Τα βέτο του Πολωνού προέδρου που εκνεύρισαν Τούσκ και Κομισιόν

Η τρέχουσα κρίση με το Συνταγματικό Δικαστήριο και το βέτο του Ναβρότσκι, συνδέεται ίσως με τις τρέχουσες δημοσκοπήσεις. Διαβλέποντας ο Τουσκ την πιθανότητα – έστω και διασπασμένη – η δεξιά, να συνασπισθεί με ακροδεξιά κόμματα και σε ένα χρόνο να σχηματίσει κυβέρνηση, θέλει να έχει εξασφαλισμένο τουλάχιστον τον έλεγχο του Συνταγματικού Δικαστηρίου.Να υπενθυμίσουμε ότι στη Ρουμανία το 2024 οι μη αρεστές στη Δύση προεδρικές εκλογές ακυρώθηκαν από το Συνταγματικό Δικαστήριο της χώρας και η ίδια πατέντα περί “ξένης επιρροής” μπορεί να εφαρμοστεί και στις βουλευτικές της Πολωνίας.

Οι τριβές Ναβρότσκι και Τουσκ/Κομισιόν άρχισαν με το “καλημέρα σας” από την εκλογή του Πολωνού προέδρου. Το πρώτο βέτο του Πολωνού προέδρου, του ιστορικού Κάρολ Ναβρότσκι, ασκήθηκε για το νομοσχέδιο που χαλάρωνε τους κανόνες κατασκευής χερσαίων ανεμογεννητριών και παρέτεινε το πάγωμα των τιμών ενέργειας. Επίσης απέρριψε μεταρρυθμίσεις που αφορούσαν τα εθνικά ενεργειακά αποθέματα σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Την ίδια περίοδο πάντως επικύρωσε 21 άλλα νομοσχέδια.

Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ είχε συνδέσει σκόπιμα στο ίδιο νομοσχέδιο τη χαλάρωση των κανόνων για τα αιολικά πάρκα με την παράταση του “παγώματος” των τιμών του ηλεκτρικού ρεύματος για τα νοικοκυριά. Ο Ναβρότσκι κατήγγειλε αυτή τη συνένωση ως πολιτικό εκβιασμό και κουτοπονηριά.

Για το καθαυτό νομοσχέδιο διαφώνησε με την μείωση της ελάχιστης επιτρεπόμενης απόστασης μεταξύ των ανεμογεννητριών και των οικιστικών ζωνών από τα 700 στα 500 μέτρα, αναφέροντας τις ενστάσεις του υπουργείου Άμυνας, ότι η νέα απόσταση θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα στις πτήσεις της στρατιωτικής αεροπορίας, αλλά και τις ανησυχίες για την ανεπαρκή απόσταση των σχεδιαζόμενων πάρκων από το εθνικό οδικό δίκτυο. Είχε έμμεσα καταγγείλει το νομοσχέδιο αυτό βς “γερμανικό λόμπινγκ”.

Ενεργειακό

Για το ενεργειακό ο πρόεδρος της Πολωνίας επέκρινε συνολικά την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (Green Deal), θεωρώντας ότι η βιαστική ενεργειακή μετάβαση πλήττει την οικονομία της χώρας και τη γεωργία και ότι για την ευρωπαϊκή πολιτική απαιτείτο δημοψήφισμα στη χώρα του. Και σε αυτό το νομοσχέδιο έβλεπε “γερμανικό δάκτυλο” ατύπως.

Το νομοσχέδιο προέβλεπε το πάγωμα των τιμών ενέργειας για τους καταναλωτές μέχρι το τέλος του 2025. Ο Ναβρότσκι ξεκαθάρισε ότι δεν διαφωνούσε με το πάγωμα των τιμών, αλλά με το γεγονός ότι η κυβέρνηση χρησιμοποίησε την προστασία των καταναλωτών ως “δούρειο ίππο” για να περάσει τις ρυθμίσεις των αιολικών λόμπι.

Η προεδρία κατέθεσε ως αντιπρόταση νομοσχέδιο, το οποίο αντέγραφε επακριβώς τις διατάξεις της κυβέρνησης για το πάγωμα των τιμών του ρεύματος, αλλά αφαιρούσε πλήρως τις διατάξεις για τις ανεμογεννήτριες.

Έδρες περιφέρειας και μεγαλουπόλεων

Ο Ναβρότσκι επικύρωσε μέσα στον Οκτώβριο εννέα νομοσχέδια, αλλά στα μέσα του μήνα άσκησε βέτο στο νομοσχέδιο της κυβέρνησης που επεδίωκε να ανακατανείμει τις 460 έδρες της Βουλής με βάση τις δημογραφικές αλλαγές και τις μετακινήσεις πληθυσμού. Οι επικριτές του Ναβρότσκι και η κυβερνητική συμμαχία τον κατηγόρησαν ότι με το βέτο αυτό προστατεύει τα συμφέροντα του κόμματός του (του αντιπολιτευόμενου PiS), επειδή είναι πιο ισχυρό στην επαρχία.

Η δημογραφική αλλαγή και η ενίσχυση των εδρών στα μεγάλα αστικά κέντρα θα ευνοούσε εκλογικά τα κεντρώα και φιλελεύθερα κόμματα της κυβέρνησης, ενώ η διατήρηση του παλαιού εκλογικού χάρτη θα ευνοούσε τις αγροτικές και πιο συντηρητικές περιοχές, όπου το PiS διατηρεί υψηλά ποσοστά. Η κυβέρνηση υποστήριξε ότι με την αλλαγή που πρότεινε θα έχανε έδρες και το κυβερνών κόμμα.

Η προεδρία το απέρριψε με την αιτιολογία ότι δεν είναι ηθικό να αλλάζει ο εκλογικός χάρτης μόλις ένα χρόνο πριν από τις εκλογές και ότι δεν είναι εθνικά σωστό να μένουν στην ουσία χωρίς εκπροσώπηση τεράστιες περιοχές, μόνον και μόνον επειδή καταγράφεται μεγάλη αστυφιλία.

Έλεγχος δικαιοσύνης και ελευθερία έκφρασης

Έθεσε βέτο σε νομοθεσία που αποδεχόταν τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ), εν μέσω μακροχρόνιας διαμάχης σχετικά με τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις που εισήγαγε η προηγούμενη κυβέρνηση του κόμματος PiS – ορισμένες εκ των οποίων κρίθηκαν από ευρωπαϊκά δικαστήρια ότι υπονομεύουν τη δικαστική ανεξαρτησία και που τώρα αποτελούν το φλέγον θέμα στην κρίση στην Πολωνία.

Η κυβέρνηση Τουσκ επιδιώκει να ανατρέψει αυτές τις αλλαγές από τότε που ανέλαβε καθήκοντα το 2023, ωστόσο οι προσπάθειές της έχουν παρεμποδιστεί από διαδοχικούς προέδρους – που υποστηρίζονται από το PiS – αρχικά τον Αντρέι Ντούντα και τώρα, τον Ναβρότσκι. Ο Πολωνός πρόεδρος δήλωσε ότι «το νομοσχέδιο θα προσέδιδε στον υπουργό Εξωτερικών υπερβολική επιρροή επί της δικαιοσύνης, για την εφαρμογή των αποφάσεων του ΕΔΑΔ».

Το άλλο βέτο αφορούσε ευρωπαϊκή νομοθεσία σχετικά για την πολιτική προβολή ή διαφήμιση. Οι κανόνες της ΕΕ απαιτούν από τις πολιτικές διαφημίσεις να γνωστοποιούν τους χορηγούς τους, περιορίζουν τη στοχευμένη προσέγγιση ψηφοφόρων μέσω της χρήσης προσωπικών δεδομένων και θέτουν περιορισμούς στη χρηματοδότηση πολιτικών προβολών από οντότητες εκτός ΕΕ κατά το τρίμηνο που προηγείται εκλογών ή δημοψηφίσματος.

Ο Ναβρότσκι δήλωσε ότι τα προτεινόμενα μέτρα ενέχουν τον κίνδυνο περιορισμού της ελευθερίας του λόγου, καθώς εκθέτουν δημοσιογράφους, σχολιαστές και απλούς πολίτες στον κίνδυνο επιβολής κυρώσεων, σε περίπτωση που οι απόψεις τους χαρακτηριστούν ως “πολιτική διαφήμιση”.

«Η ελευθερία του λόγου είναι δικαίωμα του πολίτη, όχι προνόμιο που παραχωρείται από τις αρχές», δήλωσε ο ίδιος τονίζοντας ότι ο νόμος θα γινόταν όπλο κατά της ελευθεροτυπίας και θα επέτρεπε οι δημοσιογράφοι ή οι συνεντευξιαζόμενοι και όλοι οι πολίτες να θεωρούνται ύποπτοι και να πρέπει να αποδεικνύουν ότι δεν χρηματοδοτούνται από φερόμενα ως ύποπτα κέντρα.

Κονδύλια για άμυνα

Τον περασμένο Μάρτιο άσκησε βέτο στο νομοσχέδιο που θα επέτρεπε στην Πολωνία να λάβει ευρωπαϊκά κονδύλια για την άμυνά της, κάνοντας λόγο για «απειλή εθνικής κυριαρχίας και δημιουργία χρέους για τις επόμενες γενιές». Το κυβερνητικό νομοσχέδιο θα επέτρεπε στην Πολωνία να αποκτήσει πρόσβαση σε 43,7 δισεκατομμύρια ευρώ σε χαμηλότοκα αμυντικά δάνεια μέσω του ευρωπαϊκού προγράμματος SAFE (Security Action for Europe). Εξέφρασε την έντονη αντίθεσή του στους κανόνες αιρεσιμότητας (conditionality) της ΕΕ.

Τόνισε ότι η αποδοχή των κονδυλίων θα έδινε δικαίωμα στοχοθεσίας και ελέγχου στις Βρυξέλλες για το πώς θα κατένεμε η Βαρσοβία τα όπλα της και εν γένει για την αμυντική της πολιτική. Ο Ναβρότσκι (και η αντιπολίτευση του PiS) υποστήριξαν ότι ο νόμος θα ευνοούσε κυρίως τη γερμανική και γαλλική αμυντική βιομηχανία, ενώ θα στερούσε από την Πολωνία τη δυνατότητα να χρηματοδοτήσει τις τεράστιες αμυντικές παραγγελίες που έχει ήδη υπογράψει με στρατηγικούς εταίρους εκτός ΕΕ, όπως με τις ΗΠΑ και την Νότια Κορέα.

Ο πρόεδρος χαρακτήρισε το μακροπρόθεσμο δάνειο (με ορίζοντα αποπληρωμής έως το 2070) ως ένα «χρέος γενεών» που θα επιβάρυνε άσκοπα και δυσβάσταχτα την οικονομία της χώρας και αντιπρότεινε σε συνεργασία με τον Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της Πολωνίας ένα εναλλακτικό εγχώριο σχέδιο χρηματοδότησης ύψους 185 δισεκατομμυρίων ζλότι.

Το πλάνο προέβλεπε τη χρήση των μη πραγματοποιηθέντων κερδών από τα αποθέματα χρυσού και ξένου συναλλάγματος της χώρας ώστε η άμυνα να χρηματοδοτηθεί «χωρίς χρέη προς τις Βρυξέλλες». Η κυβέρνηση Τουσκ απέρριψε το πλάνο ως «παραμύθια» και παρέκαμψε το προεδρικό μπλόκο, διοχετεύοντας τα 43,7 δισ. ευρώ του SAFE απευθείας μέσω της κρατικής τράπεζας BGK στο Ταμείο Υποστήριξης Ενόπλων Δυνάμεων της χώρας.

Κρυπτονομίσματα

Ο Ναβρότσκι άσκησε τρεις φορές βέτο στο νομοσχέδιο ρύθμισης των κρυπτονομισμάτων. Στην ανακοίνωσή του ανέφερε ότι το κυβερνητικό νομοσχέδιο εισήγαγε υπέρμετρα αυστηρούς κανόνες, οι οποίοι θα επιβάρυναν αδικαιολόγητα την αγορά των ψηφιακών περιουσιακών στοιχείων, θα έπλητταν τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ενώ επέβαλαν και κόστος συμμόρφωσης και “εποπτικά τέλη” πολύ υψηλά.

Τέλος επεσήμαινε ότι οι ρυθμίσεις αυτές θα ευνοούσαν τις τράπεζες και τις μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες, θέτοντας σε μειονεκτική θέση τις μικρότερες εγχώριες επιχειρήσεις κρυπτονομισμάτων. Στην τρίτη απόρριψη από πλευράς του τόνισε ότι η κυβέρνηση Τουσκ αγνόησε τις προτάσεις του, κάνοντας δεκτή μόλις μία από τις 16 βασικές τροπολογίες που είχε καταθέσει το προεδρικό γραφείο.

Ο Τουσκ από πλευράς του κατηγόρησε τον Ναβρότσκι ότι «με αυτή την απόρριψη, η Πολωνία παρέμεινε η μόνη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς εγχώρια νομοθεσία εφαρμογής του MiCA και ότι η αγορά μένει απροστάτευτη απέναντι στο οικονομικό έγκλημα». Επίσης κατηγορεί τον Ναβρότσκι ότι με τα βέτο του επί του προκειμένου προσπαθεί να προστατεύσει έναν βασικό χρηματοδότη του κόμματος της αντιπολίτευσης, που ελέγχεται από την εισαγγελία για σκάνδαλα – της εταιρείας κρυπτονομισμάτων Zondacrypto, την οποία φιλοκυβερνητικά μέσα και ο Τουσκ συνδέουν με “την ρωσική μαφία”.

Ουκρανικό

Απέρριψε τροπολογία για την οικονομική ενίσχυση προσφύγων, το επίδομα τέκνων και την δωρεάν υγειονομική περίθαλψη χωρίς όρους. Ο ίδιος επέμεινε κατηγορηματικά ότι μετά από 3,5 χρόνια πολέμου, τα κρατικά επιδόματα πρέπει να δίνονται μόνο σε όσους Ουκρανούς εργάζονται νόμιμα και πληρώνουν φόρους στην Πολωνία. Υποστήριξε ότι η συνέχιση του προηγούμενου συστήματος χωρίς τροποποιήσεις ήταν «άδικη για τους Πολωνούς πολίτες, οι οποίοι επωμίζονταν το οικονομικό βάρος της κοινωνικής πρόνοιας χωρίς αντίστοιχη συνεισφορά από το σύνολο των προσφύγων».

Παράλληλα με το βέτο, ο Ναβρότσκι κατέθεσε μια δική του, πολύ πιο αυστηρή πρόταση νόμου για το μεταναστευτικό. Σε αυτήν περιέλαβε μέτρα, όπως την επιμήκυνση της διαδικασίας απόκτησης ιθαγένειας για τους πρόσφυγες από τα 3 στα 10 χρόνια και επιβολή ποινών φυλάκισης έως 5 ετών για την παράνομη διέλευση των συνόρων. Επίσης πρότεινε την ποινικοποίηση της εξύμνησης Ουκρανών εθνικιστών ηγετών του 20ού αιώνα (όπως ο Στεπάν Μπαντέρα).

Η κίνηση αυτή του προέδρου προκάλεσε αντιδράσεις και στην Κομισιόν, καθώς η μη έγκριση άφηνε προσωρινά χωρίς νομική βάση τη χρηματοδότηση των δορυφόρων Starlink που παρείχε η Πολωνία στον στρατό της Ουκρανίας – η Πολωνία πληρώνει περίπου 50 εκατ. το χρόνο στο Starlink για χάρη της Ουκρανίας.

Τελικά, η Βουλή αναγκάστηκε να αναθεωρήσει το νομοσχέδιο, ενσωματώνοντας τη ρήτρα ότι οι Ουκρανοί πρέπει να εργάζονται για να λαμβάνουν το «800+» επίδομα, κάτι που επέτρεψε στον Ναβρότσκι να υπογράψει τη νέα εκδοχή τον Σεπτέμβριο του 2025, προειδοποιώντας ωστόσο ότι ήταν «η τελευταία φορά που η προεδρία υποχωρούσε σε αυτό το καίριο ζήτημα».

Οι σχέσεις Ναβρότσκι και Γερμανίας

Ο Τουσκ χαρακτηρίζεται από πολλούς γερμανόφιλος, ενώ ο Ναβρότσκι απεναντίας χαρακτηρίζεται εχθρικός προς την Γερμανία.  Έθεσε βέτο και για την αναγνώριση της Σιλεσιανής Διαλέκτου ως Περιφερειακής Γλώσσας. Ανεπισήμως η αιτία είναι ότι στη Σιλεσία η γλώσσα έχει επηρεαστεί πολύ από τα γερμανικά.

«Τα επιστημονικά δεδομένα δεν καθορίζονται με ψηφοφορία στο κοινοβούλιο αλλά από την γλωσσολογία και καμία πολιτική πλειοψηφία δεν μπορεί να “αποφαίνεται” επί επιστημονικών θεμάτων. Η πλειονότητα των Πολωνών εμπειρογνωμόνων και γλωσσολόγων υποστηρίζει ότι τα σιλεσιανά αποτελούν διάλεκτο (ιδίωμα) της πολωνικής γλώσσας και όχι ξεχωριστή αυτόνομη γλώσσα. Η αναγνώρισή τους θα παραβίαζε τον υφιστάμενο νόμο περί μειονοτήτων, ο οποίος εξαιρεί ρητά τις «διαλέκτους της επίσημης γλώσσας» από το καθεστώς της «περιφερειακής γλώσσας».

Εξέφρασε την ανησυχία ότι η νομική αναγνώριση θα μπορούσε να δημιουργήσει «τεχνητούς κοινωνικούς διαχωρισμούς» και να πλήξει τη γλωσσική και εθνική συνοχή της χώρας. Επέμεινε ότι η συγκεκριμένη νομοθετική προσπάθεια αποτελούσε «πολιτικό παιχνίδι της κυβέρνησης».

Οι σχέσεις του Κάρολ Ναβρότσκι με τη Γερμανία είναι παραδοσιακά ψυχρές, διεκδικητικές και συγκρουσιακές. Εκτιμά ότι η Γερμανία προσπαθεί να κυριαρχήσει εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης εις βάρος και της πολωνικής εθνικής κυριαρχίας. Τα γερμανικά μέσα ενημέρωσης (όπως το Der Spiegel και το n-tv) τον περιγράφουν συχνά ως έναν απρόβλεπτο εθνικιστή ηγέτη που χρησιμοποιεί τις επιθέσεις κατά της Γερμανίας για εσωτερική πολιτική κατανάλωση, προκειμένου να συσπειρώσει τη δεξιά αντιπολίτευση στην Πολωνία.

Παρά τη σκληρή ρητορική, ο Ναβρότσκι αναγνωρίζει τη Γερμανία ως αναγκαστικό στρατηγικό εταίρο στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ για την ασφάλεια της Ανατολικής Ευρώπης απέναντι στη ρωσική απειλή, αλλά πρότεινε μια ιδιόμορφη λύση: Η Γερμανία να χρηματοδοτήσει απευθείας την πολωνική αμυντική βιομηχανία, ως μια μορφή έμμεσης καταβολής αποζημιώσεων για τις καταστροφές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ο Ναβρότσκι έχει ζητήσει επανειλημμένα (με πιο πρόσφατη τη σκληρή ομιλία του την 1η Σεπτεμβρίου 2026, επέτειο της γερμανικής εισβολής) πάνω από 1,3 έως 1,4 τρισεκατομμύρια ευρώ. Δηλώνει δημόσια ότι οι διμερείς σχέσεις Πολωνίας-Γερμανίας «δεν μπορούν να χαρακτηριστούν φυσιολογικές», όσο το Βερολίνο αρνείται να πληρώσει και όσο δεν ανεγείρει μνημείο στο Βερολίνο για τα εκατομμύρια των Πολωνών θυμάτων. Το Βερολίνο απορρίπτει πάγια τις απαιτήσεις, θεωρώντας το ζήτημα λήξαν από το 1953.

Ο Ναβρότσκι ασκεί σφοδρή κριτική στην ιστορική οικονομική και ενεργειακή εξάρτηση της Γερμανίας από τη Μόσχα (π.χ. αγωγοί Nord Stream) πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία, τονίζοντας ότι το Βερολίνο αγνόησε τις προειδοποιήσεις της Βαρσοβίας. Όπως προαναφέραμε, καταγγέλλει επίσης «γερμανικό λόμπιινγκ», όπως στα νομοσχέδια για τις ανεμογεννήτριες και για τα ευρωπαϊκά αμυντικά κονδύλια. Ο Ναβρότσκι κατηγορεί συχνά τη Γερμανία ότι χρησιμοποιεί την οικονομική της ισχύ για να επιβάλλει κανόνες στην ΕΕ (π.χ. την Πράσινη Συμφωνία) που ευνοούν τις γερμανικές εταιρείες και πλήττουν την πολωνική οικονομία της Πολωνίας.

Άλλα νομοσχέδια

Επίσης έχει απορρίψει το νομοσχέδιο για τα Σύμφωνα Συμβίωσης (Civil Partnerships) δηλώνοντας ότι «τίποτα που μοιάζει με οιονεί γάμο δεν θα έχει την υποστήριξή μου και πρέπει να προστατεύσουμε τον παραδοσιακό ορισμό του γάμου». Απέρριψε και την έκδοση συναινετικών διαζυγίων εξωδικαστικά. «Οι άνθρωποι πρέπει να προβληματίζονται περισσότερο, προτού χωρίσουν», δήλωσε.

Μπλόκαρε την εφαρμογή του ευρωπαϊκού πλαισίου για τον έλεγχο του περιεχομένου στο διαδίκτυο και άσκησε βέτο για να μην παγώνει ο χρόνος παραγραφής των φορολογικών χρεών. Απέρριψε και το νόμο που επέτρεπε νέα προθεσμία σε αλλοδαπούς γιατρούς για τεστ στην πολωνική γλώσσα, λέγοντας ότι «κάθε Πολωνός έχει το δικαίωμα να επικοινωνεί στη δική του γλώσσα με τον γιατρό του».