Σε ολισθηρό έδαφος η Υπερδνειστερία – Ουκρανία No2;

Στην Υπερδνειστερία – μια μακρόστενη λωρίδα γης στα ανατολικά της Μολδαβίας, στα σύνορα με την Ουκρανία και σε μέγεθος περίπου ίση με τη μισή Κρήτη – από τους περίπου 450.500 κατοίκους, οι 230.000 έχουν ήδη ρωσική υπηκοότητα και οι 100.000 ουκρανική. Από τους υπόλοιπους κατοίκους της Υπερδνειστερίας, πολλοί είναι ρωσικής καταγωγής, αλλά πολλοί είναι και Ουκρανοί ή και Μολδαβοί. Κάποιες πηγές αναφέρουν ότι οι Ουκρανοί ήταν μέχρι πρόσφατα ίσως 100.000, αλλά αυτό μάλλον δεν ισχύει πλέον.

Η Ρωσία επιταχύνει τις διαδικασίες που θα εδραιώσουν στην περιοχή τα συμφέροντά της, καθώς η ΕΕ έχει ξεκαθαρίσει με πολλούς τρόπους ότι θέλει να αφομοιώσει τη Μολδαβία – ει δυνατόν και την Υπερδνειστερία ή και την Γκαγκαουζία, όπου επίσης ζουν ρωσόφωνοι και τουρκόφωνοι. Η περιοχή μπορεί τελικά να μεταβληθεί ως πεδίο μάχης σε Ουκρανία No2, είτε μαζί με τον Καύκασο (τον οποίο επίσης έχουν “στο μάτι” Ευρωπαίοι και ΗΠΑ), είτε και μόνη της.

Η ανεξαρτητοποίηση της Υπερδνειστερίας

Η Υπερδνειστερία ανεξαρτητοποιήθηκε μετά από έναν σύντομο εμφύλιο όταν διαλυόταν η Σοβιετική Ένωση, επειδή η Μολδαβία έκανε αμέσως κινήσεις για να ενωθεί με τη Ρουμανία ή να ενταχθεί στην τότε ΕΟΚ, αποστασιοποιούμενη από την Ρωσία, κάτι που ξεσήκωσε όσους είχαν στενούς δεσμούς με τον σοβιετικό κόσμο και που η οικονομική επιβίωσή τους εξηρτάτο από την καλή σχέση μάλλον με την ανατολή παρά με τη δύση. Ο εμφύλιος κράτησε λίγους μήνες και, υπό την απειλή ρωσικής επέμβασης, υπογράφηκε τελικά κατάπαυση πυρός, με το χαρακτηρισμό της περιοχής ως εδάφους “ανεπίλυτης σύγκρουσης” – ή μιας υποβόσκουσας, σιωπηρής (παγωμένης) σύγκρουσης.

Η χώρα δεν αναγνωρίζεται από κανένα κράτος. Είχε αναγνωρισθεί το 2005 και το 2006 μόνον από την μη υπαρκτή πλέον αρμενική κυβέρνηση του Ναγκόρνο Καραμπάχ και από την Αμπχαζία και τη Νότια Οσετία. Η Νότια Οσετία είναι στη σφαίρα επιρροής της Ρωσίας, αλλά η Γεωργία εξακολουθεί να τη θωρεί έδαφός της και για την Αμπχαζία ισχύει ό,τι ακριβώς και με τη Νότια Οσετία.

Οι κάτοικοι της Υπερδνειστερίας σε δημοψήφισμα το 2006 επέλεξαν να μην ανήκουν στη Μολδαβία και μελλοντικά να ενσωματωθούν στη Ρωσική Ομοσπονδία. Όμως το γεγονός ότι η χώρα τους είναι αποκομμένη καθιστά την ενσωμάτωση ιδιαίτερα προβληματική, ενώ απεναντίας η ύπαρξη εκεί Ρώσων πολιτών, τους οποίους η πατρίδα τους θα πρέπει να υπερασπιστεί αν θιγούν τα δικαιώματά τους, είναι πιο κοντά στα διπλωματικά συμφέροντα της Ρωσίας.

Αν η Ρωσία αναγνώριζε την Υπερδνειστερία ως ανεξάρτητο κράτος ή την προσαρτούσε, θα έχανε εξάλλου για πάντα την επιρροή της στην υπόλοιπη Μολδαβία. Διατηρώντας την περιοχή ως “διεθνώς αναγνωρισμένο έδαφος της Μολδαβίας υπό εσωτερική διαμάχη”, η Μόσχα έμμεσα μπορεί να επηρεάζει όλη τη χώρα σε ό,τι αφορά στην πλήρη ένταξη στο ΝΑΤΟ ή την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς οι οργανισμοί αυτοί αποφεύγουν να δεχτούν χώρες με ενεργές εδαφικές διαφορές.

Η Υπερδνειστερία σήμερα

Μετά το 2022 τα σύνορα με την Ουκρανία ναρκοθετήθηκαν από τους Ουκρανούς, καθώς στην Υπερδνειστερία εδρεύουν 1.200-1.500 Ρώσοι στρατιώτες – η παρουσία τους συμφωνήθηκε το 1992 με την κατάπαυση του πυρός που συνυπέγραψαν Γέλτσιν και Σνέγκουρ, τότε πρόεδρος της Μολδαβίας, και Ιγκόρ Σμιρνόφ, ηγέτης των αυτονομιστών.

Με το κλείσιμο των συνόρων από την Ουκρανία, οι κάτοικοι της περιοχής αναγκαστικά στράφηκαν αποκλειστικά στη Μολδαβία για εξαγωγές και εισαγωγές, κάτι που μπορούν να κάνουν μόνον όσοι έχουν και μολδαβική υπηκοότητα – πέραν των άλλων υπηκοοτήτων που μπορούν να έχουν. Ως ανεξαρτητοποιημένη περιοχή φορολογεί τους κατοίκους και πληρώνει τους δημόσιους υπαλλήλους της, καθώς η Μολδαβία δίνει μόνον συντάξεις και επιδόματα σε όσους κατοίκους της Υπερδνειστερίας έχουν παράλληλα μολδαβική υπηκοότητα.

Η Υπερδνειστερία έχει δικό της στρατό και αστυνομία, δικό της νόμισμα και εκδίδει δικές τις πινακίδες στα ΙΧ. Εκλέγει δική της κυβέρνηση και ορίζει τους υπουργούς της. Μέχρι τον πόλεμο του 2022 η περιοχή ευημερούσε οικονομικά κυρίως με συναλλαγές μέσω της Ουκρανίας, επειδή οι σχέσεις με τη Μολδαβία είχαν διακοπεί, ενώ με την Ουκρανία ήταν σιωπηρά στενότατες.

Σχέσεις με Ουκρανία

Όμως ενώ οι διμερείς σχέσεις Υπερδνειστερίας και Ουκρανίας ήταν επί δύο δεκαετίες πολύ καλές, μετά την κήρυξη του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας είναι άγνωστο πόσοι Ουκρανοί παρέμειναν στην αυτονομημένη περιοχή. Από τους 450.500 κατοίκους, το υπουργείο Εσωτερικών της Μολδαβίας αναφέρει ως κατόχους μολδαβικής υπηκοότητας 356.833 άτομα στην Υπερδνειστερία, χωρίς να αναφέρει πόσοι έχουν δεύτερη ή τρίτη υπηκοότητα.

Μέχρι να ξεσπάσει ο εμφύλιος στην Ουκρανία με το “μεϊντάν”, η Υπερδνειστερία, αν και τύποις μη αναγνωρισμένη και θεωρητικά απομονωμένη, έπαιρνε φυσικό αέριο από την Ρωσία σε πολύ χαμηλές τιμές και είχε ακμάζουσες συναλλαγές με την Ουκρανία και με τη Ρωσία.

Οι ντόπιοι Ουκρανοί και Ρώσοι δεν επηρεάστηκαν από το “Μεϊντάν” της Ουκρανίας και συνέχισαν να συνυπάρχουν, αλλά με την κήρυξη του πολέμου το 2022 άλλαξαν πολλά, η δε οικονομική κατάσταση της Υπερδνειστερίας δοκιμάστηκε πάρα πολύ, όσο και αν την στήριζε με μετρητά η Ρωσία, η οποία παράλληλα στήριζε οικονομικά και τους τουρκόφωνους, αλλά ορθόδοξους Γκαγκαούζους.

Η ευρωπαϊκή πορεία της Μολδαβίας

Η απόφαση της ΕΕ να προωθήσει προς ένταξη χώρα με σοβαρά εσωτερικά ζητήματα είναι ουσιαστικά κίνηση παρενόχλησης προς την Ρωσία και κάτι σαν θεωρητική “επίδειξη δύναμης”, διότι όλοι ξέρουν ότι η Τουρκία για παράδειγμα είναι “υπό ένταξη” από το 1999, τα Σκόπια από το 2005 και η Σερβία από το 2012. Δεν είναι δηλαδή κάτι που θα γίνει άμεσα.

Στις 15 Ιουνίου 2026, η ΕΕ άνοιξε για τη Μολδαβία επίσημα το Cluster 1 (Θεμελιώδη Ζητήματα), το οποίο αποτελεί τη ραχοκοκαλιά των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Λίγες εβδομάδες αργότερα, συμφωνήθηκε το άνοιγμα του Cluster 6. Σύμφωνα με δηλώσεις της Κομισιόν, η Μολδαβία έχει ήδη ολοκληρώσει το 93% των απαιτούμενων μεταρρυθμίσεων στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού σχεδίου ανάπτυξης. Η δε Κομισιόν παρέχει πρωτοφανή οικονομική στήριξη με το Σχέδιο Ανάπτυξης για τη Μολδαβία (2025–2027), ύψους 1,9 δισεκατομμυρίων ευρώ, «για να ενσωματωθεί ταχύτερα η χώρα στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά».

Εν τω μεταξύ αρκετά κράτη μέλη της ΕΕ διατηρούν επιφυλάξεις για το πώς μπορούν να προχωρήσουν οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις, με δεδομένη την αυτονόμηση της Υπερδνειστερίας και της Γκαγκαουζίας που αντιτίθενται κάθετα στην ένταξη στην ΕΕ.

Το δημοψήφισμα και οι εκλογές

Στη Μολδαβία η ένταξη στην ΕΕ αποφασίσθηκε με δημοψήφισμα που το “ναι” απέσπασε μόλις το 50,46%, χωρίς να έχουν συμμετάσχει σε αυτό οι περίπου 500.000 κάτοικοι της Υπερδνειστερίας και οι μισοί κάτοικοι της Γκαγκαουζίας. Υπενθυμίζεται ότι οι κάτοικοι της κυρίως Μολδαβίας είναι μόλις 1.952.000 και στο δημοψήφισμα ψήφισαν 1,25 εκατομμύρια, συν άλλοι 235.000 απόδημοι.

Όμως στη Ρωσία όπου ζουν 155.000 Μολδαβοί άνοιξαν μόλις δύο εκλογικά κέντρα ενώ στην Ιταλία όπου ζουν 130.000 Μολδαβοί άνοιξαν εξήντα! Ευλόγως οι λεγόμενοι “ρωσόφιλοι” καταγγέλλουν ότι παραβιάσθηκαν εκλογικά δικαιώματα για να μη “βγει” το “όχι”. Στις εκλογές στη Μολδαβία κανονικά μπορούν να ψηφίσουν πάνω από 300.000 κάτοικοι της Υπερδνειστερίας που έχουν μολδαβική υπηκοότητα και δικαίωμα ψήφου, αλλά αυτό ουσιαστικά στάθηκε αδύνατο λόγω των χειρισμών τόσο της μολδαβικής κυβέρνησης όσο και της δικής τους, με αποτέλεσμα να ψηφίσουν μόλις οι 16.000 από αυτούς.

Το “ναι” στην ΕΕ τελικά πήρε το οριακό 50,4%, που σημαίνει ότι οι μισοί Μολδαβοί δεν επιδιώκουν την ένταξη. Εάν ψήφιζαν και οι κάτοικοι των αυτονομημένων περιοχών, το πιθανότερο είναι ότι το αποτέλεσμα θα ήταν “όχι”.

Η στρατηγική ντόπιων και Μόσχας

Προ ημερών ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν υπέγραψε διάταγμα για απλοποίηση της απόδοσης ρωσικής υπηκοότητας σε αιτούντες από την Υπερδνειστερία. «Οι αιτούντες θα εγγράφονται ηλεκτρονικά. Αυτή τη στιγμή, 36.076 κάτοικοι της Υπερδνειστερίας βρίσκονται στον κατάλογο των ατόμων που επιθυμούν να γίνουν Ρώσοι πολίτες», ανακοίνωσε προ εβδομάδος το γραφείο Τύπου του επικεφαλής της Υπερδνειστερίας.

Ανέφερε επίσης ότι το υπουργείο Εξωτερικών της Υπερδνειστερίας βρίσκεται σε συνεχή επαφή με την πρεσβεία και το προξενείο της Ρωσίας για το θέμα της υπηκοότητας. Η Ρωσία έχει στην περιοχή ένα “κινητό” προξενικό γραφείο της ρωσικής πρεσβείας στην Τυράσπολη (το τοπωνύμιο αποτελείται από δύο ελληνικές λέξεις, την λέξη πόλη και την αρχαιοελληνική αποικία των Μιλησίων Τύρας, καθώς το 600 π.Χ. η ελληνική ονομασία του Δνείστερου ήταν “Τύρας”). Στην αυτονομημένη περιοχή, που έχει ζητήσει, χωρίς αποτέλεσμα, να γίνει έδαφος της Ρωσικής Ομοσπονδίας, κυριαρχεί πυρετός για να ενισχυθούν οι δεσμοί με τη Ρωσία, ενώ στην υπόλοιπη Μολδαβία ασκούνται πιέσεις προς την αντίθετη κατεύθυνση.