Που θα χτυπήσει το Ιράν αν κλιμακώσουν οι ΗΠΑ – Ένταση Ισραήλ-Τουρκίας στην Συρία – Θρίλερ με το Ορμούζ

Δύο πηγές με γνώση των σχετικών συζητήσεων ανέφεραν στους Financial Times ότι οι δυνάμεις του Ιράν έχουν αξιολογήσει σενάρια επιθέσεων εναντίον αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στη νοτιοανατολική Ευρώπη, μεταξύ άλλων στη Βουλγαρία. Η Σόφια ενέκρινε τον περασμένο μήνα τη χρήση της αεροπορικής βάσης Μπεζμέρ από αμερικανικά αεροσκάφη ανεφοδιασμού. Μία από τις πηγές ανέφερε ότι μεταξύ των πιθανών στόχων αντιποίνων, σε περίπτωση νέας αμερικανικής επίθεσης, βρίσκεται και η Κυπριακή Δημοκρατία, όπου η βρετανική βάση στο Ακρωτήρι είχε πληγεί από drone τον Μάρτιο.

Παράλληλα, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις έχουν εξετάσει ξεχωριστά το ενδεχόμενο επίθεσης σε υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών στα Στενά του Ορμούζ, εάν η σύγκρουση κλιμακωθεί περαιτέρω. Οι απειλές αποτυπώνουν το κλίμα που επικρατεί στην Τεχεράνη, όπου ολοένα και περισσότεροι στους κόλπους του καθεστώτος θεωρούν ότι η επανάληψη των πολεμικών επιχειρήσεων είναι περισσότερο ζήτημα του «πότε» παρά του «εάν».

Οι διαπραγματεύσεις για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ έχουν βαλτώσει, ενώ την περασμένη εβδομάδα ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, τοποθέτησε σκληροπυρηνικά στελέχη σε κορυφαίες θέσεις στους μηχανισμούς ασφαλείας και στις ένοπλες δυνάμεις. Την Τρίτη, ο Τραμπ δήλωσε ότι «δεν βρίσκονται σε εξέλιξη ούτε έχουν προγραμματιστεί συνομιλίες ή επαφές» με την Τεχεράνη.

Οι Φρουροί της Επανάστασης και άλλοι Ιρανοί στρατιωτικοί διοικητές έχουν προειδοποιήσει ότι, σε περίπτωση νέας σύγκρουσης πλήρους κλίμακας, το Ιράν θα εγκαταλείψει την προηγούμενη στρατηγική του, η οποία επικεντρωνόταν σε αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, ενεργειακές υποδομές και άλλους στόχους στη Μέση Ανατολή, επεκτείνοντας πλέον τα πλήγματα πολύ πέρα από την περιοχή.

Τον περασμένο μήνα, οι Φρουροί της Επανάστασης είχαν προειδοποιήσει και τη Βρετανία σχετικά με τη χρήση βρετανικών στρατιωτικών βάσεων από τις ΗΠΑ, τονίζοντας ότι «οποιαδήποτε βάση χρησιμοποιηθεί για την εξαπόλυση επίθεσης εναντίον του ιρανικού εδάφους θα θεωρηθεί νόμιμος στόχος».

Πόσο πραγματική είναι η απειλή 

Ο Σίνταρθ Καουσάλ, ερευνητής του Royal United Services Institute (RUSI) στο Λονδίνο, χαρακτήρισε την απειλή που συνιστούν οι ιρανικοί πύραυλοι για στόχους στην Ευρώπη και αλλού «υπαρκτή, αλλά περιορισμένη». Σύμφωνα με τον ίδιο, το Ιράν θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει βαλλιστικούς πυραύλους μέσου βεληνεκούς, όπως εκείνους της σειράς Shahab, εναντίον αμερικανικών εγκαταστάσεων στη νότια και νοτιοανατολική Ευρώπη. Ωστόσο, εκτίμησε ότι οι συγκεκριμένοι πύραυλοι θα δυσκολεύονταν να προκαλέσουν σημαντικές καταστροφές σε μεγαλύτερες αποστάσεις. Η έκταση των ιρανικών αντιποίνων, πάντως, θα εξαρτηθεί από τις κινήσεις της Ουάσιγκτον, σύμφωνα με τις πηγές των FT.

Μία από αυτές ανέφερε ότι το καθεστώς προετοιμάζει σχέδιο για περαιτέρω διεύρυνση της σύγκρουσης, εάν ο Τραμπ υλοποιήσει προηγούμενες απειλές του για επιθέσεις εναντίον ιρανικών υποδομών. Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε δηλώσει τον περασμένο μήνα ότι η Ουάσιγκτον θα καταστρέφει μία ιρανική γέφυρα ή ένα εργοστάσιο ηλεκτροπαραγωγής κάθε φορά που η Ισλαμική Δημοκρατία θα πλήττει πλοίο στα Στενά του Ορμούζ.

Η δεύτερη πηγή ανέφερε ότι η Τεχεράνη δεν θα θέσει «κανένα όριο» στην απάντησή της σε περίπτωση αμερικανικής επίθεσης. «Εάν οι ΗΠΑ το παρακάνουν, το Ιράν θα υπερασπιστεί τον εαυτό του με οποιοδήποτε τίμημα, θα κινηθεί πέρα από την περιοχή και θα πλήξει και την Ευρώπη», δήλωσε.

Ένταση Ισραήλ-Τουρκίας

Η Τουρκία απέρριψε σήμερα τις κατηγορίες του Ισραήλ κατά τις οποίες η Άγκυρα προετοιμάζεται να αναπτύξει στρατεύματα στη Συρία, την επομένη βομβαρδισμών εναντίον αεροπορικής βάσης στη χώρα αυτή. Το Ισραήλ κατηγόρησε χθες την Τουρκία ότι αντιπροσωπεύει «απειλή» για την ασφάλειά του διότι ετοιμάζεται να στείλει στρατεύματα στην αεροπορική βάση Αμπού Ντούχουρ, χωρίς ωστόσο να αναλάβει ρητώς την ευθύνη για την επιδρομή, η οποία έβαλε στο στόχαστρο την υποδομή που ανοικοδομείται στην επαρχία Ιντλίμπ (βορειοδυτικά).

Οι ΗΠΑ ωστόσο απέδωσαν την επιδρομή στο Ισραήλ, και καταδίκασαν την ενέργεια αυτή του κατά τα άλλα πιο στενού συμμάχου τους στην περιοχή. Η επίθεση σηματοδότησε μια από τις σπάνιες περιπτώσεις που το Ισραήλ αψήφησε τις ΗΠΑ, που επιδιώκει να υποστηρίξει τη νέα συριακή κυβέρνηση, με επικεφαλής πρώην τζιχαντιστή, σύμμαχο της Τουρκίας.

«Το Ισραήλ είχε προειδοποιήσει επανειλημμένα τη Συρία ότι μια τέτοια ανάπτυξη θα ήγειρε απειλή για την ασφάλεια του Ισραήλ. Η Συρία επέλεξε να αγνοήσει αυτές τις προειδοποιήσεις», σημείωσε το γραφείο του ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου. Η Άγκυρα διέψευσε πως έχει οποιοδήποτε σχέδιο να αναπτύξει στρατεύματα στη Συρία.

«Οι ανυπόστατες κατηγορίες (…) του γραφείου του ισραηλινού πρωθυπουργού έχουν σκοπό να νομιμοποιήσουν τις παράνομες αεροπορικές επιδρομές του Ισραήλ, οι οποίες καταφέρνουν πλήγμα στην εθνική κυριαρχία και στην εδαφική ακεραιότητα της Συρίας», στηλίτευσε η τουρκική κυβέρνηση, σύμφωνα με ανακοίνωσή της που επικαλέστηκε το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων Anadolu.

Το χρονικό

Η Τουρκία ήταν η πρώτη χώρα με κατά πλειονότητα μουσουλμανικό πληθυσμό που αναγνώρισε το κράτος του Ισραήλ και ιστορικά οι δυο χώρες διατηρούσαν συμμαχία, αλλά η διμερής σχέση έχει περάσει πολλές εντάσεις επί των ημερών του Ερντογάν στην εξουσία. Αυτός ο τελευταίος, ηγέτης κινήματος του πολιτικού Ισλάμ, καταγγέλλει με πολύ έντονο τρόπο το Ισραήλ, πάνω απ’ όλα για τον καταστροφικό πόλεμο εναντίον της Χαμάς στη Λωρίδα της Γάζας. Η Δαμασκός καταδίκασε «με τον πιο έντονο τρόπο» την «αδικαιολόγητη επίθεση» της γειτονικής χώρας.

Ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Τουρκία και ειδικός απεσταλμένος του Λευκού Οίκου στη Συρία Τομ Μπαράκ τόνισε πως «είμαστε βαθιά ανήσυχοι» για τα «επιβεβαιωμένα ισραηλινά αεροπορικά πλήγματα εναντίον της βάσης Αμπού Ντούχουρ», στηλιτεύοντας την «αχρείαστη κλιμάκωση που δεν προωθεί την περιφερειακή σταθερότητα». Η συριακή κρατική τηλεόραση μετέδωσε ότι έγιναν «οκτώ πλήγματα» της αεροπορίας του Ισραήλ στη βάση, που προκάλεσαν «υλικές ζημιές», πάντως χωρίς να κάνει λόγο για θύματα.

Η πολεμική αεροπορία του Ισραήλ εξαπέλυσε εκατοντάδες πλήγματα στη Συρία μετά την ανατροπή, τον Δεκέμβριο του 2024, του μέχρι τότε προέδρου Μπασάρ αλ Άσαντ από συμμαχία ισλαμιστών. Ανέπτυξε ακόμη στρατεύματα σε ουδέτερη ζώνη υπό επιτήρηση του ΟΗΕ, που είχε εκεί «παρατηρητές», που χώριζε τις ισραηλινές από τις συριακές δυνάμεις στο υψίπεδο του Γκολάν, και λέει πως δημιούργησε «ζώνη ασφαλείας» από την οποία τονίζει πως δεν πρόκειται να αποχωρήσει.

Το αεροδρόμιο, το οποίο είχε υποστεί εκτεταμένες ζημιές κατά τη διάρκεια του συριακού εμφυλίου πολέμου, είχε σταματήσει να λειτουργεί το 2012. Φυλάσσεται από δυνάμεις του συριακού υπουργείου Άμυνας, σύμφωνα με πηγή του Γαλλικού Πρακτορείου.

Τί συμβαίνει στο Ορμούζ

Ο Τραμπ διαβεβαίωσε χθες Τρίτη ότι δεν γίνεται επί του παρόντος, ούτε προγραμματίζεται, καμιά συζήτηση με το Ιράν, ενώ από την άλλη η Τεχεράνη επανέλαβε πως το στενό του Ορμούζ παραμένει κλειστό, θέσεις που αντανακλούν το πλήρες αδιέξοδο των διπλωματικών εγχειρημάτων για να τερματιστεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή.

Αν και οι εχθροπραξίες έχουν μειωθεί πολύ σε σύγκριση με τις πρώτες εβδομάδες, όταν ανταλλάσσονταν καταιγιστικοί αεροπορικοί βομβαρδισμοί των ΗΠΑ και του Ισραήλ και ιρανικά αντίποινα, η κατάσταση παραμένει τεταμένη στην περιοχή, καθώς ο πόλεμος οδεύει να συμπληρώσει οκτώ μήνες.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κατηγόρησαν χθες το Ιράν ότι εκτόξευσε χθες δυο βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον τους, που έπεσαν στη θάλασσα. Τόνισαν πως στόχος ήταν «η διεθνής ναυσιπλοΐα». Μετά την κατηγορία αυτή, η διπλωματία των ΗΑΕ ανακοίνωσε ότι αναστέλλονται μέχρι νεοτέρας όλες «οι εμπορικές ανταλλαγές» και οι «χρηματοοικονομικές συναλλαγές» με το Ιράν. Από την άλλη η διπλωματία της Τεχεράνης διέψευσε ότι εκτοξεύτηκαν ιρανικοί πύραυλοι εναντίον των ΗΑΕ, «απέρριψε κατηγορηματικά» τις κατηγορίες τους.

«Δεν διεξάγονται αυτή τη στιγμή ούτε συζητήσεις ούτε συνομιλίες, ούτε προγραμματίζονται, με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν. Ο ναυτικός αποκλεισμός παραμένει σε πλήρη ισχύ και είναι απόλυτα αποτελεσματικός. Το στενό είναι ανοικτό και λειτουργεί. Όλες οι θαλάσσιες νάρκες έχουν αρθεί ή πυροδοτηθεί», διαβεβαίωσε χθες ο Τραμπ μέσω Truth Social.

Η τοποθέτησή του αυτή βρίσκεται σε εντυπωσιακή αντίθεση με την προχθεσινή δήλωση του ειδικού απεσταλμένου του και γαμπρού του Τζάρεντ Κούσνερ στο Fox News, κατά την οποία βρίσκονται σε εξέλιξη «πολύ θετικές» συνομιλίες. Σύμφωνα με πηγή του Γαλλικού Πρακτορείου στην αμερικανική πλευρά, οι συνομιλίες ανεστάλησαν. Ο Τραμπ απαίτησε από τις ομάδες του να μην συνεχίσουν τον διάλογο με το Ιράν, όσο αυτό το τελευταίο δεν αποδέχεται τις αμερικανικές θέσεις.

Πάντως, σύμφωνα με το CNN, οι ΗΠΑ που περιπολούν στην περιοχή με ισχυρή ναυτική παρουσία, φαίνεται να κερδίζουν έδαφος, ενώ το Ιράν έχει χάσει σημαντικό μέρος του ελέγχου του κρίσιμου θαλάσσιου περάσματος. Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, η οποία παρακολουθεί την κίνηση πλοίων μέσω πομπών και δορυφορικών δεδομένων, πάνω από το 80% των διελεύσεων από τα Στενά του Ορμούζ τις τελευταίες δύο εβδομάδες πραγματοποιήθηκαν μέσω της ομανικής διαδρομής.

Παρά τον κίνδυνο, τα περισσότερα πλοία φαίνεται πλέον να αγνοούν τις ιρανικές απαιτήσεις και να διασχίζουν τα Στενά, βασιζόμενα στην προστασία των αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων, επισημαίνει το μέσο, σημειώνοντας πως το Ιράν έχει χάσει ένα μέρος του ελέγχου του Ορμούζ, όχι όμως και τον απόλυτο έλεγχο, κάτι που του επιτρέπει να πραγματοποιεί επιθέσεις.

Όροι

Οι ιρανικές αρχές δεν στέλνουν το παραμικρό μήνυμα πως έχουν πρόθεση να κάνουν πίσω. Ο ιρανός επικεφαλής διαπραγματευτής Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ επέμεινε χθες πως το στενό του Ορμούζ δεν πρόκειται να ανοίξει όσο η αμερικανική κυβέρνηση δεν εφαρμόζει τις δεσμεύσεις που ανέλαβε με το λεγόμενο μνημόνιο κατανόησης του Ισλαμαμπάντ που υπογράφτηκε από τους προέδρους των δυο χωρών. «Οι Αμερικανοί νομίζουν πως αν πιέσουν πιο δυνατά το Ιράν θα αποσπάσουν παραχωρήσεις που δεν συμπεριλαμβάνονταν ποτέ στη συμφωνία», σχολίασε μέσω X, αλλά η κυβέρνηση του προέδρου Τραμπ, που χαρακτήρισε «μπουλούκι γελωτοποιών», δεν θα μπορέσει να βγάλει «λαγό από το καπέλο», συμπλήρωσε.

Η συμφωνία του Ιουνίου προέβλεπε προθεσμία 60 ημερών –έληξε προχθές Δευτέρα–, ανανεώσιμη, για να γίνουν διαπραγματεύσεις ώστε να επιλυθούν όλες οι διενέξεις, καθώς και κατάπαυση του πυρός, αλλά εκτροχιάστηκε πολύ γρήγορα. Εξάλλου ο κ. Γαλιμπάφ θύμισε πως ανάμεσα στους ιρανικούς όρους είναι «η άρση του (αμερικανικού) ναυτικού αποκλεισμού, η άμεση αποδέσμευση των παγωμένων πόρων (του Ιράν), η άρση του πετρελαϊκού εμπάργκο» και «το τέλος των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα».

Ο Aμερικανός πρόεδρος Τραμπ πλέον αναφέρεται στην ιδέα το στενό του Ορμούζ να μετατραπεί σε «αμερικανικό έδαφος». Χθες για παράδειγμα, μεταφόρτωσε στον ιστότοπο κοινωνικής δικτύωσης που αποτελεί προσωπική του ιδιοκτησία χάρτη στον οποίο εικονίζεται η θαλάσσια οδός με λεζάντα «νέα περιοχή των ΗΠΑ». Παρ’ όλα όσα λέει ο ρεπουμπλικάνος αρχηγός του αμερικανικού κράτους, η κίνηση στο στενό δεν χωράει καμιά σύγκριση με τα προπολεμικά επίπεδα. Σε κάθε περίπτωση, την καταμέτρηση των πλοίων που το διασχίζουν κάνει πιο δύσκολη το γεγονός ότι κάποια επιλέγουν να απενεργοποιήσουν τους πομπούς που μεταδίδουν δεδομένα για τη γεωγραφική θέση τους όταν αποπειρώνται τον διάπλου.

Ομάν

Μετά την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση εναντίον του Ιράν την 28η Φεβρουαρίου, η Τεχεράνη ανταπέδωσε εξαπολύοντας πλήγματα εναντίον των γειτόνων της, συμμάχων της Ουάσιγκτον, και κλείνοντας το στενό του Ορμούζ, περάσματος στρατηγικής σημασίας για το παγκόσμιο εμπόριο υδρογονανθράκων. Οι ΗΠΑ από την πλευρά τους επιβάλλουν αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών στον Κόλπο.

Παρά τις εκπληκτικές δηλώσεις του για το Ορμούζ και παρά την απειλή του προχθές Δευτέρα να «βομβαρδίσει» το Ομάν, ο Aμερικανός πρόεδρος, που εμφανώς επιδιώκει να δίνει την εικόνα του απρόβλεπτου, μοιάζει να έχει επιλέξει, προς το παρόν τουλάχιστον, να τηρεί στάση αναμονής περισσότερο.

Ο πόλεμος εναντίον του Ιράν προκαλεί ολοένα μεγαλύτερη δυσαρέσκεια σε πολλούς Αμερικανούς, ενώ η επανέναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων από πλευράς των ΗΠΑ δυσχεραίνεται εξαιτίας της ανησυχητικής μείωσης των αποθεμάτων διαφόρων όπλων ακριβείας και αντιαεροπορικών πυραύλων, σύμφωνα με δημοσιεύματα του αμερικανικού Τύπου. Έτσι, η αμερικανική κυβέρνηση τελευταία στοιχηματίζει στις μακροπρόθεσμες συνέπειες της οικονομικής πίεσης που εφαρμόζει στην Τεχεράνη με τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών και τις διάφορες κυρώσεις που ετοιμάζεται να διευρύνει περαιτέρω.

Το Κατάρ, εμιράτο που συγκαταλέγεται στους μεσολαβητές ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη, έκρινε χθες ότι τυχόν συμφωνία ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν θα μπορούσε να «διευκολύνει» την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για να τερματιστεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή.

Το Ιράν και το Ομάν, ανάμεσα στις ακτές των οποίων βρίσκεται το στενό του Ορμούζ, συζητούν εδώ και εβδομάδες για τη μελλοντική διαχείρισή του. Σύμφωνα με την Τεχεράνη, έχουν «εγκριθεί» από την Τεχεράνη και τη Μούσκατ οι γεωγραφικές συντεταγμένες που θα πρέπει να ακολουθούν τα πλοία που εισέρχονται και εξέρχονται.

Η Ισλαμική Δημοκρατία, η οποία στοχοποιεί πλοία που προσπαθούν να διασχίσουν το στενό χωρίς να ζητήσουν την άδεια τους, εννοεί να προχωρήσει στην επιβολή τελών για παρεχόμενες υπηρεσίες στη θαλάσσια οδό, κάτι που απορρίπτουν οι ΗΠΑ και πετρελαιοεξαγωγικές μοναρχίες την περιοχή.