνατότητα μιας συμφωνημένης μετεμφυλιακής Συρίας, που ο Άσαντ αποδείχτηκε ανίκανος να εκμεταλλευτεί έγκαιρα.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία

Ήταν οι ευρύτεροι διεθνείς ανταγωνισμοί που αποδείχτηκαν πιο καθοριστικοί. Ο πόλεμος στην Ουκρανία ήταν το μεγάλο game changer για το συριακό εμφύλιο. Τις συνέπειές του υποτίμησαν και οι εγκέφαλοι πίσω από την επίθεση της Χαμάς στις 7/10/23, υπολογίζοντας σε συσχετισμούς που είχαν στο μεταξύ μεταβληθεί. Η Ρωσία είχε αποδυναμωθεί περιφερειακά, ρίχνοντας όλο της το βάρος στην Ουκρανία και η Τουρκία είχε ενισχυθεί απέναντί της, αλλάζοντας το συσχετισμό τους, ιδιαίτερα στη Συρία. Αντίστοιχα είχε μεταβληθεί η σχέση Ρωσίας-Ισραήλ. Για τις ΗΠΑ το Συριακό αποκτούσε πλέον νέα διάσταση στην επιδίωξη ολόπλευρης πίεσης στη Ρωσία, όπως και ο Καύκασος.

Αν η εξομάλυνση των σχέσεων Ιράν-Σαουδικής Αραβίας με τη μεσολάβηση του Πεκίνου περιόριζε τη δυτική επιρροή, η επίθεση της Χαμάς στόχευε να ανασχέσει το άνοιγμα του Ισραήλ με τις Συμφωνίες του Αβραάμ και τον IMEC – και Τουρκία-Ρωσία-Ιράν τα είχαν βρει στη Συρία, οι ΗΠΑ δεν κέρδιζαν την παρτίδα, αλλά αναποδογύρισαν την σκακιέρα. Το τίμημα ήταν η προτεραιοποίηση των επιδιώξεων της Τουρκίας έναντι του Ισραήλ στο πεδίο της Συρίας. Η συνεργασία ΗΠΑ-Τουρκίας στον Καύκασο, που επίσης πετούσε εκτός Ρωσία-Ιράν, έστρωσε το δρόμο.

Το Ισραήλ που μέχρι τότε δεν επεδίωκε την πτώση Άσαντ, παρά μια μονίμως αποδυναμωμένη Δαμασκό, αποζημιώθηκε με τη διάλυση του βόρειου Άξονα της Αντίστασης, το ελεύθερο γενοκτονίας στη Γάζα και δράσης κατά του Ιράν, ενώ οι συστηματικοί βομβαρδισμοί συριακών υποδομών και όπλων για εβδομάδες μετά την άνοδο Τζολάνι και η εισβολή στο Νότο, έγιναν με το πράσινο φως της Δύσης.

Όλα αλφάδι και η Ελλάδα στο χειροκρότημα!

Η Συρία είναι ένα ακόμη πεδίο συνέχειας πολιτικών Μπάιντεν σε Τραμπ. Δομικό πρόβλημα των αμερικανικών σχεδιασμών δεν είναι ο κυνισμός, αλλά οι εύθραυστες αρχιτεκτονικές που γεννούν περισσότερες αντιθέσεις από αυτές που επιλύουν, πασχίζοντας να τα συνδυάσουν όλα. Η θυσία των Κούρδων (που είχαν βάλει όλα τους τα αυγά σε ΗΠΑ-Ισραήλ) προκειμένου να αποδεχτεί η Άγκυρα τη συνδιαχείριση στη Συρία με Τελ Αβίβ, μόνο βραχυπρόθεσμα χαλαρώνει την αντίθεση Τουρκίας-Ισραήλ. Η αντίθεση Ισραήλ-Σαουδικής Αραβίας, κάθε άλλο παρά βαίνει προς επίλυση. Και η πρεμούρα νέου τυχοδιωκτισμού στο Ιράν δεν οφείλεται στο ότι τακτοποιήθηκαν όλα τα άλλα.

Είναι τέτοια η τακτοποίηση και το εύρος επιλογών που η ενθρόνιση της αλ-Κάιντα στη Δαμασκό και ο γιος του Σάχη είναι ό,τι καλύτερο έχει να προσφέρει η Δύση σε Σύρους και Ιρανούς. Τέτοιο το αλφάδι, που κινδυνεύει από ποιον θα ορίσει πρωθυπουργό η Βαγδάτη…

Η Ελλάδα όλα τα χρόνια παρακολουθούσε τη Συρία από μακριά, όπως και Λιβύη, Καύκασο, αλλά και Βαλκάνια. Το μόνο που έκανε ήταν να χειροκροτεί, ακόμη και αν οι εξελίξεις δεν τη συνέφεραν, με αποκορύφωμα την πτώση Άσαντ. Τόσο υποτακτική. Αν διαπίστωσαν κάτι (για πολλοστή φορά) οι Κούρδοι είναι για πότε πέφτεις σε τρύπα γεωπολιτικού κενού, χωρίς να το καταλάβεις. Ενίοτε πέφτουν σε τέτοιες τρύπες και κρατικές οντότητες.

 

---

 

Υ.Γ. Πληθυσμοί Αράβων, Γιεζίντι, Κούρδων, Ασσυρίων, παλιότερα Εβραίων, και άλλων πολλών που συμβίωναν αρμονικά για δεκάδες αιώνες σε Ιράκ και Συρία, τους έμελλε να σφαγούν στον πολιτισμένο 21ο αιώνα. Στη Συρία οι χριστιανοί, και λίγες χιλιάδες ελληνικής καταγωγής, σφάζονται από την αρχή του εμφυλίου από αυτούς που στηρίζουν οι εχθροί, αλλά και “οι φίλοι μας”.

Εγχώριοι εθνικιστικοί κύκλοι τους θυμήθηκαν μόνο όταν θυμήθηκε και το Ισραήλ τις μειονότητες της Συρίας, λόγω δικής του κόντρας με την Τουρκία, και τώρα κουνούν και το δάχτυλο. Για να μην αναφερθούμε στους χριστιανούς στη Γάζα. Τόσο πολλή ανεξαρτησία και αγνό ενδιαφέρον και για τους χριστιανούς και το Έθνος…