Στην έκτη ημέρα του πολέμου – Ένας πρώτος απολογισμός

Βλέπουμε εικόνες από εντυπωσιακές εκρήξεις και τις συνέπειές τους, πλην όμως ελάχιστα γνωρίζουμε για την λογική, την σημασία και το αποτέλεσμα αυτών των πληγμάτων. Το μόνο βέβαιο είναι ότι η πολεμική σύγκρουση ΗΠΑ-Ισραήλ και Ιράν, συνεχίζεται. Είναι λοιπόν παρακινδυνευμένο να προσθέσουμε εκτιμήσεις για την παρούσα κατάσταση και να προφητεύσουμε για την διάρκεια, την ένταση, την έκβαση ή τα αποτελέσματα αυτού του πολέμου. Θα ήταν εξάλλου περιττή μια τέτοια προσπάθεια.

Οι τηλεοπτικές και διαδικτυακές οθόνες και κάθε άλλο μέσο ενημέρωσης υποδέχονται καθημερινά δεκάδες “προφήτες” που παράγουν πλήθος εκτιμήσεων και προβλέψεων “ευρείας κατανάλωσης”, από εκείνες που η ανησυχία του κοινού επιθυμεί πρόθυμα να καταναλώσει. Τίποτε το νέο και σημαντικό δεν μαθαίνουμε από αυτό το είδος της “ενημέρωσης”. Οι ημέρες του πολέμου δεν είναι πολλές, δεν είναι όμως και λίγες. Μας επιτρέπουν, με τα όσα γνωρίζουμε να καταλήξουμε σε κάποιου είδους απολογισμό συνοδευόμενο από λογικά –στο μέτρο του δυνατού– συμπεράσματα. Να ξεκινήσουμε από μια πρώτη παρατήρηση: 

Οι δυνατότητες της αεροπορίας

Οι αεροπορικές επιθέσεις που εξαπολύουν Αμερικανοί και Ισραηλινοί ενάντια στο Ιράν δεν θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν εάν δεν είχε συγκεντρωθεί στην ευρύτερη περιοχή ένας εξαιρετικά πολυάριθμος στόλος από αεροσκάφη “ειδικού σκοπού”. Εννοούμε αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού των μαχητικών, αεροσκάφη ηλεκτρονικού πολέμου, αναγνώρισης και διαβιβάσεων και αεροσκάφη ιπτάμενα ραντάρ. Ας ξεκινήσουμε τις παρατηρήσεις μας από τα πρώτα, εκείνα του εναέριου ανεφοδιασμού.

Σε ένα δείγμα 10 περίπου αεροσκαφών αυτού του τύπου (Boeing KC-135R Stratotanker) που χρησιμοποιούνται ενεργά στην περιοχή, τα έτη αρχικής κατασκευής τους ήταν μεταξύ 1959 και 1960. Πρόκειται δηλαδή για αεροσκάφη 65 και 66 ετών! Αν και τα αεροσκάφη αυτά περνούν τον περισσότερο χρόνο τους σε κατάσταση αποθήκευσης και δεν έχουν συμπληρώσει τον κύκλο των αποπροσγειώσεων που τους αναλογεί, η παλαιότητά τους δείχνει ότι βρίσκονται στο τέλος του επιχειρησιακού τους βίου, αν κιόλας δεν τον έχουν ξεπεράσει. Στην ίδια ηλικία και στην ίδια κατάσταση βρίσκονται και τα αεροσκάφη ηλεκτρονικού πολέμου RC-135V River Joint (η βάση τους στην περιοχή είναι η Σούδα) που επίσης προέρχονται από μετασκευές του παλαιού Boeing-707.

Η αντικατάσταση των αεροσκαφών αυτών με νεότερα έχει προσκρούσει στις συνηθισμένες πλέον ανεπάρκειες της πολεμικής βιομηχανίας των ΗΠΑ. Το KC-46 Pegasus (βασισμένο στο Boeing 767), υποφέρει από διαδοχικές παρατάσεις χρόνων κατασκευής, τρομακτικές ανακοστολογήσεις και διαρκή τεχνικά προβλήματα. Με κόστος που πλέον υπερβαίνει τα 400 εκατ. ανά μονάδα είναι προφανώς αδύνατο να αντικατασταθούν ένα προς ένα τα παλαιά αεροσκάφη του τύπου. Αυτό συνεπάγεται σημαντική ως δραματική συρρίκνωση των δυνατοτήτων της αμερικανικής αεροπορίας, ειδικά σε πολέμους που γίνονται μακριά από το αμερικανικό έδαφος. 

Θα μπορούσαμε να προσθέσουμε πλήθος άλλων παραδειγμάτων στην ίδια κατεύθυνση. Το αμερικανικό Ναυτικό κατάφερε να στείλει δύο αεροπλανοφόρα, παραβιάζοντας κανόνες και προδιαγραφές που το ίδιο είχε θεσπίσει. Τα πλοία αυτά, όπως και πολλά από την συνοδεία τους, έχουν υπερβεί τον κύκλο των έξι μηνών συνεχούς επιχειρησιακής ανάπτυξης και χρειάζονται επειγόντως δεξαμενισμό και τεχνική συντήρηση στα συστήματά τους – να μην αναφερθούμε στα προβλήματα με τα πληρώματά τους. Κάτι τέτοιο δεν φαίνεται δυνατό μέσα στην πολεμική δίνη των τελευταίων μηνών. 

Η πρώτη αυτή παρατήρηση μας οδηγεί σε ένα συμπέρασμα που έχει ισχύ τόσο στον παρόντα πόλεμο όσο και σε όσους οι ΗΠΑ σχεδιάζουν για το μέλλον: η στρατιωτική μηχανή των ΗΠΑ τόσο στον αέρα, όσο και στην θάλασσα αντλεί την ισχύ της από το παρελθόν και δεν πρόκειται να διατηρήσει τις σημερινές της δυνατότητες στο (5-6 χρόνια) μέλλον. Αυτό σημαίνει ότι ο χρόνος πιέζει και ότι οι ΗΠΑ πρέπει να αξιοποιήσουν το χαρτί της στρατιωτικής τους υπεροχής το ταχύτερο δυνατό. Αντί λοιπόν να αποδίδουμε τα όσα συμβαίνουν στην παράνοια του Τραμπ, καλό θα ήταν να στραφούμε και σε άλλες ερμηνευτικές παραμέτρους για την πολεμική θύελλα που έχει απλωθεί στον κόσμο. 

Οι επιλογές του Ιράν

Ας επιστρέψουμε όμως στον τρέχοντα πόλεμο. Από την πλευρά των ΗΠΑ και Ισραήλ στρατηγικός στόχος ήταν ένα είδος Blizkrieg (πολέμου-αστραπής) ή “σοκ και δέους”. Μέσα από την δολοφονία του Χαμενεΐ και 50 ίσως υψηλόβαθμων στελεχών του καθεστώτος επιδιώχθηκε η καταστροφή των κέντρων λήψης αποφάσεων για να αποδιοργανωθεί η αντίσταση στην επίθεση και ίσως να ανατραπεί το καθεστώς μέσα στο γενικό χάος. Το σχέδιο δεν πήγε καλά. Μία ώρα περίπου μετά τις επιθέσεις, το Ιράν απάντησε εμφανώς στην βάση σχεδίου. Μερικά πλήγματα στο Ισραήλ –τόσα ώστε να διαταράξουν την οικονομική ζωή– και κυρίως εστίαση στις χώρες του Κόλπου, όπου υπήρχε πυκνή παρουσία αμερικανικών θέσεων και βάσεων. 

Στις επιλογές των αντιπάλων διακρίνουμε μια αντίφαση: Αμερικανοί και Ισραηλινοί εστίασαν σε ένα στόχο: προσπάθησαν να εκβιάσουν ένα αποφασιστικό αποτέλεσμα, στοχεύοντας την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία και τον κεντρικό μηχανισμό του ιρανικού κράτους. Οι Ιρανοί αντίθετα απάντησαν με “αποκεντρωμένες” επιλογές. Έπληξαν ένα πλήθος στόχων, αμερικανικών κυρίως, σε κάθε περίπου χώρα του Κόλπου, από το Ιράκ ως το Ομάν. Σποραδικές επιθέσεις έγιναν επίσης στη Σαουδική Αραβία, την Ιορδανία αλλά και τις βρετανικές βάσεις στην Κύπρο.

Η επιλογή των Ιρανών τους εξασφάλισε σειρά από πλεονεκτήματα.

• Πρώτον η μικρή απόσταση των στόχων τους επέτρεψε να χρησιμοποιήσουν φθηνά πυρομαχικά. Οι επιθέσεις του Ιράν πραγματοποιούνται κυρίως με δρόνους (Σαχέντ-36) ενώ μικρός αριθμός βαλλιστικών πυραύλων έχει, ως τώρα, χρησιμοποιηθεί.
• Δεύτερον, η διασπορά των στόχων –η απόσταση Βαγδάτη-Μασκάτ (Ομάν) είναι πάνω από 2.000 χλμ σε ευθεία– καθιστά αδύνατη την συγκέντρωση αμυντικών μέσων σε κάθε απειλούμενο σημείο. Για τον λόγο αυτό παρατηρούμε πλήθος μαχητικών αεροσκαφών –από ΗΠΑ αλλά και πλέον από Βρετανία, Γαλλία, κράτη του Κόλπου και, εσχάτως από την Ελλάδα– να επιδίδονται στην καταδίωξη δρόνων! 

Η επιλογή των επιτιθέμενων δεν έφερε το επιθυμητό αποτέλεσμα. Η ιρανική ηγεσία και οι μηχανισμοί  της δεν διαλύθηκαν ούτε συνθηκολόγησαν. Εξέγερση των Ιρανών δεν προέκυψε. Η προθεσμία των τεσσάρων ημερών (αρχική δήλωση Τραμπ) επεκτάθηκε στις τέσσερεις εβδομάδες με ανοικτή την πιθανότητα νέας παράτασης. Ο χρόνος αρχίζει να πιέζει και να γίνεται ουσιαστική παράμετρος της αναμέτρησης. Η επιλογή των Ιρανών έχει δώσει καρπούς, αν και όχι αποφασιστικούς.

Όλα του πολέμου δύσκολα

Οι εγγυήσεις των ΗΠΑ για την ασφάλεια των πλούσιων κρατών του Κόλπου, εξέπεσαν θεαματικά. Οι ίδιες οι αμερικανικές βάσεις και εγκαταστάσεις αποδείχθηκαν ευάλωτες και, ίσως, εν μέρει εγκαταλείφθηκαν και εκκενώθηκαν. Οι φύλακες χρειάστηκε να φυλάξουν τον εαυτό τους. Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ προσθέτει στον παράγοντα “χρόνο” μία πιεστική παράμετρο: κάθε ημέρα κλεισίματος προκαλεί ανατριχίλες στην αγορά της ενέργειας και στις οικονομίες (εύθραυστες εξάλλου) όλου του κόσμου.

Η θεαματική βιτρίνα των κρατών του Κόλπου έχει πληγεί σοβαρά και είναι αμφίβολο εάν θα επανέλθει σε προηγούμενες δόξες της. Προς μεγάλη χαρά της Τουρκίας, ο κομβικός ρόλος των Εμιράτων στις παγκόσμιες αερομεταφορές περιορίζεται, ανοίγοντας στα φαραωνικά αεροδρόμια της Κωνσταντινούπολης μεγάλες προοπτικές. Και πολλά άλλα λιγότερο διακριτά.

Η προοπτική συνέχισης του πολέμου οδηγεί σε αναζήτηση νέων στρατηγικών και νέων στόχων. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ φέρονται ως το πλέον αμήχανο μέρος. Τυχόν καταστροφή της βιομηχανίας και των παραγωγικών κέντρων του Ιράν προσκρούει στην απειλή αντιποίνων του Ιράν με την καταστροφή των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων και των απέναντι ακτών του Κόλπου. Κάτι τέτοιο θα ήταν αδιανόητο για την παγκόσμια οικονομία. Η ισοπέδωση της Τεχεράνης ή όποιας άλλης πόλης του Ιράν δεν έχει νόημα.

Το Ιράν ελάχιστα κοινά σημεία έχει με την Γάζα και η τακτική του Νετανιάχου (απόλυτη καταστροφή και γενοκτονία) δεν μπορεί να εφαρμοστεί εδώ. Η εστίαση στην εξόντωση της ηγεσίας έχει απελπίσει και τον Τραμπ – “Οι περισσότεροι από αυτούς (τους εναλλακτικούς ηγέτες) που είχαμε στο μυαλό μας είναι νεκροί”… και η “εναλλακτική λύση” μετά από εκείνα τα πρόσωπα είναι πλέον επίσης νεκρή…”. Οι προσπάθειες κινητοποίησης ισλαμιστών εναντίον του Ιράν ή η πρόκληση αποσχιστικών εξεγέρσεων, είναι επικίνδυνος δρόμος με απρόβλεπτες προοπτικές. Γενικώς, όλα φαίνονται πλέον δύσκολα.

Τα παραπάνω έχουν φυσικά γραφεί με βάση τα όσα ξέρουμε, που δεν είναι πολλά. Οι επόμενες ημέρες ίσως μας αποκαλύψουν περισσότερα. Προς το παρόν πάντως σκεφτόμαστε με τα στοιχεία που μας επιτρέπουν να σκεφτούμε.