Στην εποχή των λυσσαλέων πολέμων

Ήδη η επικοινωνιακή καταιγίδα ότι, ο πόλεμος αυτός θα τελείωνε σε λίγες ημέρες με την πτώση του θεοκρατικού καθεστώτος, λόγω της εξοντώσεως της Ιρανικής ηγεσίας την πρώτη ημέρα, έχει διαψευστεί πλήρως, όπως άλλωστε είχε διαψευσθεί οικτρά και η προηγηθείσα Ρωσική ρητορική ότι, ο πόλεμος στην Ουκρανία ήταν υπόθεση λίγων ημερών. Το Ιράν, μία μεγάλη χώρα με πανάρχαιο πολιτισμό, αλλά και αποκεντρωμένη πολιτική και στρατιωτική εξουσία κατά το πυραμιδικό πρότυπο των “Φρουρών της Επανάστασης” και των άλλων εσωτερικών μηχανισμών ελέγχου του θεοκρατικού καθεστώτος, διατηρεί την δυνατότητα ανταπόδοσης των χτυπημάτων, έχοντας ήδη προκαλέσει παγκόσμια ενεργειακή καταιγίδα λόγω της μεγάλης σημασίας των στενών του Ορμούζ.

Ο πόλεμος αυτός, που ήδη έχει διευρυνθεί εντυπωσιακά, έχοντας λάβει χαρακτήρα ενός “οιονεί” παγκοσμίου πολέμου (ογδόντα χρόνια μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο), ο συνεχιζόμενος επί τέσσερα χρόνια Ρωσοουκρανικός πόλεμος στην ευρωπαϊκή ήπειρο, οι πολεμικές αψιμαχίες μεταξύ των πυρηνικών δυνάμεων Ινδίας-Πακιστάν, Πακιστάν-Αφγανιστάν κλπ., καθορίζουν τον χαρακτήρα της σημερινής εποχής, όπου ο πόλεμος πλέον συνιστά βασικό μέσο της παγκόσμιας πολιτικής, σύμφωνα με την κλασική διατύπωση του Κλάουζεβιτς “Ο πόλεμος είναι η συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα”. 

Ειδικότερα, η επιλογή του πολέμου ως εργαλείου πολιτικής, λίγες μόλις δεκαετίες μετά τις ιαχές των “νικητών” περί του “θανάτου των ιδεολογιών και του τέλους της ιστορίας” εξηγείται από τις εμφανείς ή αφανείς νέες παγκόσμιες ισορροπίες και συμμαχίες γύρω από τους νέους παγκόσμιους πόλους (Κίνα, Ρωσία, Ινδία κλπ.), που αναδύθηκαν μετά τη σταδιακή κρίση της προηγηθείσας αμερικανικής παγκόσμιας ηγεμονίας (pax Americana), μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, καθώς και τη συγκρότηση νέων περιφερειακών υποσυστημάτων που προσδίδουν την τέλεια ρευστότητα στις παγκόσμιες εξελίξεις, χωρίς μάλιστα να υπάρχει στο ορατό μέλλον κανένα πλαίσιο ισορροπίας. 

Για να προσεγγίσει κανείς την παρούσα πολεμική σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ-Ισραήλ και Ιράν, δεδομένου ότι το μεν Ισραήλ είναι γνωστό ότι είναι το μακρύ χέρι των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, το δε Ιράν από την άλλη αποτελεί βασικό παράγοντα του υπό διαμόρφωση Ευρω-ασιατικού νέου παγκόσμιου πόλου (Κίνα κλπ.), θα πρέπει να αναζητήσει τις βαθύτερες αιτίες, που πηγάζουν από τη ρευστότητα του υπό διαμόρφωση πολυπολικού κόσμου για την διατήρηση ή κατάκτηση της πλανητικής ηγεμονίας.

Και αυτό γιατί πέραν της κρίσιμης γεωπολιτικής του θέσεως, το Ιράν αποτελεί, λόγω των δυτικών κυρώσεων, τον βασικό ενεργειακό αιμοδότη της Κινεζικής οικονομίας, με χαμηλότερο μάλιστα κόστος έναντι των άλλων χωρών και σημαντικό στρατιωτικό σύμμαχο της Ρωσίας, στην οποία παρείχε αφειδώς τα Ιρανικά καμικάζι drones, που έπαιξαν πολύ σημαντικό ρόλο στην ισορρόπηση του Ρωσο-ουκρανικού πολέμου, όταν υπήρξε η αντεπίθεση των Ουκρανών με τη βοήθεια της Δύσης για την ανακατάληψη του Χαρκόβου και της Χερσώνας. 

Πόλεμος και θεωρία των κοσμοσυστημάτων

Για την κατανόηση αυτής της μεγάλης εικόνας, που αποτελεί και την εξήγηση των σημερινών τερατολογιών στη διεθνή σκηνή, αλλά και τις προσεχείς μεγαλύτερες και επικινδυνότερες εντάσεις, που πιθανόν να αντιμετωπίσει η ανθρωπότητα στα πλαίσια της περιόδου “του φθινοπώρου της Αμερικανικής ηγεμονίας”, αρκεί κανείς να καταφύγει στο έργο των μεγάλων στοχαστών Ιμάνουελ Βάλερσταϊν και Τζιοβάνι Αρίγκι, που ανέδειξαν τη θεωρία των κοσμοσυστημάτων (World System Theory).

Σύμφωνα με αυτή, το διεθνές σύστημα διευθύνεται κατά καιρούς από κάποια ηγεμονική δύναμη, που επιβάλλει τους κανόνες στην οικονομία, τη διπλωματία, την πολιτική, την κουλτούρα και τον πόλεμο, λειτουργώντας ως οργανωτική αρχή του παγκόσμιου συστήματος στη βάση ενός συγκεκριμένου κοινωνικού και πολιτικού παραδείγματος και προσφέροντας ταυτόχρονα κυβερνησιμότητα στο όλο σύστημα.

Η εξέλιξη του διακρατικού συστήματος έχει τον χαρακτήρα μιας κυκλικής διαδικασίας ανόδου και πτώσης ηγεμονικών κρατών, διαδικασία κατά την οποία μετατοπίζεται το κέντρο, εντός του καπιταλιστικού κοσμοσυστήματος. Σε κάθε μία από αυτές τις φάσεις, ο κύκλος της κυριαρχίας του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου σηματοδοτεί τη λεγόμενη εποχή του “φθινοπώρου” της εκάστοτε ηγεμονίας, δηλαδή την περίοδο της αρχής του τέλους της. Το “φθινόπωρο” κάθε ηγεμονίας αποτελεί την έναρξη μιας μακράς περιόδου μεγάλης αστάθειας και όξυνσης των ανταγωνισμών. Στο στάδιο αυτό βρισκόμαστε σήμερα εν σχέσει με την προηγηθείσα αμερικανική πλανητική ηγεμονία.

Ειδικότερα ο Τζιοβάνι Αρίγκι στο βιβλίο του “Ο παρατεταμένος 20ος αιώνας“ αναφέρεται στην κίνηση του εκκρεμούς μεταξύ ενός ενάρετου παραγωγικού κύκλου και ενός φαύλου χρηματοπιστωτικού, ως κυρίαρχου στοιχείου στην εξέλιξη του καπιταλιστικού συστήματος από τον 15ο αιώνα έως σήμερα. Η κρίσιμη αυτή κίνηση εντοπίζεται στο εσωτερικό ευρύτερων κύκλων ηγεμονίας πάνω στο παγκόσμιο σύστημα (ιταλικές πόλεις-κράτη 1400-1600, Ολλανδία 1600-1800, Βρετανία 1800-1940 και Η.Π.Α. 1940-2000). Σε κάθε μία από αυτές τις φάσεις, ο κύκλος της κυριαρχίας του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου σηματοδοτεί τη λεγόμενη εποχή του “φθινοπώρου” της εκάστοτε ηγεμονίας, δηλαδή την περίοδο της αρχής του τέλους της.

Το φθινόπωρο κάθε ηγεμονίας αποτελεί την έναρξη μιας μακράς περιόδου μεγάλης αστάθειας και όξυνσης των ανταγωνισμών. Έτσι, κάθε μετατόπιση του κέντρου και κάθε νέα συγκέντρωση της εξουσίας στο νέο ηγεμονικό κράτος, επικυρωνόταν και ολοκληρωνόταν μετά από πολύχρονους και ανελέητους πολέμους. Ο Τριακονταετής Πόλεμος (1618-1648) καθιέρωσε την ολλανδική ηγεμονία, οι Ναπολεόντειοι πόλεμοι (1792- 1815) την βρετανική ηγεμονία και οι δύο Παγκόσμιοι Πόλεμοι (1914-1945) την ηγεμονία των Η.Π.Α. Η αμερικανική πλανητική ηγεμονία, που ξεκίνησε από το 1945 και κορυφώθηκε το 1989, μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, μέσω της προσπάθειας επιβολής σε παγκόσμιο επίπεδο της νεοφιλελεύθερης ιδεολογίας, έφτασε πλέον στο τέλος της. 

Το “φθινόπωρο” των ΗΠΑ

Η νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση, που επέβαλαν ως νικητές το 1989, αποτέλεσε τον “δούρειο ίππο” για την αυτοαναίρεση τους. Συγκεκριμένα, ως οργανώτρια τότε δύναμη του πλανήτη, οι ΗΠΑ και οι δυτικοί σύμμαχοί τους, προκειμένου να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντα κυρίως του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, προχώρησαν στην πλήρη διάλυση του ελέγχου της κίνησης κεφαλαίων σε παγκόσμιο επίπεδο και στην κατάργηση των εθνικών συνόρων και ελέγχων, με συνέπεια να δοθεί μια ισχυρή ώθηση στη διεθνοποίηση του καπιταλισμού. Συνέπεια αυτού ήταν η πλήρης απελευθέρωση των αγορών, η μετατροπή της Κίνας σε πλανητικό καπιταλιστικό εργοστάσιο, η ισχυρή παραγωγική άνοδος άλλων χωρών, όπως η Ινδία, πέραν δηλαδή της Δύσης, που μέχρι την περίοδο εκείνη είχε την πρωτοπορία.

Ήδη, σοβαροί μελετητές θεωρούν ότι η σημερινή φάση της παγκοσμιοποίησης είναι η τελευταία μιας μακράς περιόδου αδιαμφισβήτητης δυτικής ηγεμονίας, που συνδέθηκε με την εμφάνιση του καπιταλισμού. Οι ΗΠΑ στην προσπάθειά τους να ανακόψουν την οικονομική παρακμή τους και τον αμφισβητούμενο ηγεμονικό τους ρόλο αποδομούν με εμβρυουλκό τον ανεξέλεγκτο Τραμπ την διεθνή τάξη, που οι ίδιες επέβαλλαν μετά την κατάρρευση του Ανατολικού Μπλοκ, με συνέπεια την επιστροφή στον 19ο αιώνα, την  εποχή των αυτοκρατοριών και της ισχύος αντί του διεθνούς δικαίου, που θεσμοθετήθηκε στις μεταπολεμικές “στάχτες” του Α’ και Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, που αιματοκύλησαν την ανθρωπότητα. 

Οι δηλώσεις και οι επιθετικές ενέργειες αυτού, περί προσάρτησης του Καναδά, της Γροιλανδίας, της διώρυγας του Παναμά, της αλλαγής καθεστώτος στην Βενεζουέλα, την Κολομβία, την Κούβα, το Μεξικό κλπ., και η προηγηθείσα απαγωγή Μαδούρου και η τωρινή στρατιωτική επέμβαση στο Ιράν (ή οτιδήποτε άλλο εξυπηρετεί τις μεγαλεπήβολες φαντασιώσεις του περί μεγάλης Αμερικής), έρχονται με οδυνηρό τρόπο να επισφραγίσουν τη συντριβή της ισχύος των διεθνών συνθηκών και των ήδη αποσαθρωμένων παγκόσμιων ισορροπιών, αφού ενισχύουν με έντονο τρόπο το ναζιστικό αφήγημα στις διεθνείς σχέσεις περί ζωτικού χώρου (Lebensraum), με την δημιουργία πλανητικών “φέουδων” των ισχυρότερων πόλων. 

Η βασική αιτία της καθοδικής πορείας των ΗΠΑ, πέραν της προαναφερόμενης επικράτησης της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης με την δημιουργία υπερεθνικών θεσμών, για την εξυπηρέτηση των συμφερόντων του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου και των φεουδαρχών του χρήματος, οφείλεται και στις στρατιωτικές επεμβάσεις τους σε όλα τα μέρη του κόσμου με το πρόσχημα της επέκτασης δήθεν της “Δημοκρατίας”. Αυτή η αλαζονεία τους όμως ως νικητών του Ψυχρού Πολέμου μετατράπηκε σε μπούμερανγκ, αφού το αποτέλεσμα αυτών των επιλογών της αμερικανικής ελίτ, ήταν αφενός τα τεράστια οικονομικά προβλήματα (δυσθεώρητο δημόσιο χρέος και προβληματική παραγωγική βάση), και αφετέρου η δημιουργία νέας αταξίας πραγμάτων (Μέση Ανατολή, Αφγανιστάν κλπ.).

Ο χαοτικός βάτος της Μέσης Ανατολής

Τελικά, ο “βούρκος” της Μέσης Ανατολής δείχνει ότι θα αποτελέσει την βασική αιτία της απώλειας της πρωτοκαθεδρίας αυτών, αφού οι προηγηθέντες ανεπιτυχείς, εν σχέσει με τον σκοπό τους, πόλεμοι στο Ιράκ δημιούργησαν τεράστιο δημόσιο χρέος και συνετέλεσαν στην επιτάχυνση της απώλειας της πλανητικής πρωτοκαθεδρίας τους, η δε τωρινή στρατιωτική εμπλοκή τους στο Ιράν, ολοένα και περισσότερο δείχνει ότι, θα έχει σοβαρές αρνητικές συνέπειες και για τις ίδιες σε όλα τα επίπεδα, εάν κανείς αναλογιστεί ότι την ίδια περίοδο της δικής τους φθοράς, οι αντίπαλοι, εν δυνάμει πλανητικοί πόλοι, πρωτίστως η Κίνα, αλλά και η Ινδία συνεχίζουν αλώβητοι την ενίσχυσή τους.

Ειδικότερα για την τραγική κατάσταση της Μέσης Ανατολής, θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι εκάστοτε πολιτικές ηγεσίες του εβραϊκού κράτους έχουν πολύ μεγάλες ευθύνες, κυρίως για τη μη διευθέτηση του Παλαιστινιακού ζητήματος, όταν επικρατούσαν μετριοπαθείς και κοσμικές δυνάμεις, πριν την άνοδο του ισλαμιστικού κινήματος της Χαμάς. Ήδη παρά την καταλυτική υπεροχή του σε τεχνολογικό και στρατιωτικό επίπεδο με τον επιπρόσθετο παράγοντα της αμέριστης συμπαράστασης των ΗΠΑ σε στρατιωτικό και τεχνολογικό επίπεδο, αποδείχθηκε ότι δεν μπορεί να παρασχεθεί η επιδιωκόμενη ασφάλειά του. 

Αποδεικνύεται, ότι η εμμονική επιθετική στάση του στην περιοχή και η υπονόμευση των διαπραγματεύσεων, τόσο για τη δημιουργία ενός Παλαιστινιακού κράτους, που θα έδινε μία μακροπρόθεσμη πολιτική λύση, όσο και στο ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, που μπορεί ως αυταρχικό θεοκρατικό καθεστώς να έρεπε προς επιθετική ρητορεία για εσωτερική κατανάλωση, αλλά λειτουργούσε ως ορθολογικός παίκτης στην περιοχή, το οδηγεί ολοένα και περισσότερο βαθιά στον χαοτικό βάλτο της Μέσης Ανατολής.

Συμπερασματικώς, οδηγούμαστε ολοένα και περισσότερο σε ένα καθεστώς πλανητικής δυστοπίας, όπως είχε προβλέψει εύστοχα ο Ι. Βάλερσταϊν, ο οποίος στα πλαίσια του “φθινοπώρου της αμερικανικής ηγεμονίας” θεωρούσε ότι οι παγκόσμιες συγκρούσεις θα ήταν μεγάλες και συνεχείς και κυρίως ότι, ο ισχυρότερος αναδυόμενος πόλος (Κίνα) δεν έχει τις προϋποθέσεις να αναδειχθεί σε νέο πλανητικό ηγεμονικό κέντρο, αντικαθιστώντας τις ΗΠΑ, λόγω των ιδιαιτεροτήτων της που αφορούν και το ιδιότυπο αυταρχικό πολιτικό σύστημά της. Μοναδική ελπίδα, η τυχόν αντίδραση των λαών με την δημιουργία ενός μεγάλου δημοκρατικού και νεοδιαφωτιστικού παγκόσμιου κινήματος, που θα πρέπει αναλογικά να παίξει τον ρόλο του Θησέα ενάντια στους κάθε είδους “Μινώταυρους”, που απειλούν τον πλανήτη.