Σουηδία: Οριακή νίκη των Σοσιαλδημοκρατών σε εκλογές-θρίλερ

Η Σουηδία ζει άλλη μια μακρά εκλογική νύχτα με ανατροπές — κάτι μάλλον συνηθισμένο. Αρχικά οι σοσιαλδημοκράτες έβγαλαν κάτι σαν βρυχηθμό, όταν δόθηκαν στη δημοσιότητα οι πρώτες δημοσκοπήσεις εξόδου από τα εκλογικά τμήματα. Σουηδικά ΜΜΕ εμφάνιζαν την Μαγκνταλένα Άντερσον, 59 ετών, να εξασφαλίζει καθαρό προβάδισμα, να οδεύει να πραγματώσει το όνειρό της να επιστρέψει στην εξουσία, από την οποία αποχώρησε το 2022, και υποχώρηση της ακροδεξιάς, που υποστήριζε ως τώρα την κυβερνητική συμμαχία χωρίς να είναι ενταγμένη σε αυτή.

Όταν ανακοινώθηκαν τα exit polls υποστηρικτές της, χαμογελαστοί, αγκαλιάζονταν, έπιναν σαμπάνιες ή αφρώδη κρασιά ή μπίρες. Αλλά με τα πρώτα αποτελέσματα, η διαφορά φάνηκε να λιώνει, σαν το χιόνι κάτω από τον ήλιο. Με ενσωματωμένο σχεδόν το 95% των εκλογικών τμημάτων, τα ακόμη προκαταρκτικά αποτελέσματα έδιναν στη συμμαχία της κεντροαριστεράς και της αριστεράς 176 έδρες στην επόμενη Βουλή, έναντι 173 της συμμαχίας της δεξιάς και της άκρας δεξιάς, στην εξουσία από το 2022. Για την πλειοψηφία απαιτούνται 175 έδρες, καθώς είναι 349 συνολικά.

Τα τελικά αποτελέσματα μπορεί να μην ανακοινωθούν παρά μεθαύριο Τετάρτη, καθώς χρειάζεται ακόμη να καταμετρηθούν οι ψήφοι του εσωτερικού και η διαφορά είναι οριακή. Οι σοσιαλδημοκράτες της κ. Άντερσον λάμβαναν το 28,1%, το κεντρώο κόμμα του κ. Κρίστερσον το 19,9%. «Προς το παρόν, είμαστε μπροστά.

Αν αυτό επιβεβαιωθεί, τότε η Σουηδία θα έχει νέα κυβέρνηση», τόνισε η κ. Άντερσον απευθυνόμενη σε υποστηρικτές της στη Στοκχόλμη. Ο επικεφαλής των μετριοπαθών, ο απερχόμενος πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον, ωστόσο, αντέτεινε ότι «το ερώτημα ποια κυβέρνηση θα ασκήσει την εξουσία στη Σουηδία τα επόμενα χρόνια παραμένει ανοικτό», είπε στους δικούς του υποστηρικτές.

Επιστροφή της «Μάγκντα»;

Μένει να φανεί αν το αποτέλεσμα σημαίνει πράγματι την επιστροφή της «Μάγκντα», όπως αποκαλείται η πρώην πρωθυπουργός, ή αν θα παραμείνει στο αξίωμα ο Ουλφ Κρίστερσον, αυτή τη φορά ονομάζοντας υπουργούς της άκρας δεξιάς, παρά την συρρίκνωση του ποσοστού τους από περίπου 20% σε 17,5% των ψήφων. Θα κριθεί τις επόμενες ημέρες και εβδομάδες, αφού ολοκληρωθούν η καταμέτρηση και οι έλεγχοι.

Το πρώτο από τα δυο σενάρια είναι να σχηματιστεί κυβερνητική συμμαχία κεντροαριστεράς-αριστεράς, κάτι ότι εύκολο, με δεδομένες τις διαφωνίες ανάμεσα στα κόμματά της. Αυτό θα απαιτήσει «χρόνο», δεν θα γίνει «αμέσως», προειδοποίησε ο Άντερς Σάνερστετ, του πανεπιστημίου της Λουντ, μιλώντας στο Γαλλικό Πρακτορείο. «Η κατάσταση θα είναι δύσκολη», παραδέχεται η Εμίλια Βίκστρεμ Μελίν, ψηφοφόρος των σοσιαλδημοκρατών. «Αλλά έχω απόλυτη εμπιστοσύνη στη Μαγκνταλένα, είναι έμπειρη διαπραγματεύτρια και έχει σχέδιο», πρόσθεσε η σαραντάρα.

Υποστηρικτές του συντηρητικού πρωθυπουργού Κρίστερσον θεωρούν το αντίθετο. Ακόμη κι αν οι σοσιαλδημοκράτες «κερδίσουν», είναι πιθανό να «δυσκολευτούν να σχηματίσουν κυβέρνηση», θέλει να πιστεύει ο Όλιβερ Άντερσον, μέλος της νεολαίας του κόμματός του. Ο κ. Κρίστερσον, 62 ετών, πολλαπλασίασε τις χειρονομίες προς το κεντρώο κόμμα, που σήμερα ανήκει στη συμμαχία κεντροαριστεράς-αριστεράς.

Σε συνέντευξη που παραχώρησε στο AFP μερικές ημέρες πριν από την ψηφοφορία, ο απερχόμενος πρωθυπουργός δήλωνε πως θέλει άλλα τέσσερα χρόνια στην εξουσία για να «ξαναδώσουμε στη Σουηδία το μεγαλείο της» — κλείσιμο του ματιού στο πιο γνωστό σύνθημα του Aμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.

Για μήνες, η κυβερνητική συμμαχία του, που σχηματίστηκε το 2022 και μπορούσε να βασίζεται στην υποστήριξη της άκρας δεξιάς στο σουηδικό κοινοβούλιο, φερόταν κατά τις δημοσκοπήσεις να οδεύει σε βαριά ήττα. Όμως σταδιακά, πιο πρόσφατες σφυγμομετρήσεις αναπτέρωσαν τις ελπίδες του.

Υποχώρησε η Ακροδεξιά

Στη Σουηδία, σε αντίθεση με την υπόλοιπη ευρωπαϊκή ήπειρο, η άκρα δεξιά υποχωρεί, για πρώτη φορά έπειτα από 15 χρόνια. Όπως προαναφέρθηκε, η καταμέτρηση των ψήφων στις βουλευτικές εκλογές της Κυριακής συνεχίζεται ακόμη και είναι πολύ νωρίς για να εξαχθούν όλα τα συμπεράσματα από αυτήν την εκλογική διαδικασία. Όμως οι επιδόσεις των Δημοκρατών της Σουηδίας (SD), του ακροδεξιού κόμματος, είναι αδιαμφισβήτητα μια από τις εκπλήξεις της βραδιάς.

Για πρώτη φορά από το 2010, όταν μπήκαν στο κοινοβούλιο, το ποσοστό τους μειώθηκε. Όχι μόνο έχασαν τρεις μονάδες σε σύγκριση με τις προηγούμενες βουλευτικές εκλογές του 2022 (από το 20,5% στο 17,6%), αλλά παραχώρησαν τη δεύτερη θέση στη μετριοπαθή δεξιά του απερχόμενου πρωθυπουργού Ουλφ Κρίστερσον. «Είναι προφανές ότι χάσαμε κάποιο ποσοστό», παραδέχτηκε το βράδυ της Κυριακής ο ηγέτης τους, Τζίμι Άκεσον.

Το αντιμεταναστευτικό αίσθημα εξαπλώνεται

Το αποτέλεσμα προκαλεί έκπληξη δεδομένου ότι η εθνικιστική και ριζοσπαστική δεξιά αυξάνει τη δύναμή της και εδραιώνει τη θέση της παντού στην Ευρώπη, από την Ιταλία της Τζόρτζια Μελόνι μέχρι την πρόσφατη νίκη της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ και την άνοδο του Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Πώς εξηγείται το σουηδικό φαινόμενο; «Στο παρελθόν, πολλοί ψήφιζαν (τους Σουηδούς Δημοκράτες), πολύ απλά επειδή τους άρεσε η πολιτική τους στο μεταναστευτικό», χωρίς όμως να πιστεύουν ότι ήταν το καλύτερο κόμμα, εξήγησε ο Άντερς Σάνερστεντ, καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Λουντ. Όμως στο μεταξύ πολλά σουηδικά κόμματα, ακόμη και οι Σοσιαλδημοκράτες, υιοθέτησαν μια πιο σκληρή γραμμή απέναντι στην παράτυπη μετανάστευση.

Το μεγάλο μεταναστευτικό κύμα του 2015 και η αύξηση των αιτημάτων για χορήγηση ασύλου άλλαξαν δραστικά τα δεδομένα στη Σουηδία, μια χώρα που κατά παράδοση ακολουθούσε μια γενναιόδωρη πολιτική υποδοχής προσφύγων: Οι διαδοχικές κυβερνήσεις της Αριστεράς και της Δεξιάς ακολουθούν πλέον πιο αυστηρή πολιτική, την οποία στηρίζει η κοινή γνώμη. Ο απερχόμενος πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον είχε θέσει το ζήτημα αυτό στο επίκεντρο της διακυβέρνησής του.

Σύμφωνα με τον Σάνερστεντ, αυτή η στροφή των άλλων κομμάτων μπορεί να εξηγεί εν μέρει την υποχώρηση των Δημοκρατών της Σουηδίας. Πλέον, αναζητούν νέα θέματα για να προβάλλουν», αφού το μεταναστευτικό φαίνεται πως σε αυτές τις εκλογές έχασε τη δυναμική κινητοποίησης του κόσμου, ανέλυσε ο καθηγητής. Ταυτόχρονα, οι “Σουηδοί Δημοκράτες” «δεν κατάφεραν να ισχυροποιήσουν τις θέσεις τους σε άλλα ζητήματα», είπε η συνάδελφός του στο ίδιο Πανεπιστήμιο, Ανίκα Φρέντεν.

Οι Σοσιαλδημοκράτες έκλεισαν τον δρόμο

Η υποχώρηση της ακροδεξιάς θα πρέπει επίσης να εξεταστεί υπό το φως της μακράς ιστορίας της σοσιαλδημοκρατίας στη Σουηδία, κατά τον Άντερς Σουχόνεν, τον επικεφαλής του ινστιτούτου προβληματισμού Katalys. «Ιδίως στη Σουηδία, οι Σοσιαλδημοκράτες ήταν κατά κάποιο τρόπο το κόμμα που οικοδόμησε το κοινωνικό κράτος», υπενθύμισε, σημειώνοντας ότι αυτή η ιστορία έχει ακόμη απήχηση στους ψηφοφόρους.

Στην προεκλογική εκστρατεία φέτος, σε αντίθεση με τις εκλογές του 2022, κυριάρχησαν η αγοραστική δύναμη και η ενίσχυση του κοινωνικού κράτους, θέματα που ευνοούν τους Σοσιαλδημοκράτες. Όμως το ουσιαστικό ζήτημα ήταν άλλο: να μπει τέλος στην κυβέρνηση του Κρίστερσον και να ανακοπεί η πορεία των Σουηδών Δημοκρατών προς την εξουσία, κατά τον Σουχόνεν. Ο Κρίστερσον, η κυβέρνηση μειοψηφίας του οποίου στηριζόταν στο κοινοβούλιο από τους Σουηδούς Δημοκράτες, είχε υποσχεθεί ότι θα συνεργαζόταν μαζί τους σε έναν κυβερνητικό συνασπισμό, εφόσον κέρδιζε τις εκλογές.

Είναι πάντως πιθανό να παραμείνει στη θέση του αν η επικεφαλής της αντιπολίτευσης Μαγκνταλένα Άντερσον αποτύχει στις διαπραγματεύσεις, που προδιαγράφονται ακανθώδεις, για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Προς το παρόν, η κεντροαριστερά διαθέτει 176 έδρες έναντι 173 για τη δεξιά και την ακροδεξιά. Η νίκη της δεν αναμένεται να επιβεβαιωθεί πριν από την Τετάρτη, όταν θα έχουν καταμετρηθεί όλες οι ψήφοι.