Ψάχνει διέξοδο στην κλιμάκωση ο Τραμπ…

Στην χειρότερη περίπτωση, το Ιράν θα αποσαρθρωνόταν ως κράτος κατ’ εικόνα και ομοίωση της Συρίας και των λοιπών θυμάτων της “Αραβικής Άνοιξης”. Σε κάθε περίπτωση το μικρό Ισραήλ –με “ολίγη” στήριξη από τις ΗΠΑ– θα γινόταν ο ισχυρός ρυθμιστής των πραγμάτων στην Μέση Ανατολή. Σήμερα βαδίζουμε για τον πρώτο μήνα του πολέμου. Ούτε η πρώτη, ούτε η δεύτερη εκδοχή του αρχικού σχεδίου δεν έχουν υλοποιηθεί. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ημέρες πολέμου ήταν ορφανές από γεγονότα και εξελίξεις. Το αντίθετο μάλιστα. Τα όσα έγιναν σε ετούτο τον πολεμικό μήνα άφησαν βαθιά την σφραγίδα τους στον πολύπαθο χώρο της Μέσης Ανατολής. Ας προσπαθήσουμε επιγραμματικά και σχηματικά να παρακολουθήσουμε τις εξελίξεις.

Ένας καταστροφικός πόλεμος αυτονόητα εξασθενεί τις αντιμαχόμενες πλευρές. Η εξασθένιση όμως είναι σχετική έννοια και αρθρώνεται πάνω σε πολλαπλά επίπεδα. Για να ξεκινήσουμε από το επίπεδο της πολιτικής συγκρότησης των αντιμαχόμενων, η φθορά αφορά μεν όλους, αλλά με ολότελα διαφορετικό τρόπο τον καθένα: Η ηγετική ομάδα της Τεχεράνης είδε κορυφαία στελέχη της να δολοφονούνται από τις στοχευμένες επιθέσεις του Ισραήλ. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι εξασθένισε ως προς τους κεντρικούς της μηχανισμούς.

Από την άλλη πλευρά όμως αναδείχθηκε σε υπερασπιστή της πατρίδας, κάτι το οποίο δεν είναι αδιάφορο για τον λαό του Ιράν. Οι προγενέστερες δυσλειτουργίες του συστήματος αποδόθηκαν, μέσα στους καπνούς των επιθέσεων, στους εχθρούς της χώρας, που –όπως το καθεστώς διακήρυσσε– απεργάζονταν από καιρό την ταπείνωση και την διάλυση της χώρας. Οι πολιτικές αδυναμίες δηλαδή της εξουσίας αποδόθηκαν –με αποδείξεις πλέον– στους εξωτερικούς εχθρούς και η κεντρική εξουσία απαλλάχθηκε των δικών της παραλείψεων, λαθών και ευθυνών. Είναι πολύ πιθανό ένα νέο κύμα λαϊκής στήριξης του καθεστώτος να γεννηθεί μέσα από αυτήν την διεργασία. Κύμα που θα ακυρώσει τα όποια πλήγματα δέχθηκε ο μηχανισμός της εξουσίας.

ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον Ιράν

Από την άλλη πλευρά του λόφου, η πολιτική ηγεσία στις ΗΠΑ δεν έμεινε αλώβητη. Οι προεκλογικές υποσχέσεις του προέδρου Τραμπ δεν είχαν θιγεί από την ξέφρενα επιθετική του εξωτερική πολιτική: Οι εύκολες επιτυχίες σε αυτόν τον τομέα, αρχίζοντας από τον Παναμά και τελειώνοντας στην Βενεζουέλα, δεν άφησαν χώρο για την δημιουργία σημαντικών εσωτερικών αντιδράσεων. Οι δυσκολίες, όμως, στην περίπτωση του Ιράν και, πολύ περισσότερο, μια αποτυχία της εκεί επέμβασης, δείχνουν ικανές να ανατρέψουν την όποια ανοχή είχε η “ασυνήθιστη” πολιτική της προεδρίας των ΗΠΑ. Το τελευταίο που θα επιθυμούσε η άρχουσα τάξη των ΗΠΑ αυτή την στιγμή θα ήταν μια πολεμική καθήλωση στην Μέση Ανατολή.

Κάτι παραπλήσιο συμβαίνει με την ηγεσία του Τελ Αβίβ. Η κυβέρνηση Νετανιάχου ξεπέρασε μέσα από διαδοχικά λουτρά αίματος το σοκ που είχε προκαλέσει η εισβολή της Χαμάς. Μέσα σε μια ατμόσφαιρα “υπαρξιακού” πολέμου και με τις ΗΠΑ αποφασιστικά στο πλευρό της, η κυβέρνηση Νετανιάχου, κατάφερε όχι μόνο να επιβιώσει, αλλά και να αναπτύξει τις πλέον ακραίες εκδοχές των σχεδιασμών της: Την επιδίωξη του Μεγάλου Ισραήλ, με κυριαρχία –άμεση ή έμμεση– σε ό,τι υπάρχει ανάμεσα στα δύο ποτάμια, το Νείλο και τον Ευφράτη!

Είτε ως συνταγή ασφάλειας, είτε ως προσδοκία ενός διαφορετικά ισχυρού Ισραήλ, ετούτο το όραμα συγκινεί σημαντικό τμήμα της ισραηλινής κοινωνίας: Σε μια τέτοια περίπτωση η χώρα θα αποκτούσε διαστάσεις ανάλογες με τις οικονομικές, τις καπιταλιστικές της επιδόσεις. Όπως όμως συμβαίνει και στην αμερικανική ηγεσία, η τυχόν αποτυχία των σχεδίων, θα αποτελέσει μείζον πολιτικό πρόβλημα και για το Τελ Αβίβ.

Το τελευταίο έχει εισέλθει στην πολεμική αναμέτρηση με ολοκληρωτικό τρόπο, τόσο ώστε, ο συμβιβασμός και η όποια υποχώρηση να καταγραφεί ως “υπαρξιακή” καταστροφή. Πραγματικά τόσο στο Τελ Αβίβ, όσο και στην Ουάσιγκτον, οι εκεί κυβερνήσεις –και τα ισχυρά συμφέροντα πίσω από αυτές – θα αντιμετωπίσουν σημαντικά εσωτερικά προβλήματα σε περίπτωση που δεν νικήσουν στον τρέχοντα πόλεμο. Φοβάμαι δε ότι για αυτές η επιζητούμενη νίκη δεν εμπεριέχει κανενός είδους συμβιβασμό.

Ανατροπές από τον πόλεμο με το Ιράν

Για την Μέση Ανατολή στο σύνολό της ο πόλεμος έχει φέρει ήδη σημαντικές ανατροπές. Για την αστική τάξη των χωρών του Κόλπου, η προπολεμική εποχή ήταν περίοδος μεγάλων επιτυχιών: Από το Κουβέιτ στο Κατάρ και από εκεί στα Εμιράτα και στο Ομάν, η οικονομική ανάπτυξη στηριζόταν πλέον όχι μόνο στο πετρέλαιο και στο φυσικό αέριο, αλλά σε πλήθος βιομηχανικές δραστηριότητες, ή ολιγοπωλιακού χαρακτήρα υπηρεσίες. Αυτή η ανάπτυξη είχε μετατρέψει τις μικρές αυτές χώρες σε υποδείγματα, σε νέες, πολλά υποσχόμενες, μητροπόλεις του καπιταλισμού. Εκείνο που θα συμπλήρωνε την ευτυχία τους ήταν η σταθερότητα και η ασφάλεια, τομείς τους οποίους εξασφάλιζε η πληθωρική αμερικανική στρατιωτική παρουσία.

Ετούτοι ακριβώς οι τομείς δέχθηκαν καίριο πλήγμα στις πρώτες αυτές εβδομάδες του πολέμου. Η παρουσία των βάσεων και των στρατευμάτων των ΗΠΑ δεν μπόρεσε να εξασφαλίσει ούτε την προστασία των λαμπρών αστικών κέντρων της περιοχής, ούτε τις παραγωγικές και οικονομικές τους δραστηριότητες, ούτε τη ναυσιπλοΐα στον Κόλπο, ούτε, τελικά, την ίδια την παρουσία των αμερικανικών βάσεων και θέσεων. Η προαπαιτούμενη για την ανάπτυξη σταθερότητα και η συνακόλουθη ασφάλεια, ακυρώθηκαν στον πρώτο μήνα του πολέμου.

Η εξέλιξη αυτή προαναγγέλλει τη ριζική μεταβολή των λειτουργιών και των ισορροπιών στον Περσικό. Είναι αμφίβολο εάν επανακάμψουν οι παράγοντες της επιτυχίας: ακριβός τουρισμός και επενδύσεις σε ακίνητα, δεσπόζουσες θέσεις στις αεροπορικές μεταφορές, κυρίαρχη θέση στην τροφοδοσία του κόσμου με ενέργεια και άλλες σημαντικές πρώτες ύλες. Δεν θα είναι μάλιστα απίθανο η τομή στην οικονομική λειτουργία ετούτων των κέντρων να λειτουργήσει ως αποσταθεροποιητικός παράγοντας στις εκεί κοινωνίες, που χαρακτηρίζονται από ολιγομελείς κυρίαρχες κοινωνικά ομάδες, οι οποίες δεσπόζουν πάνω σε πλήθη εργαζόμενων “εισαγωγής” από κάθε φτωχή γωνιά του γύρω κόσμου.

Το πρόπλασμα των εσωτερικών ταραχών υπάρχει ήδη στην περιοχή και στον ευρύτερο περίγυρό της. Η επανεμφάνιση της “ηττημένης” Χεζμπολάχ στον Λίβανο, η έντονη δραστηριότητα των σιιτικών –και όχι μόνο– ένοπλων οργανώσεων στο Ιράκ, οι διαδηλώσεις στο Μπαχρέϊν, αποτελούν ενδείξεις. Σε περίπτωση ήττας και αναδίπλωσης των ΗΠΑ στην περιοχή, οι ενδείξεις μπορεί να γίνουν κάτι το διαφορετικό. Θα μπορούσε δε να παρατηρήσει κανείς ότι ενώ οι ΗΠΑ και το Ισραήλ προσπαθούν να δημιουργήσουν εσωτερικά προβλήματα στο Ιράν –πότε επικαλούμενα εσωτερική εξέγερση, πότε επικαλούμενα Κούρδους, Αζέρους ή Μπαλούχους– η κοινωνική αστάθεια χτυπά προς το παρόν την πόρτα σε περιοχές όπου είχε επιβληθεί η ειρήνευση της PAX ISRAILOAMERICANA!

Φυγή προς τα εμπρός

Η φυγή προς τα εμπρός αποτελεί ένα παράθυρο διεξόδου. Το Ισραήλ υπόσχεται βιβλικές καταστροφές – τώρα μάλιστα που τα πλήγματα που δέχεται δεν είναι πλέον δυνατό να κρυφτούν από δημοσιογράφους και κοινή γνώμη. Δεν είναι μια υπόσχεση που μπορεί να οδηγήσει σε λύσεις. Τα τελευταία χρόνια το Ισραήλ έχει καταστρέψει ό,τι μπορεί να καταστραφεί, έχει επιδοθεί σε γενοκτονία και σε μαζικές δολοφονίες, σε πρωτόγνωρη κλίμακα. Το πολιτικό αποτέλεσμα ετούτης της καταστροφικής υστερίας είναι δυσδιάκριτο. Τι παραπάνω να κάνει; Ο λόγος για τα πυρηνικά που διαθέτει έρχεται σε επιβεβαίωση του αδιεξόδου στο οποίο έχει βρεθεί.

Για την Ουάσιγκτον η φυγή προς τα εμπρός σημαίνει πλεύση σε αχαρτογράφητα νερά. Ακούγονται πολλά για χερσαίες επιχειρήσεις: Οι 5.000 πεζοναύτες που θα φτάσουν στο τέλος του μήνα, η 82η Αερομεταφερόμενη Μεραρχία που ίσως έρθει, είναι δυνάμεις που αρκούν για επιδρομές (του τύπου χτυπώ και φεύγω) τίποτε περισσότερο. Τυχόν πανστρατιά ενάντια στο Ιράν, του τύπου “Καταιγίδα της Ερήμου” θα χρειαστεί πολύμηνη προετοιμασία, στην περίπτωση που είναι εφικτή.

Από όποια πλευρά όμως και αν το δει κανείς δεν είναι: Η αμερικανική κοινωνία δεν θέλει πόλεμο, τα οικονομικά μέσα δεν υπάρχουν, “πρόθυμοι” και άλλου τύπου σύμμαχοι δεν διακρίνονται στον ορίζοντα, ο δε αμερικανικός στρατός είναι αμφίβολο αν μπορεί να επιδοθεί σε μεγάλης κλίμακας χερσαία εκστρατεία. Επιδρομές λοιπόν. Και ολόγυρα πετρελαιοπηγές, κοιτάσματα φυσικού αερίου, αγωγοί, δεξαμενές, πετρελαιοφόρα, υγροποιημένο αέριο, διυλιστήρια. Ο τρελός με τα σπίρτα μέσα σε πυριτιδαποθήκη!

Ελλάδα και Κύπρος

Σε περίπτωση ήττας ή αναδίπλωσης του Ισραήλ και των ΗΠΑ ο χάρτης της Μέσης Ανατολής αλλάζει. Σε περίπτωση “νίκης” των δύο αυτών, αν το Ιράν μετατραπεί σε μια τεράστια Συρία ή Λιβύη, πάλι ο χάρτης αλλάζει. Για την Κύπρο και την Ελλάδα οι εξελίξεις σημαίνουν πολλά. Καθώς στην Ανατολή τα πράγματα έχουν γίνει ρευστά, αβέβαια και επικίνδυνα, το βάρος της στήριξης του κράτους του Ισραήλ μεταφέρεται δυτικά: στη Μεσόγειο.

Στην περίπτωση αυτή η άμεση “ενδοχώρα” του προπυργίου αυτού είναι η Κύπρος και η Ελλάδα – η Κρήτη πιο ειδικά. Η σημασία και ο στρατηγικός ρόλος των χωρών και των νησιών αυτών μεταβάλλεται σε κλίμακα που υπερβαίνει τις δυνατότητες και τη διάθεση της Λευκωσίας και της Αθήνας ως προς την διαχείρισή τους. Ήδη στην Κύπρο συνωστίζονται “προστάτες” – Βρετανοί, Γάλλοι, Ισπανοί, Ιταλοί, Ολλανδοί, Ελλαδίτες, Τούρκοι, Ισραηλινοί και Αμερικανοί. Τον παλαιό καιρό τέτοιους πληθωρισμούς “προστασίας” τους ονομάζαμε προτεκτοράτο. Με τόσους “προστάτες”, ποια είναι η δυνατότητα της κυπριακής κυβέρνησης να επιλέξει και να χαράξει πολιτική;

Όσο για την Κρήτη, όντως αυτή δεν έχει πλήθος “προστατών”. Εδώ είναι αποκλειστικό έδαφος των ΗΠΑ, δεν υπάρχει ανάγκη ούτε να το κρύψουμε πλέον. Όπως είναι και το πλήθος των άλλων βάσεων και “διευκολύνσεων” στη χώρα μας. Ο δε υπουργός Άμυνας, αφελής ως συνήθως, επαίρεται πως οι “ελληνικοί” Patriot κατέρριψαν ιρανικούς πυραύλους. Ως προς την αφέλεια και την πολιτική βλακεία, ας πούμε ότι το τερμάτισε! Αν και πάντοτε υπάρχει παρακάτω…