Θα αντέξει η Κούβα τον αποκλεισμό του Τραμπ;

Η προηγούμενη σοβαρή κρίση που είχε αντιμετωπίσει το καθεστώς ήταν οι μαζικές διαδηλώσεις που είχαν ξεσπάσει το 2021, εν μέσω πανδημίας, με ανοιχτά αντικαθεστωτικά συνθήματα, όπως τα “Να φύγουν” και “Κάτω η δικτατορία”. Τότε τουλάχιστον ένας άνθρωπος είχε επιβεβαιωμένα σκοτωθεί και εκατοντάδες τραυματιστεί, κατά την καταστολή. Το καθεστώς είχε κάνει έκκληση στους πολίτες να περιφρουρήσουν την επανάσταση και υπήρχαν φόβοι ακόμα και για εμφύλιο.

Όμως η τωρινή κρίση δεν συγκρίνεται με τότε. Ο ασφυκτικός οικονομικός και ενεργειακός αποκλεισμός του Τραμπ – που ξεκίνησε μετά την απαγωγή Μαδούρο, την μετέπειτα στροφή 180ο μοιρών της εξωτερικής πολιτικής του καθεστώτος της Βενεζουέλας και τους δασμούς που επιβλήθηκαν από τις ΗΠΑ σε όσες χώρες προμηθεύουν την Κούβα με πετρέλαιο – έχει στραγγαλίσει το νησί της Καραϊβικής. Απλώς, μέχρι στιγμής δεν έχουμε δει κινητοποιήσεις, ανάλογες με αυτές του 2021…

Είναι χαρακτηριστικό πως κάθε μέρα σημειώνονται πολύωρες διακοπές ρεύματος, με τόνους σκουπιδιών να συσσωρεύονται στους δρόμους, καθώς δεν μπορούν να κινηθούν τα απορριμματοφόρα, ενώ διεθνείς πτήσεις ακυρώνονται. Ο τουρισμός, που παγίως ανακουφίζει την κουβανέζικη οικονομία, θα υποστεί καίριο πλήγμα, ανάλογο με αυτό που είχε υποστεί στην πανδημία. Τα νοσοκομεία αντιμετωπίζουν μεγάλα προβλήματα λειτουργίας, ενώ υπάρχουν αναφορές ότι το δελτίο τροφίμων στα κρατικά παντοπωλεία έχει κυριολεκτικά καταρρεύσει, με τις τιμές στην ιδιωτική αγορά να είναι απρόσιτες για τον μέσο Κουβανό.

Όλα αυτά προστίθενται στα χρόνια προβλήματα της Κούβας, τις ελλείψεις, την ακρίβεια, το εμπάργκο, την ανελευθερία, κτλ. Η Κούβα ουδέποτε είχε βρεθεί σε τέτοια κατάσταση, ούτε την περίοδο της πανδημίας, όπως προαναφέραμε. O Τραμπ σε δηλώσεις του σε δημοσιογράφους, χαρακτήρισε την Κούβα «αποτυχημένο κράτος» και καλεί το καθεστώς να καταλήξει σε συμφωνία, με τον ΟΗΕ να προειδοποιεί για κίνδυνο ανθρωπιστικής κρίσης.

Συνομιλίες με το εγγόνι του Κάστρο

Στις ίδιες δηλώσεις, ο Τραμπ απέκλεισε την επανάληψη μιας στρατιωτικής επιχείρησης αλά Βενεζουέλα, παραδέχτηκε ότι η έλλειψη καυσίμων αποτελεί «ανθρωπιστική απειλή», αλλά και αποκάλυψε πως διεξάγονται συνομιλίες με το καθεστώς, υπό τον κουβανικής καταγωγής, υπουργό Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο. Η συμφωνία που θέλει ο Τραμπ αναμένεται να περιλαμβάνει την απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων και την διενέργεια εκλογών. «Είναι προς το συμφέρον» της Κούβας να αρχίσει να κάνει σύντομα σημαντικές αλλαγές», ανέφερε την Τετάρτη ο Λευκός Οίκος…

Σύμφωνα με αποκαλυπτικό δημοσίευμα του Axios, ο Ρούμπιο έχει πραγματοποιήσει μυστικές επαφές με τον Ραούλ Γκιγιέρμο Ροντρίγκεζ Κάστρο, εγγονό και στενό συνεργάτη του Ραούλ Κάστρο, τον αδελφό του ιστορικού ηγέτη της Επανάστασης, Φιντέλ. Για τους Αμερικανούς, ο Ραούλ παραμένει ο ισχυρός άνδρας της χώρας, παρά τα 94 του χρόνια. Σύμφωνα με το Axios, ο Ρούμπιο και το επιτελείο του θεωρούν ότι ο 41χρονος εγγονός και ο κύκλος του εκπροσωπούν μια νεότερη γενιά Κουβανών με επιχειρηματικό προσανατολισμό, για τους οποίους το καθεστώς έχει αποτύχει και προκρίνουν μία προσέγγιση με τις ΗΠΑ.

Μία προσέγγιση που βεβαίως θα είναι πολύ διαφορετική από αυτήν που είχαν πετύχει το 2014, ο Μπαράκ Ομπάμα και ο Ραούλ Κάστρο, οι οποίοι κατέληξαν σε μία ιστορική συμφωνία αποκατάστασης των διπλωματικών σχέσεων ΗΠΑ-Κούβας. Όλα αυτά έληξαν με την πρώτη εκλογή Τραμπ, ο οποίος, όχι μόνο είχε επαναφέρει την Κούβα στη λίστα των χωρών που υποθάλπουν την τρομοκρατία, αλλά και έλαβε ακόμα πιο σκληρά μέτρα κατά της Κούβας. Οι κυρώσεις περιλάμβαναν και 240 επιπλέον μέτρα, τα οποία, μεταξύ των άλλων, έπληξαν τα πούρα, το ρούμι και τον τουρισμό. Τα περισσότερα από αυτά εξακολούθησαν να ισχύουν και επί Μπάιντεν, ο οποίος δεν επανέλαβε το άνοιγμα του Δημοκρατικού προκατόχου του.

Ο σημερινός αποκλεισμός προστίθεται στο για δεκαετίες ασφυκτικό-οικονομικό εμπάργκο των ΗΠΑ εναντίον της Κούβας. Μέχρι το 2013, το εμπάργκο είχε προκαλέσει ζημιές στην κουβανέζικη οικονομία, που αθροιστικά ξεπερνούσαν το ένα τρισεκατομμύριο δολάρια! Πρόκειται για τον σκληρότερο και πιο μακροχρόνιο οικονομικό αποκλεισμό που έχει γνωρίσει η ανθρωπότητα. Αυτή ήταν η απάντηση των ΗΠΑ στον θύλακο αμφισβήτησης της αμερικανικής ηγεμονίας και του καπιταλιστικού συστήματος, που έτυχε να βρίσκεται μία ανάσα μακριά από την ακτογραμμή τους…

Η επανάσταση του Κάστρο

Ιούλιος 1953: Σαντιάγο, Κούβα. Στην πιο γραφική πόλη του νησιού, ο κόσμος έχει κατακλύσει τους δρόμους. Μουσική, φαντασμαγορικές στολές και άφθονο ρούμι δίνουν μία πνοή χαράς σε έναν λαό που έχει βυθιστεί στο φόβο, βλέποντας τη χώρα του να γίνεται βορά στα ξενόφερτα συμφέροντα και το οργανωμένο έγκλημα. Δεν είναι μυστικό ότι πριν την Επανάσταση η Κούβα ήταν το καζίνο και το πορνείο των Αμερικανών.

Μέσα σε εκείνο το κλίμα, ελάχιστοι γνωρίζουν ότι η επανάσταση έχει μόλις ξεκινήσει. O Φιντέλ Κάστρο, ένας νέος από καλή οικογένεια δικηγόρος είχε προσπαθήσει μάταια, μέσω μια συνταγματικής προσφυγής, να ανατρέψει τον δικτάτορα Φουλχένσιο Μπατίστα. Έτσι, καταφεύγει στον ένοπλο αγώνα. Η πρώτη του “επιχείρηση” είναι με 160 άνδρες και εισβάλει σε δύο στρατόπεδα για να κλέψουν όπλα. Το σχέδιο όμως αποτυγχάνει.

Ο Φιντέλ συλλαμβάνεται, ενώ οι περισσότεροι σύντροφοί του εκτελούνται. Παρ’ όλα αυτά, η επίθεση στο Μονκάδα, γνωστή ως “Κίνημα της 26ης Ιουλίου” συγκλόνισε τον καταπιεσμένο κουβανικό λαό και σηματοδότησε την απαρχή της πρώτης εξέγερσης στα χρονικά της Λατινικής Αμερικής που θα κατέληγε σε νίκη, την Πρωτοχρονιά του 1959.

Για τους Κουβανούς που αγωνίστηκαν για την ελευθερία και την ανεξαρτησία τους, πρώτα ενάντια στους Ισπανούς αποικιοκράτες και στη συνέχεια ενάντια στα διορισμένα από την Ουάσιγκτον καθεστώτα, η Πρωτοχρονιά εκείνη ονομάστηκε dia del triunfo de la Revolucion (Ημέρα θριάμβου της Επανάστασης).

Η νίκη εκείνη γέμισε ελπίδα και ενθουσιασμό τους λαούς, όχι μόνο στη Λατινική Αμερική, αλλά και σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Ο Φιντέλ έγινε σύμβολο του αγώνα των καταπιεσμένων και ο Τσε Γκεβάρα, με τον πρόωρο θάνατό του, έγινε το παγκόσμιο σύμβολο της εξέγερσης και της αυτοθυσίας, ένα ποπ είδωλο και ταυτόχρονα ένας “Χριστός της Επανάστασης”.

Ο χρόνος έχει σταματήσει… 

Τί συνέβη, όμως, στο ενδιάμεσο, ώστε να φτάσει η Κούβα εδώ που είναι σήμερα; Στη συνείδηση πολλών, η πολυπληθέστερη χώρα της Καραϊβικής είναι ένας επίγειος παράδεισος, που έχει ταυτιστεί με το μόνιμο χαμόγελο των κατοίκων της. Τα παράθυρα και οι πόρτες των σπιτιών είναι πάντα ορθάνοιχτα «για να μπαίνει ο ήλιος», όπως λένε οι ντόπιοι.

Ο χρόνος έχει σταματήσει και η χώρα μοιάζει αποκομμένη από τον υπόλοιπο κόσμο. Η φυσική ομορφιά, η ιστορία της, τα καταγάλανα νερά της, οι λευκόχρυσες αμμουδιές με κοκοφοίνικες, τα φημισμένα κοκτέϊλ και τα πούρα δελεάζουν εκατομμύρια τουρίστες που την επισκέπτονται ή ονειρεύονται να την επισκεφθούν σ’ ένα ταξίδι ζωής. Η Κούβα, όπως έχει αποτυπωθεί στα μυθιστορήματα του Χέμινγουέϊ “Για ποιον χτυπά η καμπάνα” και “Ο γέρος και η θάλασσα”, τα οποία γράφτηκαν εξ ολοκλήρου στην έπαυλη του στην Αβάνα.

Ποιος δεν θέλει να απολαύσει στο “Λα Μποντεγκίτα” το μοχίτο του και στο “Ελ Φλοριντίτα” το ντάκιρι, για το οποίο ακόμα υπάρχει η ιδιόχειρη συνταγή του συγγραφέα. Στην πραγματικότητα, η χώρα δεν είναι ένας παράδεισος, αλλά ένα Diamant en brutο (διαμάντι στη σκόνη), όπως αναφέρει ο ιδιωματισμός που χρησιμοποιούν συχνά οι ίδιοι οι Κουβανοί.

Η επανάσταση και το καθεστώς

Από το 1959 μέχρι σήμερα άλλαξαν πολλά στην Κούβα και στην υπόλοιπη Λατινική Αμερική. Η κληρονομιά του Φιντέλ Κάστρο περιλαμβάνει επιτεύγματα, αλλά και μεγάλες αστοχίες. Ακόμα και η Διεθνής Αμνηστία αναγνώρισε τη «σημαντική πρόοδο στο ζήτημα της πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας και στέγασης», όπως επίσης μια «πρωτόγνωρη διάθεση» για την αντιμετώπιση του αναλφαβητισμού μετά την επανάσταση.

Παρά τις σημαντικές επενδύσεις τόσο στην Παιδεία, όσο και την Υγεία, που κατέστησαν το κουβανέζικο Σύστημα Υγείας ένα από τα καλύτερα στην Λατινική Αμερική (αλλά και διεθνώς) ο Κάστρο, πιεζόμενος ποικιλοτρόπως και ασφυκτικά από τις ΗΠΑ, οπισθοδρόμησε σ’ έναν αυταρχικό καθεστώς, στο όνομα της προστασίας της επανάστασης. Στο πλαίσιο αυτό άσκησε κατασταλτική πολιτική κατά των πολιτικών του αντιπάλων, τους οποίους θεωρούσε όργανα της Ουάσινγκτον. Κάπου εκεί χάθηκε η ελευθερία του απλού Κουβανού και το καθεστώς διολίσθησε σε μία μορφή ιδιότυπης δικτατορίας. Και βέβαια, οι Κουβανοί δεν έχουν πρόσβαση σε διεθνή τηλεοπτικά κανάλια, βλέπουν μόνο τα κρατικά…

Παρέμεινε, λοιπόν, μία χώρα δίχως εκλογές, με σημαντικές στρεβλώσεις στην οικονομία, την πολιτική αλλά και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αν και υπό την επιρροή των Σοβιετικών το καθεστώς Κάστρο προχώρησε σε κύμα κρατικοποιήσεων, από ένα χρονικό σημείο και πέρα άφησε κάποιο χώρο στη μικρή-ιδιωτική πρωτοβουλία, χώρος που διευρύνθηκε μετά την διάλυση της ΕΣΣΔ, που στέρησε από την Κούβα έναν πολύτιμο σύμμαχο.

Μετά την απαγωγή Μαδούρο έχασε και τον δεύτερο πολύτιμο του σύμμαχο, γιατί – τόσο ο Μαδούρο, όσο και ο Τσάβες –
ουσιαστικά προμήθευαν με δωρεάν πετρέλαιο την Κούβα… Η Ρωσία του Πούτιν παραμένει σύμμαχος της Κούβας, αν και δεν μπορεί να κάνει και πάρα πολλά, πέρα από μία ρητορική καταδίκη του αποκλεισμού…

Το προφίλ του Ντίας-Κανέλ

Η δε δεινή σημερινή κατάσταση βρίσκει την Κούβα, χωρίς Κάστρο στο τιμόνι της. Ο Φιντέλ πέθανε σε ηλικία 90 ετών το 2016 και ο αδελφός του Ραούλ παρέδωσε την σκυτάλη της εξουσίας στον Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ Μπερμούντες. Είναι σαφές ότι ο νέος πρόεδρος δεν έχει την απήχηση των δύο Κάστρο, οι οποίοι εκτός από αδέλφια ήταν και πρωταγωνιστές της επανάστασης. Δεν είχε, μάλιστα, προλάβει να γεννηθεί όταν αυτή έλαβε χώρα.

Προέρχεται από τον σκληρό πυρήνα του καθεστώτος. Υπήρξε επικεφαλής τοπικών οργανώσεων του κυβερνώντος κόμματος, κατόπιν υπουργός Ανώτατης Εκπαίδευσης και στη συνέχεια αντιπρόεδρος, από το 2013. Έχει σπουδάσει ηλεκτρονικός μηχανικός, υπηρέτησε για τρία χρόνια σε μια μονάδα αντιαεροπορικών πυραύλων και είναι εκ των πραγμάτων γραφειοκράτης.

Πρέπει, ωστόσο, να του αναγνωριστεί ότι κληρονόμησε μία άκρως προβληματική κατάσταση: Τα δύο παράλληλα νομίσματα, την όλο και μεγαλύτερη αδυναμία χρηματοδότησης των κοινωνικών παροχών και της δωρεάν υγείας και παιδείας, καθώς και τις αυξανόμενες ανισότητες. Σε όλα αυτά ήρθε τώρα να προστεθεί το τέλος του Μαδούρο και ο ασφυκτικός αποκλεισμός του Τραμπ…

Το ερώτημα είναι αν το καθεστώς δεν αντέξει και καταρρεύσει, ή αν επιδιώξει ένα είδος μετασχηματισμού, με άγνωστο βέβαια το τι θα προκύψει από αυτόν. Είναι προφανές ότι οι ΗΠΑ εκμεταλλεύονται όπως μπορούν την κατάσταση, με σκοπό να εξωθήσουν τα πράγματα και να προκαλέσουν  την κατάρρευση του καθεστώτος. Δεν είμαστε στον Ψυχρό Πόλεμο, ώστε η Κούβα να αντιπροσωπεύει κάποια απειλή για την αμερικανική εθνική ασφάλεια. Ούτε, εξάλλου, στο ιδεολογικό επίπεδο, αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση για άλλες λατινοαμερικανικές χώρες, όπως συνέβαινε τις δεκαετίες αμέσως μετά την Επανάσταση.

Δεν πρέπει, όμως, να υποτιμάμε το γεγονός ότι η Κούβα διατηρεί έναν ισχυρό πολιτικό συμβολισμό για την αμερικανική εξωτερική πολιτική. Η κατάρρευση του καθεστώτος εκεί θα εισπραχτεί και στις ΗΠΑ και διεθνώς σαν αμερικανική νίκη και ειδικότερα σαν νίκη του Τραμπ, που έχει ανοίξει μέτωπα με πάγιους εχθρούς αλλά και συμμάχους των ΗΠΑ. Η δε Κούβα θα ξαναγίνει αυτό που ήταν πριν την Επανάσταση, απλά με σύγχρονους όρους…